Sprawa pięciu oskarżonych o usiłowanie oszustwa wraca do ponownego rozpoznania

Wyrokiem z dnia 9 maja 2025 r., sygn. akt III K 235/22, Sąd Rejonowy

Katowice – Zachód w Katowicach uniewinnił J. L. , M. M. , B. B. , M. L. i J. S. od

popełnienia szeregu przestępstw z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k.

IV KS 29/26

2

Prokurator Prokuratury Rejonowej we wniesionej na niekorzyść oskarżonych

apelacji, zaskarżając wyrok w całości zarzucił:

„I. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 7

k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k., poprzez pominięcie w podstawie faktycznej

wyrokowania istotnej okoliczności zdarzenia ujawnionej w toku rozprawy głównej, w

postaci rozbieżności między przedstawianą przez oskarżonych wartością

oferowanych ozonatora, materaca, poduszki i robota kuchennego, a ich wartością

rynkową, w wyniku czego błędnie ustalono, iż pokrzywdzeni nie zostali wprowadzeni

w błąd,

II. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 7

k.p.k., poprzez dokonanie oceny dowodów w sposób naruszający zasady

prawidłowego rozumowania oraz wskazania wiedzy i doświadczenia życiowego, w

wyniku czego błędnie ustalono, iż oskarżeni nie działali z zamiarem bezpośrednim

kierunkowym osiągnięcia korzyści majątkowej”.

Odwołując się do tych zarzutów, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na apelację prokuratora, obrońca oskarżonych wniósł o jej

nieuwzględnienie.

Po rozpoznaniu wniesionej apelacji, Sąd Okręgowy w Katowicach uchylił

zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi

Rejonowemu Katowice – Zachód w Katowicach.

Skargę na wyrok uchylający wniósł obrońca oskarżonych i zaskarżając

rozstrzygnięcie w całości na korzyść zarzucił „naruszenie art. 437 § 2 k.p.k.

polegające na niesłusznym uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy do

ponownego rozpoznania ze względu na regułę ne peius wyrażoną w art. 454 § 1

k.p.k. w sytuacji gdy Sąd Okręgowy w Katowicach nie dokonał całościowej oceny

dowodów, a jedynie dokonał tej oceny w sposób wybiórczy i nie ustosunkował się do

szeregu istotnych dowodów i okoliczności, a jednocześnie wskazał, że uchyla wyrok

na podstawie art. 454 § 1 k.p.k., podczas gdy w rzeczywistości, jak wynika z lektury

uzasadnienia skarżonego wyroku, podstawą uchylenia tego wyroku było naruszenie

- zdaniem Sądu Odwoławczego - przez Sąd I instancji art. 7 k.p.k. i w sytuacji gdy

IV KS 29/26

3

sąd uchylający wyrok na podstawie art. 454 § 1 k.p.k. winien zawsze wykazać, że

gdyby nie reguła ne peius mogłoby dojść do wyroku skazującego, co jednoznacznie

wskazuje na konieczność analizy przez ten sąd wszystkich istotnych dowodów i

okoliczności, a czego Sąd Okręgowy w Katowicach nie uczynił. W szczególności Sąd

II instancji, nie wykazał, że wyniki przeprowadzonej przez niego kontroli instancyjnej

dają podstawy do wydania wyroku skazującego, co uniemożliwia uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie go sądowi I instancji do ponownego

rozpoznania”.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Odpowiadając pisemnie na skargę, prokurator wniósł o utrzymanie w mocy

zaskarżonego wyroku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniesiona przez obrońcę oskarżonych J. L. , M. M. , B. B. , M. L. i J. S. skarga

nie zasługuje na uwzględnienie.

Wynikający z art. 454 § 1 k.p.k. zakaz skazania w postępowaniu

odwoławczym oskarżonego uniewinnionego w postępowaniu przed sądem pierwszej

instancji jest jednym z powodów uzasadniających, stosownie do art. 437 § 2 k.p.k.,

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do

ponownego rozpoznania. W związku z tym, że skarga na wyrok kasatoryjny może

być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień

określonych w art. 439 § 1 k.p.k., postępowanie skargowe przed Sądem Najwyższym

musi ograniczyć się do zbadania czy zaskarżony wyrok zapadł rzeczywiście w

związku z zaistnieniem przesłanek, o których mowa w art. 539a § 3 k.p.k.

W uzasadnieniu swojego wyroku Sąd odwoławczy wprost stwierdził, uznając

za zasadne zarzuty apelacyjne, że dokonanie prawidłowej i całościowej analizy

materiału dowodowego doprowadziło do wniosku, iż sprawa nie mieściła się w

ramach swobody zawierania umów, lecz oskarżeni swoim zachowaniem, działając

wspólnie i w porozumieniu usiłowali doprowadzić pokrzywdzonych do

niekorzystnego rozporządzenia mieniem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, a

niekorzystność ta wynikała ze stosowania sumy technik sprzedażowych

IV KS 29/26

4

wywołujących mylne przekonanie u pokrzywdzonych co do organizowania spotkania,

charakteru produktów, ich rzeczywistej wartości nieproporcjonalnie odbiegającej od

wskazanej czasie prezentacji i mylnego informowania o tym, iż przynajmniej część

produktów stanowi nagrodę. W ocenie Sądu odwoławczego, zasadność

wywiedzionej na niekorzyść oskarżonych apelacji uzasadniała uchylenie

zaskarżonego wyroku z uwagi na dyspozycję art. 454 k.p.k. i znalazła oparcie w

uzasadnieniu wyroku w części 3.1 formularza.

Zaskarżone skargą rozstrzygnięcie Sądu odwoławczego nie narusza w związku z

powyższym art. 437 § 2 k.p.k., skoro przepis ten wymienia m.in. art. 454 k.p.k. jako

podstawę wydania wyroku kasatoryjnego. Po analizie zgromadzonego materiału

dowodowego, w kontekście zarzutów apelacyjnych, Sąd Okręgowy doszedł do

przekonania, że Sąd ponownie rozpoznający sprawę dokona oceny całego materiału

dowodowego ze szczególnym uwzględnieniem okoliczności wynikających nie tylko z

zeznań osób wskazanych jako pokrzywdzone, ale także pozostałych świadków,

będzie miał na uwadze znamiona przestępstwa oszustwa oraz fakt, iż oskarżonym

postawiono jedynie zarzut usiłowania tego przestępstwa, co przecież rzutowało na

stwierdzenia niektórych z pokrzywdzonych, iż nie czują się oszukani i w

rzeczywistości nie ponieśli negatywnych skutków finansowych, skupi się przy tym na

przekazywanych pokrzywdzonym informacjach na temat rzekomej rzeczywistej

wartości oferowanych produktów, które to informacje nie pokrywały się z ustaleniami

organów ścigania ani nawet wewnętrznymi danymi, którymi dysponowali oskarżeni,

a ustalenia organów ścigania nie spotkały się z jakimkolwiek przeciwdowodem ze

strony obrony co do tego, iż w rzeczywistości rzeczy oferowane pokrzywdzonym

mają taką wartość, jaką wskazywano w czasie prezentacji (z pkt 5.3.2. formularza).

W realiach rozpoznawanej sprawy, Sąd Okręgowy w Katowicach nie miał możliwości

wydania innego orzeczenia niż to, które wydał. Obowiązek podjęcia określonej

decyzji wynikał bowiem z treści przepisu art. 454 § 1 k.p.k., zgodnie z którym sąd

odwoławczy nie może skazać oskarżonego, który został uniewinniony w pierwszej

instancji lub co do którego w pierwszej instancji umorzono postępowanie. W tym

układzie procesowym decyzja Sądu odwoławczego nie mogła być inna, a wydanie

wyroku skazującego w drugiej instancji uniemożliwiła reguła ne peius. Lektura

uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie pozostawia żadnych wątpliwości, że

przyczyną uchylenia wyroku Sądu Rejonowego i przekazania sprawy do ponownego

IV KS 29/26

5

rozpoznania w postępowaniu pierwszoinstancyjnym był zakaz wynikający z art. 454

§ 1 k.p.k. Z kolei przepis ten, o czym była już mowa, jest jedną z podstaw wskazanych

w art. 437 § 2 k.p.k. do wydania orzeczenia kasatoryjnego.

Dodać przy tym trzeba, że przekonanie Sądu odwoławczego o potrzebie

skazania oskarżonych było stanowcze i – wbrew twierdzeniom autora skargi –

opierało się na analizie zgromadzonego materiału dowodowego. Pomijając

przytoczone już uwagi związane ze sposobem prowadzenia prezentacji towarów i

okolicznościami ich sprzedaży, Sąd Okręgowy ocenił zeznania kluczowych w

sprawie świadków, w szczególności: A. K., B. M., L. N., E. C., S. S. i B. Ż., a także

wyjaśnił istotę współsprawstwa, które według Sądu, charakteryzowało zachowanie

oskarżonych.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy oddalił skargę obrońcy

oskarżonych.

[J.J.]

[a.ł]