SN uchylił wyrok kasatoryjny w sprawie dwóch skazanych za przestępstwa skarbowe

IV KS 8/26

2

Sąd Rejonowy Częstochowa- Południe w Częstochowie z 20 grudnia 2024 r. sygn. XI K

1034/23 uznał:

1.A.Ż. za winnego popełnienia przestępstwa skarbowego z art. 54 § 1 k.k.s. w

związku z art. 6 § 2 k.k.s. i art. 9 § 3 k.k.s. w brzmieniu obowiązującym w dniu

25 czerwca 2013 r. w zw. z art. 2 § 2 k.k.s. i za to na podstawie art.

54 § 1 k.k.s. w związku z art. 27 § 1 k.k.s. i art. 23 § 1 i 3 k.k.s. w brzmieniu

obowiązującym w dniu 25 czerwca 2013 r. w zw. z art. 2 § 2 k.k.s. wymierzył

mu karę 1 roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności oraz karę 200 stawek

dziennych grzywny ustalając wysokość jednej sławki dziennej na kwotę 100

złotych;

2.na podstawie art. 20 § 2 k.k.s. w zw. z art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k.

w brzmieniu obowiązującym w dniu 25 czerwca 2013 r. w zw. z art. 2 § 2 k.k.s.

warunkowo zawiesił oskarżonemu A.Ż. wykonanie kary pozbawienia wolności

na okres próby wynoszący 2 lata;

3.M.K. uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu opisanego w części

wstępnej wyroku, przy czym ustalił, iż nazwa spółki brzmiała P. sp. z o.o. tj. za

winnego przestępstwa skarbowego z art. 54 § 1 k.k.s. w związku z art. 6 § 2

k.k.s. i art. 9 § 3 k.k.s. w brzmieniu obowiązującym w dniu 25 października

2013 r. w zw. z art. 2 § 2 k.k.s. i za to na podstawie art. 54 § 1 k.k.s. w związku

z art. 27 § 1 k.k.s. i art. 23 § 1 i 3 k.k.s. w brzmieniu obowiązującym w dniu 25

października 2013 r. w zw. z art. 2 § 2 k.k.s. wymierzył mu karę 1 roku i 4

miesięcy pozbawienia wolności oraz karę 300 stawek dziennych grzywny

ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 100 złotych,

4.na podstawie art. 20 § 2 k.k.s. w zw. z art 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k.

w brzmieniu obowiązującym w dniu 25 października 2013 r. w zw. z art. 2 § 2

k.k.s. warunkowo zawiesił oskarżonemu M.K. wykonanie kary pozbawienia

wolności na okres próby wynoszący 2 lata;

IV KS 8/26

3

5.na podstawie art. 63 § 1 k.k. w zw. z art. 20 § 2 k.k.s. w brzmieniu obowiązującym

w dniu 25 października 2013 r. w zw. z art. 2 § 2 k.k.s. zaliczył oskarżonemu

M.K. na poczet orzeczonej kary grzywny okres zatrzymania w sprawie od 8

sierpnia

2023

r.

godz.

9:10

do

dnia

8 sierpnia 2023 r. godz. 10:15, co odpowiada 2 dziennym stawkom grzywny;

6.na podstawie art. 113 § 1 k.k.s. w zw. z art. 627 k.p.k. i art. 2 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz

art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych

zasądził na rzecz Skarbu Państwa tytułem opłaty od oskarżonego A.Ż. kwotę

4300 zł, a od oskarżonego M.K. kwotę 6300 zł i obciążył oskarżonych

wydatkami postępowania w kwotach po 40 złotych.

Sąd Okręgowy w Częstochowie wyrokiem 7 listopada 2025 r. sygn. VII Ka

401/25 na skutek apelacji wywiedzionych przez oskarżyciela publicznego i obrońców

obu oskarżonych, uchylił zaskarżony wyrok Sądu I instancji i sprawę oskarżonych

A.Ż. oraz M.K. przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w

Częstochowie.

Prokurator Rejonowy, działając na podstawie art. 539a § 1 k.p.k., wniósł

skargę na wyrok sądu odwoławczego, zaskarżając go w całości na niekorzyść

oskarżonego i zarzucając rażące naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. polegające

na niezasadnym uchyleniu przez Sąd Okręgowy w Częstochowie wyroku

i przekazaniu sprawy Sądowi Rejonowemu w Częstochowie do ponownego

rozpoznania, w sytuacji gdy nie było konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu

sądowego w całości, a nie zachodziły również przesłanki opisane w art. 439 § 1 k.p.k.

i art. 454 k.p.k., wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Okręgowemu w Częstochowie do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Na wstępie przypomnieć trzeba, że instytucja skargi na wyrok sądu

odwoławczego ma na celu m.in. ograniczenie wyroków kasatoryjnych do tych

IV KS 8/26

4

sytuacji, w których przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi meriti jest

niezbędne dla realizacji celów postępowania karnego. Zgodnie z treścią art. 437 § 2

k.p.k. sąd odwoławczy może uchylić zaskarżone orzeczenie i przekazać je sądowi I

instancji do ponownego rozpoznania tylko w jednym z trzech przypadków: zaistnienia

bezwzględnych przyczyn odwoławczych, konieczności przeprowadzenia na nowo

przewodu sądowego w całości oraz wówczas, gdy wydanie wyroku reformatoryjnego

naruszyłoby regułę ne peius, wskazaną w art. 454 § 1 k.p.k. Przesłanki te należy

wykładać restryktywnie.

Uchylając wyrok i przekazując sprawę sądowi pierwszej instancji do

ponownego rozpoznania, sąd odwoławczy ma obowiązek precyzyjnie wskazać,

w oparciu o którą z wyżej wymienionych przesłanek wydał orzeczenie kasatoryjne.

Jest to tym bardziej istotne, że zadaniem Sądu Najwyższego w postępowaniu

wszczętym skargą na wyrok sądu odwoławczego, uchylający orzeczenie

i przekazujący sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania nie jest

rozstrzyganie kwestii merytorycznych, ale zbadanie czy rozstrzygnięcie sądu

odwoławczego zostało oparte na przewidzianych w art. 437 § 2 k.p.k. podstawach

i czy miało merytoryczne uzasadnienie (por. uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego

z 25 stycznia 2018 r. sygn. akt I KZP 13/17).

Z uzasadnienia wyroku zaskarżonego przedmiotową skargą wynika, że Sąd

Okręgowy w Częstochowie za przesłankę uchylenia orzeczenia sądu I instancji

przyjął potrzebę przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości. Sąd

odwoławczy wprawdzie krytykuje orzeczenie skazujące (uznając je za co najmniej

przedwczesne), nie twierdzi jednak stanowczo, że oskarżony powinien zostać

uniewinniony, dostrzegłszy istotne luki w materiale dowodowym. Zdaniem Sądu

ad quem braki te są na tyle znaczne, że zachodzi potrzeba przeprowadzenia od nowa

postępowania przed sądem pierwszej instancji.

Z takim stanowiskiem - w świetle obowiązujących rozwiązań

karnoprocesowych - nie można się zgodzić. Przede wszystkim dlatego,

że konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości, o której

mowa w art. 437 § 2 zdanie drugie in fine k.p.k., jako powód uchylenia przez sąd

odwoławczy zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji

IV KS 8/26

5

do ponownego rozpoznania, zachodzi tylko wówczas, gdy orzekający sąd pierwszej

instancji naruszył przepisy prawa procesowego, co skutkowało, w realiach danej

sprawy, nierzetelnością całości prowadzonego postępowania sądowego,

uzasadniającą potrzebę powtórzenia (przeprowadzenia na nowo) wszystkich

czynności procesowych składających się na przewód sądowy w sądzie pierwszej

instancji (por. uchwała Sądu Najwyższego z 22 maja 2019 r. sygn. akt I KZP 3/19).

W praktyce jest to zatem sytuacja dość rzadka. „Jeżeli natomiast naruszenie przez

sąd pierwszej instancji przepisów procesowych nie odnosi się do całego przewodu

sądowego i nie ma skutku dotyczącego całości tego przewodu, to wówczas,

co oczywiste, zajdzie tylko konieczność powtórzenia przewodu sądowego jedynie

w części, której uchybienie dotyczy, a to nie uprawnia sądu odwoławczego do

przyjęcia, iż jest konieczne przeprowadzenie przez sąd pierwszej instancji na nowo

przewodu sądowego w całości”. Z tego względu uchylenie wyroku z powodu

konieczności uzupełnienia postępowania dowodowego jedynie w części stanowi

obrazę art. 437 § 2 zd. 2 in fine k.p.k. (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 2 grudnia

2020 r., sygn. akt IV KS 30/20).

Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy należy, zauważyć, że Sąd

Okręgowy w Częstochowie nie zakwestionował wartości dotychczas zgromadzonych

w sprawie dowodów i prawidłowości ich wprowadzenia do podstawy skazania.

Wskazał jedynie, że nie zebrano wszystkich informacji istotnych dla rozstrzygnięcia

o odpowiedzialności karnej oskarżonego, co implikuje konieczność uzupełnienia

materiału dowodowego, m.in. o akta postępowań podatkowych oraz dowody

doręczenia spółce P. zarządzeń zabezpieczających należności z tytułu podatku

akcyzowego, a następnie ponowne przesłuchanie ustalonych świadków.

Powyższe stwierdzenia, jakkolwiek wskazują na potrzebę uzupełnienia

zebranego w sprawie materiału dowodowego, to przeczą jednak stanowisku sądu

odwoławczego co do tego, że w sprawie zaistniały okoliczności z art. 437 § 2 k.p.k.

zdanie drugie, uzasadniające uchylenie orzeczenia pierwszoinstancyjnego.

Czynności, których potrzebę przeprowadzenia dostrzegł sąd odwoławczy, mogły

i powinny być przeprowadzone w ramach postępowania apelacyjnego.

Jako że Sąd Okręgowy w Częstochowie wydał wyrok kasatoryjny mimo braku

ustawowych podstaw, konieczne było uwzględnienie skargi prokuratora i uchylenie

zaskarżonego nią orzeczenia.

IV KS 8/26

6

W ponownym postępowaniu Sąd odwoławczy powinien uzupełnić materiał

dowodowy w obszarach, które sam wskazał w uzasadnieniu, a następnie dokonać

jego ponownej kompleksowej oceny i w zależności od dokonanych przez siebie

ustaleń - rozstrzygnięcia w sprawie.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.

Małgorzata Bednarek

Ryszard Witkowski

Anna Dziergawka

[WB]

[a.ł]