SN oddalił kasacje skazanego za zgwałcenie mimo braku obrońcy przy pierwszym przesłuchaniu

Wyrokiem Sądu Rejonowego Gdańsk-Północ w Gdańsku z dnia 12 maja

2025 r., sygn. akt II K 1692/23, oskarżonego D.G. uznano za winnego czynu z art.

197 § 1 k.k., za który skazano go na karę 3 lat pozbawienia wolności, nadto

orzeczono środek karny w postaci zakazu zajmowania wszelkich stanowisk

V KK 154/26

2

związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub opieki nad nimi

na okres 10 lat, zakaz zbliżania się do pokrzywdzonej na odległość 100 m przez

okres 10 lat i zakaz przebywania w szkołach podstawowych, średnich i innych

miejscach edukacji małoletnich przez okres 10 lat oraz nawiązkę na rzecz

pokrzywdzonej w kwocie 50.000 zł.

Po rozpoznaniu apelacji obrońcy oskarżonego, wyrokiem Sądu

Okręgowego w Gdańsku z dnia 29 października 2025 r., sygn. akt V Ka 1502/25,

utrzymano w mocy zaskarżony wyrok.

Kasacje od wyroku Sądu odwoławczego wnieśli obrońcy skazanego.

Adw. Ł.I. zaskarżył wyrok w całości i zarzucił:

„1. art. 433 § 2 k.p.k. poprzez nienależyte rozpoznanie zarzutów apelacyjnych i w

konsekwencji powielenie uchybień Sądu Rejonowego przez Sąd Okręgowy, co

spowodowało przeniknięcie nieprawidłowości z orzeczenia Sądu I Instancji do

wyroku Sądu II Instancji, skutkujące pozbawieniem skazanego prawa do obrony

oraz rzetelnego procesu w obu instancjach;

2. art. 170 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 185c § la k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. poprzez

oddalenie wniosku dowodowego obrońcy o ponowne przesłuchanie pokrzywdzonej,

co doprowadziło do naruszenia prawa skazanego do obrony oraz do rzetelnego

procesu, albowiem:

a) skazany w rzeczywistości nie miał możliwości uczestniczenia w

przesłuchaniu pokrzywdzonej, ani też ustanowić obrońcę, który mógłby brać udział

ww. czynności i reprezentować jego uzasadnione interesy i zadać jej jakiekolwiek

pytanie, które mogłoby doprowadzić do ujawnienia odmiennego przebiegu

wydarzeń, bądź wykazania sprzeczności czy okoliczności, które wpłynęłyby na

odmienną ocenę zeznań pokrzywdzonej (które stanowiły jedyny bezpośredni

dowód sprawstwa skazanego) lub wyjaśnień skazanego, w tym w szczególności

pytań związanych z niezgodnością wersji zaprezentowanej przez pokrzywdzoną w

jej zeznaniach, z wersjami podawanymi przez pokrzywdzoną innym osobom (tj.

D.B. oraz J.G.), a finalnie wersją podawaną przez skazanego;

b) rozbieżności między przebiegiem zdarzenia zrelacjonowanego przez

pokrzywdzoną, świadków D.B. oraz J.G., jak również samego skazanego

świadczyły o ujawnieniu się istotnych okoliczności w rozumieniu art. 185c § la

V KK 154/26

3

k.p.k., które wymagały przeprowadzenia ponownego przesłuchania pokrzywdzonej

z udziałem obrońcy, przy czym Sąd Okręgowy zamiast postąpić zgodnie z

dyspozycją ww. przepisu, zdecydował się na samodzielne odniesienie się do tych

rozbieżności i niespójności widocznych w zeznaniach pokrzywdzonej oraz ich

uzupełnienie i wyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, wyręczając z

tego obowiązku pokrzywdzoną, do czego nie był uprawniony;

c) Sąd Okręgowy nawet nie zweryfikował czy w momencie rozpoznawania

wniosków dowodowych obrońcy (21 października 2025 r.) udział pokrzywdzonej w

czynnościach procesowych dalej był niewskazany z uwagi na stan zdrowia

psychicznego, a tezę w ww. przedmiocie, która stanowiła dodatkowy czynnik przy

oddaleniu wniosków dowodowych obrońcy, oparł się na opinii biegłego psychologa,

sporządzonej prawie 2 i pół roku wcześniej, a więc, co oczywiste, nie

odzwierciedlającej aktualnej sytuacji pokrzywdzonej,

przy czym naruszenie to miało istotny i bezpośredni wpływ na wydane orzeczenie,

ponieważ zeznania pokrzywdzonej stanowiły główną i w zasadzie jedyną

bezpośrednią podstawę przyjętych przez Sąd ustaleń faktycznych co do przebiegu

zdarzeń z udziałem skazanego;

3. art. 170 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. poprzez oddalenie wszystkich

wniosków dowodowych obrońcy, które zmierzały do zakwestionowania ustaleń

faktycznych, poczynionych przez Sąd I Instancji oraz przyjętej przez niego oceny

wiarygodności zeznań pokrzywdzonej przy pomocy dowodów pośrednich, jak

eksperyment procesowy połączony z oględzinami miejsca zdarzenia,

przeprowadzenie dowodu z opinii uzupełniającej biegłych psychologa i psychiatry

po uprzednim przybraniu biegłego seksuologa lub psychotraumatologa, a w oparciu

o które uznano zeznania pokrzywdzonej za wiarygodne w całości, przy czym

wspomniany wyżej charakter i cel ww. wniosków dowodowych świadczy o tym, że

naruszenie to miało istotny i bezpośredni wpływ na treść orzeczenia, a nadto w

efekcie pozbawiło skazanego możliwości zakwestionowania w jakikolwiek sposób

przyjętej przez Sąd podstawy faktycznej orzeczenia i oceny wiarygodności

pokrzywdzonej, przy jednoczesnej odmowie jej ponownego przesłuchania w toku

postępowania, naruszając przysługujące mu prawo do obrony;

a w konsekwencji:

V KK 154/26

4

4. art. 6 ust. 3 lit. C i D Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i

Podstawowych Wolności poprzez uniemożliwienie skazanemu przesłuchania

głównego świadka oskarżenia - pokrzywdzonej - z udziałem jego obrońcy, jak

również uniemożliwienia mu zakwestionowania dowodów pośrednich (opinie

biegłych) w oparciu, o które wyprowadzono ocenę o wiarygodności zeznań

pokrzywdzonej, które stanowiły wyłączną podstawę ustaleń faktycznych i

przypisania skazanemu sprawstwa za czyn z art. 197 § 1 k.k., za który wymierzono

mu karę 3 lat pozbawienia wolności”.

W oparciu o wyżej wskazane zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi odwoławczemu do ponownego

rozpoznania.

Adw. T.P. zaskarżył wyrok w całości i zarzucił:

„I.

rażące naruszenie prawa procesowego, tj.: art. 6 k.p.k. w zw. z art. 42 ust.

2 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 i ust. 3 lit. d Europejskiej Konwencji Praw

Człowieka, polegające na pozbawieniu oskarżonego realnej możliwości skutecznej

konfrontacji z jedynym bezpośrednim świadkiem oskarżenia - pokrzywdzoną -

poprzez odmowę jej ponownego przesłuchania mimo braku udziału obrońcy przy

pierwszym przesłuchaniu oraz brak jakichkolwiek mechanizmów kompensujących

ograniczenie prawa do obrony, przy jednoczesnym oparciu skazania zasadniczo na

tych zeznaniach.

II. rażące naruszenie prawa procesowego, tj.: art. 185c §1 k.p.k. w zw. z art. 6

k.p.k. oraz art. 2 §1 pkt 1 k.p.k., poprzez jego błędną wykładnię polegającą na

przyjęciu, że zakaz ponownego przesłuchania pokrzywdzonej ma charakter

bezwzględny także w sytuacji, gdy oskarżony nie miał obrońcy przy pierwszym

przesłuchaniu, oraz zaniechaniu rozważenia środków zastępczych zapewniających

realizację prawa do obrony.

III. rażące naruszenie prawa procesowego, tj.: art. 5 §2 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. i

art. 410 k.p.k., polegające na rozstrzygnięciu na niekorzyść oskarżonego

nieusuwalnych wątpliwości dotyczących przebiegu zdarzenia i sprawstwa,

wynikających z braku możliwości weryfikacji jedynego bezpośredniego dowodu

osobowego, oraz przyjęciu wersji oskarżenia mimo strukturalnie ograniczonego

postępowania dowodowego.

V KK 154/26

5

IV. rażące naruszenie prawa procesowego, tj.: art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k.,

polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów poprzez oparcie

ustaleń faktycznych na argumentach pozaprocesowych, generalizacjach

psychologicznych i ocenach normatywnych, zamiast na materiale dowodowym

zgromadzonym w sprawie.

Które to w/w uchybienia mogły mieć istotny wpływ na treść wyroku, albowiem

doprowadziło do przeniesienia do zaskarżonego wyroku uchybienia popełnionego

już przez Sąd pierwszej instancji, polegającego na oparciu się przy czynieniu

ustaleń faktycznych na wadliwej opinii biegłego, co z kolei skutkowało utrzymaniem

w mocy wyroku niesłusznie skazującego”.

W oparciu o wyżej wskazane zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku, poprzedzającego wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie

sprawy innemu Sądowi Rejonowemu z obszaru apelacji gdańskiej do ponownego

rozpoznania.

W odpowiedziach na kasacje Prokurator Rejonowy Gdańsk-Oliwa w

Gdańsku oraz pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej wnieśli o ich oddalenie jako

oczywiście bezzasadnych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacje okazały się oczywiście bezzasadne.

Przypomnieć należy, że kasacja nie stanowi trzeciej instancji

rozpoznawania spraw karnych, lecz jest nadzwyczajnym środkiem odwoławczym, a

zarazem i środkiem kontroli prawomocnych orzeczeń sądowych. To sprawia, że

postępowanie kasacyjne prowadzi tylko do oceny kasacji w aspekcie rażącego

naruszenia przepisów prawa przez sąd odwoławczy, które mogło mieć istotny

wpływ na treść orzeczenia, a nie zaś do merytorycznego rozpoznania sprawy, w

której kasacja została wniesiona (por. postanowienie SN z 25 lutego 2014 r., IV KK

6/14).

Pierwszy zarzut kasacji adw. Ł.I., który wniósł o sporządzenie niniejszego

uzasadnienia, mający polegać na rażącym naruszeniu art. 433 § 2 k.p.k., nie

zasługiwał na uwzględnienie. Został sformułowany w sposób ogólnikowy, a lektura

uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia Sądu II instancji nie potwierdza, jakoby Sąd

V KK 154/26

6

Okręgowy nie rozpoznał należycie zarzutów apelacyjnych, czego skutkiem miałoby

być naruszenie prawa do obrony skazanego bądź zasad rzetelnego procesu.

Również kolejny zarzut analizowanej kasacji, zredagowany jako rażące

naruszenie art. 170 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 185c § 1a k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k.

poprzez oddalenie wniosku dowodowego obrońcy o ponowne przesłuchanie

pokrzywdzonej, okazał się oczywiście bezzasadny. Truizmem jest, ale wartym

podkreślenia, że ponowne przesłuchanie pokrzywdzonej przestępstwem

seksualnym powinno być wyjątkową czynnością, a obrońca domagał się

ponownego jej przesłuchania, nie wskazując właściwie jakie miałoby to przełożenie

na wynik postępowania. Rozbieżności w depozycjach pokrzywdzonej i oskarżonego

czy świadków nie mogą być samoistną podstawą do jej ponownego przesłuchania,

co do zasady bowiem podlegają one swobodnej ocenie Sądu meriti zgodnie z art. 7

k.p.k. W istocie obrońca oskarżonego nie brał udziału w pierwszym przesłuchaniu

pokrzywdzonej, ponieważ oskarżonemu jeszcze wówczas nie postawiono

zarzutów, nie miał statusu strony. Nie legitymizując niniejszym takiej praktyki

organów ścigania, podkreślić trzeba, że nie deprecjonuje ona jednak złożonych

zeznań i nie zawsze oznacza konieczność ponownego przesłuchania

pokrzywdzonej. Sąd odwoławczy bardzo szczegółowo umotywował oddalenie

wniosku dowodowego o ponowne przesłuchanie U.G., w tym m.in. stanem zdrowia

psychicznego pokrzywdzonej (silna trauma po zdarzeniu). Wbrew twierdzeniom

skarżącego, że przy tych ustaleniach Sąd oparł się wyłącznie na opinii

psychiatrycznej sprzed dwóch lat, stwierdzić trzeba, że wziął on pod uwagę także

inne dowody istotne z punktu widzenia stanu psychicznego pokrzywdzonej. Jak

wskazał nadto w odpowiedzi na kasację pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej,

przedłożono do akt sprawy całą aktualną dokumentację medyczną pokrzywdzonej,

a ostatnie zaświadczenie o pozostawaniu pod opieką psychiatry pochodziło z 2025

r. Sąd Okręgowy szczegółowo też rozważył całą linię obrony oskarżonego w

kontekście złożonych przez pokrzywdzoną zeznań, o czym świadczy szczegółowe

uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia w jego rubryce 3.1. Powołując się na treść

wyroku Sądu Najwyższego o sygn. akt III KK 202/21, gdzie uchylono zaskarżony

wyrok ze względu na brak zapewnienia reprezentacji interesów oskarżonego

podczas przesłuchania pokrzywdzonej, obrońca pomija, że dotyczył on innego

V KK 154/26

7

stanu faktycznego, np. nie było tam mowy o kryzysie psychicznym pokrzywdzonej,

a Sąd orzekający dopuścił się wówczas innych zaniedbań.

Na aprobatę nie zasługiwał również kolejny zarzut kasacji, w którym

podniesiono naruszenie art. 170 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. poprzez

oddalenie wszystkich wniosków dowodowych obrońcy, które zmierzały do

zakwestionowania ustaleń faktycznych. Oddalenie ww. wniosków dowodowych

zostało szczegółowo umotywowane postanowieniem z dnia 21 października 2025 r.

wydanym na rozprawie (k. 1069-1070). Sąd Okręgowy też w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku szczegółowo wyjaśnił, że podnoszone przez obronę

rozbieżności czy wątpliwości w zeznaniach pokrzywdzonej, są nieistotne dla

sprawy, bądź uzasadnione okolicznościami sytuacji. Tak przedstawionej

argumentacji nie sposób uznać za rażące naruszenie prawa, które skutkować

miałoby kasacją prawomocnego wyroku.

Tym samym ostatni zarzut kasacji adw. Ł.I., sformułowany jako skutkowy

względem trzech poprzednich, dotyczący naruszenia art. 6 ust. 3 lit. C i D

Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności,

należało uznać za oczywiście bezzasadny w realiach tej sprawy. Stanowił on

właściwie kompilację dwóch poprzednich zarzutów kasacji, przy których

rozpoznaniu wykazano, że in concreto oddalenie wniosków dowodowych w

sprawie, zarówno w zakresie ponownego przesłuchania pokrzywdzonej, jak i

wszystkich pozostałych, nie naruszyło uprawnień obrończych oskarżonego, o

których mowa w ww. przepisach konwencji.

Odnosząc się także pokrótce do kasacji adw. T.P., który nie składał

wniosku o sporządzenie uzasadnienia, wskazać należy, że pierwsze dwa zarzuty

dotyczące kwestii ponownego przesłuchania pokrzywdzonego, zostały

sformułowane w sposób zbieżny z kasacją adw. Ł.I., stąd bezprzedmiotowym jest

powtarzanie wskazanej wyżej argumentacji. Kolejne dwa zarzuty ww. środka

zaskarżenia zostały zaś po pierwsze zredagowane w sposób nieprawidłowy,

bowiem koncentrują się na kwestionowaniu oceny materiału dowodowego, choć to

nie Sąd II instancji dokonywał oceny dowodów, utrzymując przecież wyrok Sądu I

instancji w mocy i nie prowadząc uzupełniającego postępowania dowodowego za

wyjątkiem włączenia w poczet materiału dowodowego kilku dokumentów, a po

V KK 154/26

8

drugie – stanowią polemikę z ustaleniami faktycznymi w sprawie stanowiącymi

podstawę uznania sprawstwa, co jest działaniem spóźnionym i niedopuszczalnym

na tym etapie postępowania. Jak już wyżej wskazano, kontrola odwoławcza

apelacji w sprawie, przeprowadzona przez Sąd II instancji, w której poddano

rozwadze ocenę materiału dowodowego w sprawie, była rzetelna i klarowna.

Z powyższych względów, nie dopatrując się w przedmiotowej sprawie

zaistnienia bezwzględnych przyczyn odwoławczych, ani też innej rażącej obrazy

prawa, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 535 § 3 k.p.k., zdecydował o oddaleniu

kasacji obrońców skazanego jako oczywiście bezzasadnych.

Rozstrzygając o kosztach sądowych postępowania kasacyjnego, Sąd

Najwyższy kierował się ogólną regułą wynikającą z art. 636 § 1 k.p.k. w zw. z art.

637a k.p.k.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.

Paweł Wiliński

[WB]

[r.g.]