Sąd Najwyższy uchylił przepadek auta kierowcy, bo nie był jego wyłącznym właścicielem

D. P. został oskarżony o to, że w dniu 20 lipca 2025 r. w miejscowości L. gm.

L.1. prowadził w ruchu lądowym pojazd marki O. o nr rej. […], znajdując się w stanie

nietrzeźwości wynoszącym według kolejnych badań: I badanie 1,38 mg/l, II badanie

1,35 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu, stwierdzone urządzeniem Alcoquant

6020 o nr […], będąc uprzednio skazanym za prowadzenie pojazdu mechanicznego

w stanie nietrzeźwości wyrokiem Sądu Rejonowego w Kościerzynie o sygn. akt II K

241/20 z dnia 5 czerwca „23020” r., tj. o przestępstwo z art. 178a § 1 i § 4 k.k. Sąd

Rejonowy w Kościerzynie – po rozpoznaniu sprawy D. P. na rozprawie głównej –

wyrokiem z dnia 25 marca 2026 r., II K 472/25, oskarżonego uznał za winnego

zarzucanego mu czynu z tym ustaleniem, że wyrok w sprawie o sygn. akt II K 241/20

został wydany w dniu 5 czerwca 2020 r., przypisany czyn zakwalifikował z art. 178a

§ 1 i § 4 k.k. i na tej podstawie skazał D. P. na karę roku pozbawienia wolności (pkt

I) oraz na podstawie art. 44b § 1a k.k. orzekł przepadek na rzecz Skarbu Państwa

samochodu O. o nr rej. […] prowadzonego przez oskarżonego w ruchu lądowym (pkt

IV). Wyrok zawierał ponadto rozstrzygnięcia w przedmiocie środka karnego zakazu

prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, świadczenia pieniężnego oraz

kosztów procesu. Wskazany wyrok uprawomocnił się w dniu 2 kwietnia 2026 r., bez

postępowania odwoławczego.

Kasację od tego wyroku, w trybie art. 521 § 1 k.p.k., wniósł Prokurator

Generalny, który zaskarżył wyrok Sądu Rejonowego w zakresie zawartego w pkt. IV

jego części dyspozytywnej rozstrzygnięcia o orzeczeniu przepadku pojazdu

mechanicznego, na niekorzyść oskarżonego D. P.. Skarżący zarzucił „rażące i

mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie prawa karnego procesowego, a

mianowicie art. 366 § 1 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k., polegające na zaniechaniu

wyjaśnienia wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego wszystkich

istotnych okoliczności sprawy, dotyczących prawa własności pojazdu

mechanicznego marki O. o nr rej. […], według stanu na dzień popełnienia

przypisanego oskarżonemu czynu zabronionego, w konsekwencji czego, z rażącym

i mającym istotny wpływ na treść orzeczenia naruszeniem prawa materialnego, a

mianowicie art. 44b § 1a k.k. w jego brzmieniu obowiązującym od 29 stycznia 2026

V KK 359/26

3

r., orzeczono na rzecz Skarbu Państwa – w związku ze skazaniem D. P., za

popełniony przez niego w dniu 20 lipca 2025 r. występek kwalifikowany z art. 178a §

1 i § 4 k.k. – przepadek wskazanego pojazdu mechanicznego, w sytuacji gdy nie

stanowił on wyłącznej własności oskarżonego, w konsekwencji czego, przy

prawidłowym zastosowaniu dyspozycji art. 44b § 6 w zw. z § 5 pkt 1 k.k. w miejsce

przepadku pojazdu mechanicznego powinna zostać orzeczona nawiązka, mająca

obligatoryjny charakter” i wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części, a

mianowicie w zakresie zawartego w pkt. IV rozstrzygnięcia w przedmiocie orzeczenia

przepadku pojazdu mechanicznego i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi

Rejonowemu w Kościerzynie do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej uwzględnienie na

posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

Ma rację Prokurator Generalny, że Sąd meriti zaniechał podjęcia koniecznych

czynności celem poczynienia szczegółowych ustaleń dotyczących prawa własności

samochodu O. o nr rej. […] (obraza art. 366 § 1 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k.), co

doprowadziło do naruszenia prawa materialnego, konkretnie art. 44b § 1a k.k. w zw.

z art. 44b § 5 pkt 1 i § 6 k.k.

Zgodnie z art. 44b § 1a k.k. w razie skazania sprawcy m.in. za przestępstwo

określone w art. 178a § 1 lub 4 k.k., jeśli zawartość alkoholu w organizmie sprawcy

przestępstwa wynosiła co najmniej 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm3 w

wydychanym powietrzu albo prowadziła do takiego stężenia, sąd orzeka przepadek

pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym, wodnym

lub powietrznym, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi

okolicznościami. Wypada zaznaczyć także, że zgodnie z art. 44b § 5 pkt 1 k.k.

przepadku pojazdu mechanicznego nie orzeka się, jeżeli w czasie popełnienia

przestępstwa pojazd mechaniczny nie stanowił wyłącznej własności sprawcy.

Zgodnie z art. 44b § 6 k.k. w wypadku, o którym mowa w § 5 pkt 1, sąd orzeka

nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 5000 do 500000 złotych. Przepis

art. 44b k.k. przybrał przytoczone brzmienie od dnia 29 stycznia 2026 r., a więc taki

stan prawny obowiązywał w dacie wyrokowania, a nie obowiązywał w dacie czynu.

Z rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego wynika jednak, że zastosował on stan prawny z

V KK 359/26

4

dnia wyrokowania, za czym przemawia powołanie w podstawie prawnej

rozstrzygnięcia o przepadku pojazdu dodanego z dniem 29 stycznia 2026 r. art. 44b

§ 1a k.k.

Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że w chwili czynu samochód O. o nr

rej. […] nie stanowił wyłącznej własności sprawcy. Prawo własności przedmiotowego

pojazdu nie wynikało z żadnego urzędowego dokumentu, zaś w ramach składanych

wyjaśnień D. P. oświadczył, że samochód, którym się poruszał należy do jego ojca –

B. P. (k. 62-63), a do protokołów przesłuchania podejrzanego nie zadeklarował, aby

był właścicielem jakiegokolwiek pojazdu (k. 26-27, k. 31, k. 34, 62-63). W

postępowaniu przygotowawczym przy dokonaniu tymczasowego zajęcia

przedmiotowego pojazdu, w protokole dokumentującym tę czynność D. P.

bezpodstawnie został wpisany jako właściciel pojazdu (k. 7-9), a następnie na mieniu

tym dokonano zabezpieczenia majątkowego (k. 36a), które zostało zrealizowane

przez komornika sądowego (k. 43-46).

Sąd meriti nie podjął żadnych czynności mających na celu poczynienie ustaleń

w przedmiocie własności pojazdu na czas wyrokowania, czym rażąco naruszył art.

366 § 1 k.p.k. Sąd Rejonowy powinien bowiem podjąć tego typu czynności, np.

poprzez uzyskanie informacji z bazy CEPiK czy przeprowadzając dowód z kopii

dowodu rejestracyjnego pojazdu. Jak słusznie zauważył Prokurator Generalny,

ustalenia w przedmiocie prawa własności samochodu objętego przepadkiem zostały

poczynione na etapie postępowania wykonawczego (k. 104). Do akt sprawy

załączono: kopię umowy kupna-sprzedaży zawartej w dniu 30 czerwca 2025 r., na

mocy której samochód osobowy marki O. o nr rej. […] został za kwotę 3500 zł nabyty

przez spółkę D. sp. z o.o. (k. 105); kopię faktury, zgodnie z treścią której wskazana

spółka w dniu 17 lipca 2025 r. sprzedała za kwotę 6150 zł przedmiotowy pojazd B.

[…] (k. 108) oraz kopię dowodu rejestracyjnego samochodu osobowego marki O. o

nr rej. […] , gdzie jako jedyny właściciel został wpisany B. P. (k. 106-107). Powyższe

ustalenia, wprawdzie poczynione już po prawomocnym zakończeniu postępowania,

dowodzą, że kwestionowane rozstrzygnięcie w przedmiocie przepadku pojazdu, na

skutek obrazy prawa procesowego, zapadło z rażącym naruszeniem prawa

materialnego.

Bowiem, gdyby Sąd Rejonowy nie naruszył art. 366 § 1 k.p.k. i zweryfikował

kwestię własności pojazdu powinien prawidłowo ustalić, że D. P. nie był wyłącznym

właścicielem pojazdu, a w konsekwencji tego ustalenia i mając na względzie stan

V KK 359/26

5

nietrzeźwości D. P. w chwili czynu (1,38 mg/l oraz 1,35 mg/l alkoholu w wydychanym

powietrzu), przewyższający zakreśloną przez ustawodawcę granicę, stosując

przyjęty przez siebie stan prawny aktualny na dzień wyrokowania, powinien orzec

obligatoryjną nawiązkę w oparciu o art. 44b § 5 pkt 1 i § 6 k.k.

Opisane uchybienie miało istotny wpływ na treść wydanego wyroku. Po

pierwsze, negatywnymi skutkami orzeczonego przepadku został obciążony podmiot

niebędący sprawcą czynu zabronionego – właściciel pojazdu objętego przepadkiem,

czyli ojciec skazanego. Po drugie, w związku ze skazaniem za występek z art. 178a

§ 1 i § 4 k.k. D. P. nie poniósł wszystkich konsekwencji prawnych swojego

zachowania, które przy prawidłowym zastosowaniu przepisów prawa materialnego i

przy dopełnieniu przez Sąd rozpoznający sprawę wszelkich obowiązków

wynikających z przepisów prawa procesowego, powinien ponieść.

Rozpoznając sprawę ponownie Sąd Rejonowy uczyni zadość wszelkim

obowiązkom wynikającym z przepisów prawa procesowego, a w konsekwencji w

sposób prawidłowy zastosuje przepisy prawa materialnego. Jednocześnie Sąd I

instancji powinien poddać pod rozwagę kwestię względności stanu prawnego, który

należy zastosować w tej sprawie. Jak zasugerował skarżący w końcowej części

uzasadnienia kasacji, z załączonych do akt sprawy dokumentów potwierdzających

dwukrotną sprzedaż przedmiotowego pojazdu wynika, że jego wartość rynkowa

kształtowała się pomiędzy 3500 zł a 6150 zł, zaś zgodnie z aktualnym brzmieniem

art. 44b § 6 k.k. najniższa możliwa do orzeczenia nawiązka wynosi 5000 zł. Należy

mieć w polu widzenia, że w stanie prawnym obowiązującym w dacie popełnienia

czynu, zgodnie z art. 44b § 2 k.k. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 29

stycznia 2026 r., jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa pojazd nie stanowił

wyłącznej własności sprawcy, orzeka się przepadek równowartości pojazdu, a za

równowartość pojazdu uznaje się wartość pojazdu określoną w polisie

ubezpieczeniowej na rok, w którym popełniono przestępstwo, a w razie braku polisy

– średnią wartość rynkową pojazdu odpowiadającego, przy uwzględnieniu marki,

modelu, roku produkcji, typu nadwozia, rodzaju napędu i silnika, pojemności lub

mocy silnika oraz przybliżonego przebiegu, pojazdowi prowadzonemu przez sprawcę,

ustaloną na podstawie dostępnych danych, bez powoływania w tym celu biegłego.

Sąd Rejonowy powinien zatem rozważyć, czy orzeczenie przepadku równowartości

pojazdu nie byłoby względniejsze dla sprawcy niż orzeczenie nawiązki w minimalnej

kwocie 5000 zł.

V KK 359/26

6

Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w sentencji wyroku.

[J.J.]

[r.g.]

Michał Laskowski

Kazimierz Klugiewicz

Małgorzata Wąsek-Wiaderek