Sędzia SN wyłączony z kasacji R.B. za bliskie relacje z sędzią z pierwszej instancji

W dniu 20 stycznia 2026 r. sędzia Sądu Najwyższego P.K. złożył

oświadczenie podnoszące okoliczności uzasadniające jego zdaniem wyłączenie go

od udziału w sprawie o sygn. akt V KK 462/25. Wskazał w szczególności, iż w

wydaniu wyroku łącznego w sądzie pierwszej instancji brała udział SSO X.Y., z

którą łączą go bliskie relacje towarzyskie, przejawiające się m. in. we wzajemnych

odwiedzinach w miejscach zamieszkania i wspólnych wyjazdach wakacyjnych.

Nadto, w postępowaniu przed sądem I instancji występował prokurator X.1 Y.1, z

którym sędzia także pozostaje w stosunkach koleżeńskich. Powyższe okoliczności

w ocenie sędziego mogą u przeciętnego członka społeczeństwa wzbudzić

uzasadnione wątpliwości co do zachowania przezeń bezstronności przy

rozpoznawaniu kasacji.

V KK 462/25

2

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Znaczenie zagadnienia bezstronności sędziego jest podkreślane w

orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. W decyzji ETPCz z 5

stycznia 2017 r. Bodet v. Belgia, wskazuje się w szczególności na potrzebę stałej

troski o to, aby w demokratycznym społeczeństwie sądy wzbudzały zaufanie u

stron procesu. Zdaniem Trybunału, w tej mierze art. 6 ust. 1 Konwencji wymaga

wprost, aby sądy były bezstronne. Wymóg zachowania bezstronności przejawia się

przy tym w dwóch aspektach. Pierwszym jest brak przejawów subiektywnej

stronniczości sędziego lub jego osobistych uprzedzeń. Przyjmuje się istnienie

domniemania takiej osobistej bezstronności do czasu przedstawienia dowodu

przeciwnego. Sąd musi być również obiektywnie bezstronny, tj. dawać

wystarczające gwarancje, by wykluczyć wszelkie uprawnione wątpliwości w tej

mierze (por. postanowienie SN z dnia 17 stycznia 2018 r., III KK 244/17, OSNKW

2018, Nr 3, poz. 26).

Należy podkreślić, że sformułowane przez sędziego na podstawie art. 41 § 1

k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. żądanie w przedmiocie wyłączenia ze składu

orzekającego rozumieć należy jako jego oświadczenie wiedzy o podstawie

wyłączenia z art. 41 § 1 k.p.k. Żądanie to nie stanowi bowiem w sensie ścisłym

wniosku o jego wyłączenie, albowiem Kodeks postępowania karnego czynności te

różnicuje (zob. D. Świecki (w:) B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D.

Świecki, Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, LEX/el.

2021, art. 42). Nie ulega przy tym wątpliwości, iż wyznaczony do rozpoznania

konkretnej sprawy sędzia jest obowiązany zawiadomić o okoliczności mogącej

uzasadniać jego wyłączenie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia

2011 r., V KK 386/10, LEX nr 846185). Końcowa jednak ocena czy stanowi ona

podstawę wyłączenia nie należy do informującego o niej sędziego, lecz do sądu

weryfikującego jego oświadczenie, dokonującego obiektywnej kontroli zasadności

żądania w konkretnym układzie faktycznym (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 29

lutego 2016 r., SNO 82/15).

Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie, przy czym dotyczy to decyzji podejmowanych tak

V KK 462/25

3

wskutek wniosku strony, jak i w wyniku złożenia oświadczenia przez sędziego

wyznaczonego do składu sądu. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że

należy ją rozumieć jako obiektywną bezstronność sędziego, w tym zarówno

subiektywne poczucie sędziego co do własnej bezstronności, jak i jego

bezstronność w odbiorze zewnętrznym, opartą na zobiektywizowanych

przesłankach i analizowaną przez odwołanie się do oceny sytuacji dokonanej przez

przeciętnego, rozsądnie rozumującego obserwatora procesu (zob. uchwała SN z

dnia 26 kwietnia 2007 r., I KZP 9/07, OSNKW 2007/5/39; wyroki SN: z 8 stycznia

2009 r., III KK 257/08 oraz z 18 marca 2009 r., IV KK 380/08). Wątpliwość co do

bezstronności sędziego powinna być w dostatecznie wystarczający sposób

„uzasadniona”. Powodem wyłączenia sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.

mogą być przykładowo sytuacje wskazujące na trwałe powiązania personalne

między nim a stroną lub jej przedstawicielem typu: przyjaźń, niechęć, wrogość,

zbieżność lub rozbieżność interesów. Do zastosowania art. 41 § 1 k.p.k. konieczne

jest uprawdopodobnienie wystąpienia okoliczności, która z istoty swej ma charakter

zagrażający bezstronności sędziego w ramach zewnętrznie uzasadnionego

przekonania (wyrok SN z 19 lipca 2017 r., V KS 7/17; wyrok SN z 25 lutego 2015 r.,

III KK 351/14).

Nie ulega wątpliwości, że analiza okoliczności mających wpływ na ocenę

możliwości postrzegania sądu przez strony lub innych obserwatorów procesu jako

niezależnego obejmuje co do zasady relacje pomiędzy sędzią, jako arbitrem,

którego bezstronność musi pozostawać poza jakimikolwiek obiektywnie

postrzeganym podejrzeniem, a stroną tego postępowania. Istotą instytucji

wyłączenia sędziego jest przecież dbałość o to, aby w przekonaniu postronnych

osób sąd był postrzegany jako orzekający w oparciu wyłącznie o zgromadzony

materiał dowodowy i przepisy prawa, a nie czynniki pozaprocesowe, jak na

przykład sympatia czy antypatia do jednego z uczestników.

Choć więc kluczowe z punktu widzenia oceny sprawy okoliczności

podniesione przez SSN P.K. dotyczą zasadniczo bliskich jego relacji z sędzią

zasiadającą w składzie sądu I instancji, a nie ze stroną postępowania (okoliczności

dotyczące osoby prokuratora nie stanowiłyby podstawy do wyłączenia wobec

nieprzedstawienia ich ponadstandardowego natężenia), to jednak pozwalają na

V KK 462/25

4

stwierdzenie, że w oczach postronnego obserwatora w tej sprawie mogłyby

powstać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności tego sędziego Sądu

Najwyższego.

Otóż dotyczący skazanego R.B. wyrok łączny Sądu Okręgowego w Gdańsku

zaskarżony został apelacją przez jego obrońcę, wnioskującego o wymierzenie

przez sąd ad quem kary łagodniejszej, bądź uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny w Gdańsku

zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

Kasację w tej sprawie wywiódł Prokurator Generalny, a wskazując na

zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. w zw. z

art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., co miało zaistnieć na etapie postępowania

pierwszoinstancyjnego, domaga się uchylenia wyroków obu instancji i umorzenia

postępowania w zaskarżonej części. Niewątpliwie zatem Sąd Najwyższy

rozpoznający kasację ocenić będzie musiał prawidłowość procedowania sądów obu

instancji, szczególną wagę przykładając do postępowania pierwszoinstancyjnego.

Ma to znaczenie również i w tym kontekście, iż skazany wyrokiem łącznym R.B. w

korespondencji kierowanej do Sądu Najwyższego kwestionuje zasadność

wniesionej kasacji.

W wydaniu wyroku w sądzie a quo brała udział sędzia X.Y. Z oświadczenia

sędziego P.K., stanowiącego podstawę procedowania w niniejszej sprawie, wynika

zaś, że z sędzią tą łączą go bliskie kontakty o charakterze towarzyskim. Zgodzić się

należy z autorem żądania, że wskazane przezeń okoliczności przekraczają poziom

„zwykłej znajomości”, a przy tym tak w odbiorze społecznym, jak i u stron

postępowania, opisane relacje mogą wywołać uzasadnione wątpliwości co do

zdolności sędziego P.K. do bezstronnego rozpoznania sprawy, niezależnie od

rzeczywistego stanu rzeczy. Czy to skazany, czy to Prokurator Generalny, czy to

wreszcie inna osoba zainteresowana przebiegiem postępowania kasacyjnego,

mogą powziąć uzasadnione wątpliwości czy skład Sądu Najwyższego z udziałem

sędziego P.K. będzie w realiach tej sprawy bez cienia wątpliwości sądem

bezstronnym z uwagi na (choćby jedynie teoretyczne) rozważania co do możliwości

zachowania niezbędnego obiektywizmu w urzędowej ocenie działania osoby, z

V KK 462/25

5

którą utrzymuje się bliskie prywatne kontakty. Powyższe zaś ustalenie skutkować

musi wyłączeniem tego sędziego od udziału w sprawie.

Tym samym Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej

postanowienia.

Adam Roch

[WB]

[r.g.]