Sąd Najwyższy oddalił skargę obrońcy J.K. na uchylenie jego uniewinnienia

Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2024 r., w sprawie o sygn. akt IV K 341/24, Sąd

Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi uniewinnił oskarżonego J.K. od

V KS 14/26

2

popełnienia czynu zarzucanego mu w pkt II aktu oskarżenia kwalifikowanego z art.

63 a § 2 k.k.s. w zw. z art. 63a § 1 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s.

Wyrok w tej części został zaskarżony apelacją wniesioną przez prokuratora

na niekorzyść oskarżonego. W apelacji zarzucono: „rażącą obrazę przepisów

prawa procesowego, która miała wpływ na treść wyroku, to jest art. 7 k.p.k.,

poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie

materiału dowodowego, mającej charakter wybiórczy i uznanie za wiarygodne

wyjaśnień oskarżonego, który wskazał iż oferowano do sprzedaży produkty w

postaci płynów nieprzeznaczonych do papierosów elektronicznych, które

sprzecznie z ich przeznaczeniem, mogłyby zostać wykorzystane do e - papierosów,

podczas gdy właściwa ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego,

obejmująca całokształt ujawnionych okoliczności, w tym protokoły z czynności

kontrolnych organów podatkowych a także zeznania funkcjonariuszy organów

podatkowych, powinna prowadzić do wniosku, iż oferowane przez oskarżonego

produkty były płynami przeznaczonymi do papierosów elektronicznych, a w

konsekwencji do przypisania mu przestępstwa z art. 63a § 2 k.k.s. w zw. z art. 63a

§ 1 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s.” W konkluzji prokurator wniósł o zmianę wyroku w

zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Wyrokiem z dnia 6 listopada 2025 r., w sprawie o sygn. akt V Ka 344/25, Sąd

Okręgowy w Łodzi uchylił zaskarżony wyrok w części uniewinniającej oskarżonego i

przekazał sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W

uzasadnieniu swojego orzeczenia sąd odwoławczy wskazał na zasadność zarzutu

prokuratora podnoszącego rażącą obrazę przepisu art. 7 k.p.k. i w jej konsekwencji

– błędu w ustaleniach faktycznych skutkującego uniewinnieniem oskarżonego, co z

kolei powodowało konieczność wydania wyroku kasatoryjnego w oparciu o przepis

art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k.

Skargę w tej sprawie wniósł obrońca oskarżonego. Zaskarżając wyrok sądu

odwoławczego w części uchylającej, zarzucił mu: „ naruszenie art. 439 § 1 pkt 2)

k.p.k., to jest nienależytą obsadę sądu polegającą na tym, że przy wydawaniu

wyroku w składzie sądu brał udział sędzia Sądu Okręgowego w Łodzi X. Y., a sąd

w takim składzie nie spełniał standardu niezależnego i bezstronnego sądu bowiem

sędzia ten został powołany 29 lutego 2024 roku przez Prezydenta RP na

V KS 14/26

3

stanowisko sędziego Sądu Okręgowego w Łodzi na podstawie uchwały z [...] 2023

roku, o numerze [...] powziętej przez Krajową Radę Sądownictwa w składzie

ukształtowanym w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018 poz. 3), co

powoduje, że sąd z udziałem tak powołanego sędziego nie stanowi w konkretnej

sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art.

6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i gdy wniosek taki w stosunku do

tegoż sędziego jest uzasadniony także okolicznościami wskazującymi na jego

bliskie relacje z władzą polityczną, której arbitralne decyzje powodowały

przyspieszenie kariery zawodowej sędziego, a co przesądza o braku przymiotu

bezstronności i niezależności tej osoby od władzy wykonawczej, a tym samym

powoduje, że sąd z udziałem takiej osoby nie jest sądem należycie obsadzonym.”

Podnosząc ten zarzut obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Łodzi, jako sądowi odwoławczemu do

ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę Prokurator Rejonowy Łódź – Śródmieście w Łodzi

wniósł o jej nieuwzględnienie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna. Wobec ustalenia przez Sąd Najwyższy, że nie ma

podstaw do wyjścia poza granice zarzutu skargi, należy odnieść się tylko do tego

zarzutu. W uzasadnieniu skargi jej autor trafnie co do zasady wskazał na

normatywne podstawy do ustalenia, że sąd z udziałem sędziego sądu

powszechnego, który uzyskał nominację na skutek wniosku Krajowej Rady

Sądownictwa w składzie ukształtowanym w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. z 2019 r., poz. 3) może zostać uznany za niestanowiący, w konkretnej

sprawie, sądu niezależnego i bezstronnego ustanowionego ustawą, a w

konsekwencji orzekanie przez takiego sędziego stanowi wówczas uchybienie z art.

439 § 1 pkt 2 k.p.k. Przypomnieć jedynie trzeba, że podstawą do zakwalifikowania

tego uchybienia jest uchwała trzech izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020

r. BSA I-4110-1/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7). Wyrażono w niej pogląd, że:

„Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo sprzeczność

V KS 14/26

4

składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także

wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w

sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy

o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, jeżeli wadliwość

procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia

standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz

art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności."

Uchwała ta z chwilą jej podjęcia uzyskała moc zasady prawnej i wiąże każdy skład

Sądu Najwyższego, dopóty nie nastąpi odstąpienie od niej w trybie art. 88 ust. 2

ustawy o Sądzie Najwyższym (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 622; dalej ustawa o SN).

Powody związania Sądu Najwyższego tą uchwałą, pomimo wydania przez Trybunał

Konstytucyjny „orzeczenia” w sprawie U 2/20, zostały wskazane i szeroko

omówione w orzecznictwie Sądu Najwyższego: np. w postanowieniu z dnia 16

września 2021 r., I KZ 29/21, OSNK 2021, z. 10, poz. 41, postanowieniu z dnia 23

listopada 2022 r., I KO 79/21, wyrokach: z dnia 26 lipca 2022 r., III KK 404/21,

OSNK 2023, poz. 5-6, poz. 22; z dnia 12 października 2022 r., III KK 193/20; z dnia

18 kwietnia 2024 r., II KK 434/23; uchwale z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22,

czy też chociażby w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22.

Istotą uchwały było ustalenie, po dokonaniu wnikliwych analiz zarówno uregulowań

prawnych jak i okoliczności faktycznych, w których dokonano wyboru tzw.

sędziowskiej części KRS (na skutek noweli z dnia 8 grudnia 2017 r.), że kształt

Krajowej Rady Sądownictwa wskazuje, iż nie jest ona organem, o którym mowa w

art. 186 ust. 1 Konstytucji, a zatem, nie może skutecznie i w zgodzie z Konstytucją

wypełniać roli wskazanej w art. 179 Konstytucji (por. także np. uchwała składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK

2022, z. 6, poz. 22, czy też np. wyrok SN z dnia 25 lipca 2022 r., III KK 404/21,

OSNK 2023, z. 5-6, poz. 23). Podkreślano w orzecznictwie Sądu Najwyższego, że

od dnia 17 stycznia 2018 r. proces powoływania sędziów jest procesem wadliwym,

albowiem w konstytucyjnym procederze powołania sędziów bierze udział organ

V KS 14/26

5

wybrany w sposób niezgodny z Konstytucją (sędziowie ci nie byli wybrani przez

sędziów, nie reprezentowali środowiska sędziowskiego, a co więcej, istotna część

członków tego organu była silnie powiązana z Ministrem Sprawiedliwości), a

efektem tego jest obalenie funkcjonującego dotąd in gremio i a prori domniemania

niezawisłości i bezstronności sędziego (np. uchwała SN z dnia 2 czerwca 2022 r., I

KZP 2/22; wyrok SN z dnia 17 maja 2023 r., V KK 17/23), co musi skutkować

dokonywaniem ocen w płaszczyźnie bezstronności i niezawisłości (niezależności)

sędziego, który awans zawdzięcza wnioskowi organu, który nie jest już organem,

który strzeże niezależności i niezawisłości sędziów (art. 186 ust. 1 Konstytucji -

okoliczności te szczegółowo wskazano także np. w wyroku SN z dnia 5 grudnia

2019 r., III PO 7/18). Dodać także trzeba, że konkluzja uchwały z dnia 23 stycznia

2020 r. była wynikiem rozważań czynionych w znacznym zakresie na gruncie

Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (EKPC) w

kontekście konwencyjnego standardu rzetelnego procesu sądowego i jego

elementu, jakim jest prawo do niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego

ustawą (art. 6 ust. 1) oraz roli jaką w procesie wyłonienia i powoływania sędziów

sprawuje Krajowa Rada Sądownictwa po noweli z dnia 8 grudnia 2017 r. (por.

zwłaszcza pkt 15-20, 31-36, a także 38-42). Podkreślono zasadnie w

piśmiennictwie, że stanowisko przedstawione w uchwale trzech Izb, to nic innego

jak zastosowanie mechanizmu wskazanego w wyroku Europejskiego Trybunału

Praw Człowieka (ETPC) w sprawie Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii

(por. np. W. Hermeliński, B. Nita - Światłowska, Orzeczenie sądowe wydane z

udziałem sędziego powołanego wadliwie a naruszenie prawa do sądu

gwarantowanego przez art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka; glosa do

wyroku Wielkiej Izby Trybunału Praw Człowieka z 1 grudnia 2020 r., 26374/18,

Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii, EPS 2021, z. 5, s. 44-45). W

kwestii "niezawisłości" podkreślono, że kluczowa jest ocena nie tylko stanu umysłu,

który wskazuje na odporność sędziego na zewnętrzną presję, ale również zestaw

instytucjonalnych ustaleń obejmujących tryb powoływania sędziów w sposób

zapewniający ich niezawisłość. To w odniesieniu do potrzeby dokonania takich

właśnie ustaleń, a zatem czy miało miejsce naruszenia art. 6 ust. 1 konwencji,

ETPC wypracował trzystopniowy test, który został aplikowany w uchwale trzech Izb.

V KS 14/26

6

Przypomnieć należy, że procedura testowa wypracowana na gruncie sprawy

Guðmundur Andri Ástráðsson kolejno była stosowana przez ETPC w sprawach

przeciwko Polsce (np. wyroki w sprawach: Reczkowicz, Dolińska-Ficek i Ozimek,

czy Advance Pharma sp. z o.o.; Wałęsa), zważywszy właśnie na to, iż proces

powołania sędziów jest obarczony wyżej wskazaną istotną wadą ustrojową (por. np.

wyrok SN z dnia 26 lipca 2022 r., III KK 404/21; postanowienie SN z dnia 27 lutego

2023 r., II KB 10/22, OSNK 2023, z. 5-6, poz. 28). Uwagi te prowadzą do

oczywistego wniosku, że zastosowanie obecnie procedury testowej spełnia również

wymogi wynikające z art. 6 ust. 1 konwencji, której unormowaniami (które

interpretuje wiążąco ETPC) związany jest każdy polski sąd (i sędzia). W taki sam

sposób kwestia testu niezależności i bezstronności ujmowana jest zresztą w

orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE - por. np. wyroki

SN: z dnia 26 lipca 2022 r., III KK 404/21; z dnia 17 maja 2023 r., V KK 17/23).

W oparciu więc o treść uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia

2020 r., dokonać należało oceny tych wszystkich okoliczności, które są istotne w

kontekście tzw. testu niezależności i bezstronności sędziego, którego istotą jest

zapewnienie stronie prawa do rozpoznania jej sprawy przez sąd niezależny i

bezstronny, a więc zrealizowanie jej prawa do rozpoznania sprawy przez sąd w

aspekcie art. 45 ust. Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 konwencji.

W odniesieniu do sędziego X. Y., jest niesporne, że nominację na

stanowisko sędziego Sądu Okręgowego w Łodzi (postanowienie Prezydenta RP z

dnia [...] 2024 r.) otrzymał na wniosek niekonstytucyjnej KRS wyrażony w uchwale z

dnia [...] 2023 r. Nr [...], a więc w okresie, kiedy co do statusu KRS znane były

orzeczenia europejskich trybunałów (ETPC i TSUE) oraz Sądu Najwyższego. Nie

przeszkodziło to temu sędziemu w ubieganiu się o awans i przedstawienie swojej

kandydatury organowi, który nie tylko nie reprezentował środowiska sędziwego i nie

stał na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów, ale był w istocie bardzo

powiązany z ówczesną władzą wykonawczą. Ta okoliczność musi zostać oceniona

negatywnie w aspekcie etycznym, ale sama w sobie nie może przesądzić o wyniku

testu, co wynika zresztą z treści uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia

2020 r. Już na marginesie tej uwagi trzeba podnieść, że szkoda, iż kandydat na

sędziego Sądu Okręgowego nie widział przeszkody w zgłoszeniu swojej

V KS 14/26

7

kandydatury w czasie, gdzie oceny statusu KRS były jednoznaczne. Sędzia ten

kandydował na jedno stanowisko sędziowskie (MP z 2023 r., poz. 709) i nie miał

kontrkandydata. Został jednogłośnie pozytywnie oceniony przez Kolegium Sądu

Okręgowego w Łodzi (k. 30 akt SN), a ocena jego kwalifikacji sporządzona w

procesie nominacyjnym była co do zasady pozytywna (k. 54v akt SN). Wskazywano

w niej na co do zasady dobrą znajomość prawa karnego materialnego i procedury

karnej, choć stwierdzono wyraźnie, iż pewne kwestie z zakresu organizacji pracy

wymagają poprawy przez sędziego, podobnie jak wyeliminowanie przypadków

wskazujących na niewystarczającą znajomość akt sprawy (k. 53v-54 akt SN). Przed

tą nominacją sędzią Sądu Rejonowego był od 2009 r., najpierw w Sądzie

Rejonowym w W., a od 1 lipca 2014 r. w Sądzie Rejonowym w Ł. W tym ostatnim

sądzie X. Y. pełnił funkcje wiceprezesa Sądu przez prawie dwie kadencje, tj. od [...]

2018 r. do [...] 2022 r. oraz od [...] 2022 r. do złożenia rezygnacji z dniem [...] 2024 r.

(dane z akt osobowych sędziego). Skarżący w tym zakresie podnosi, że uzyskanie

stanowiska wiceprezesa w roku 2018 nastąpiło w tzw. trybie faksowym, a zatem w

sytuacji dość powszechnego odwoływania w tamtym czasie przez Ministra

Sprawiedliwości prezesów i wiceprezesów sądów i obsadzania zwolnionych

stanowisk przez własnych kandydatów, bez konsultacji i aprobaty środowiska

sędziowskiego. Z informacji dostępnych w aktach osobowych oraz dokumentów

udostępnionych przez KRS wynika, że sędzia dwukrotnie brał udział jako

przedstawiciel Ministra Sprawiedliwości w egzaminach adwokackich (w roku 2018 i

2019), a w roku 2019 był członkiem Okręgowej Komisji Wyborczej w [...] w związku

z wyborami do Sejmu i Senatu, co niewątpliwie może wskazywać na uzyskiwanie

określonych profitów w związku z wyrażeniem zgody na pełnienie funkcji

wiceprezesa Sądu […] (por. k. 73 akt osobowych- k. 71 akt SN). Jako element

pozytywny trzeba jedynie wskazać, że sędzia X. Y. sam zrezygnował z tej funkcji,

mając zapewne świadomość, iż z uwagę na swój status oraz brak poparcia

środowiskowego, odwołanie go z tej funkcji byłoby zapewne kwestią czasu i to dość

nieodległego. Zarządzeniami Prezesa Sądu Apelacyjnego w Łodzi był w okresie od

2021 r. do 2023 r. delegowany do pełnienia obowiązków sędziego w […] Wydziale

Karnym Sądu Okręgowego w Łodzi, choć patrząc na treść opinii sędziego

V KS 14/26

8

wizytatora złożonej w procesie nominacyjnym delegowanie może wzbudzać pewne

wątpliwości co do tego, czy nie było jednak lepszych kandydatów na delegację.

Rzecz jednak w tym, że wszystkie te okoliczności dla obecnego składu Sądu

Najwyższego nie dają wystarczającej podstawy, aby stwierdzić, iż w tej konkretnej

sprawie, gdzie doszło do uchylenia wyroku uniewinniającego za przestępstwo

skarbowe, sędzia X. Y. nie był sędzią, który od strony obiektywnego obserwatora,

znającego te wszystkie okoliczności związane z procesem nominacyjnym, mógłby

zostać oceniony jako sędzia, który nie daje gwarancji niezależności i bezstronności,

a tym samym, nie daje prawa oskarżonemu do rozpoznania jego sprawy przez

niezależny i bezstronny sąd ustanowiony ustawą. Podkreślić trzeba, że oceny taka

jest wyrażona tylko w tej sprawie, co nie znaczy, iż inny skład Sądu Najwyższego

będzie nią związany.

Z tych wszystkich powodów orzeczono jak w postanowieniu.

Jarosław Matras

Zbigniew Puszkarski

Paweł Wiliński

[WB]

[r.g.]