Kredytobiorczyni spłaciła więcej niż wypłacono, spółka nie odzyska kapitału

Sąd Okręgowy we Wrocławiu zaskarżonym wyrokiem z 4 marca 2025 roku umarzył postępowanie w zakresie cofniętego częściowo żądania pozwu (pkt I); oddalił powództwo w pozostałej części (pkt II) oraz zasądził od strony powodowej na rzecz pozwanej 10.800 zł zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami w wysokości ustawowych odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt III).

Z zasadniczych ustaleń Sądu Okręgowego wynikało m.in., że strony zawarły w dniu 19 czerwca 2007 r. umowę kredytu (...) na kwotę 261 369 zł indeksowaną do waluty CHF wg. kursu kupna walut obowiązującego w banku, z płatnością rat w złotych (wg. równowartości CHF). Wyrokiem z 25 maja 2022 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi zasądził od banku na rzecz kredytobiorcy kwotę 144,09 zł z uwagi na nieważność umowy kredytu, a następnie wyrokiem z 29 września 2023 r. Sąd Okręgowy w Łodzi III Wydział Cywilny Odwoławczy oddalił apelację banku od wyroku Sądu Rejonowego (sygn.. akt III Ca 1694/22). Strona powodowa pismem z 2 sierpnia 2022 roku wezwała pozwaną do zapłaty kwoty 300 565,07 zł tj. wypłaconego jej kapitału.

Sąd Okręgowy umorzył postępowanie w zakresie cofniętego powództwa o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału. Natomiast w pozostałym zakresie to jest kwoty 261 369,02 zł czyli wypłaconego kredytobiorcy kapitału kredytu powództwo oddalił. Sąd ten wskazał, że pozwana spłaciła raty kapitałowo – odsetkowe w łącznej wysokości 429 621,97 zł, a zatem nadpłaciła uzyskany kapitał, co w konsekwencji oznacza, że roszczenie nie jest uzasadnione.

Wyrok ten zaskarżyła strona powodowa w punktach II oraz III i zarzuciła naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, które szczegółowo opisane zostały w treści apelacji (k. 191-192), a to art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. i w zw. z art. 366 k.p.c. oraz art. 327

1

§ pkt 1 i 2 k.p.c. oraz art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 100 k.p.c. , co w konsekwencji doprowadziło do błędnych ustaleń okoliczności istotnych dla sprawy; a także art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. oraz art. 455 k.c. ; art. 496 k.c. i art. 497 k.c. i art. 481 k.c..

Powołując się na podniesione zarzuty, apelująca wniosła o uchylenie wyroku w zaskarżonej części oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ewentualnie wniosła o zmianę wyroku poprzez zasądzenie od pozwanej na jej rzecz kwoty 261 369,02 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 12 września 2022 r. do dnia zapłaty i kosztów procesu za obie instancje.

W odpowiedzi na apelację, pozwana wniosła o jej oddalenie i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu.

Podstawą rozpoznania apelacji były ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy w ramach uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Znajdowały one bowiem należyte oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Sąd Okręgowy w prawidłowy sposób przeprowadził postępowanie dowodowe i poczynił na jego podstawie relewantne ustalenia faktyczne, przedstawiające fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Powtarzanie ustaleń Sądu pierwszej instancji nie jest zatem konieczne i Sąd Apelacyjny, przy zastosowaniu art. 387 § 2

1 k.p.c., władny jest poprzestać na stwierdzeniu, że ustalenia te uznaje za swoje.

W pierwszym rzędzie odnieść należało się do zarzutu naruszenia art. 327

1 k.p.c., a to z tej przyczyny, że ewentualne stwierdzenie uchybień w zakresie warunków sporządzenia uzasadnienia, a które nie pozwalałyby na przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia rodziłoby konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W obecnym stanie prawnym o wymogach uzasadnienia orzeczenia traktuje przepis art. 327

1 § 1 k.p.c., który stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać: 1) wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, obejmującej ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej; 2) wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa (§ 1) oraz, że uzasadnienie wyroku sporządza się w sposób zwięzły (§ 2). Wskazać należy, że skuteczność zarzutu ograniczona jest do sytuacji, w której treść uzasadnienia skarżonego orzeczenia uniemożliwia kontrolę instancyjną. W systemie apelacyjnym, w którym Sąd II instancji jest sądem merytorycznym, a postępowanie odwoławcze jest kontynuacją postępowania przed sądem pierwszoinstancyjnym, uchybienia w formie uzasadnienia, nieprowadzące do trudności w identyfikacji motywów rozstrzygnięcia sprawy, nie mają znaczenia dla możliwości rozpoznania apelacji. W tym kontekście wskazać należy, że z treści uzasadnienia Sądu Okręgowego wynika treść dokonanych ustaleń oraz motywy, którymi kierował się Sąd przy dokonywaniu oceny prawnej. Wobec treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie sposób stwierdzić, iż sporządzone uzasadnienie uchybiało wskazanemu przepisowi w sposób uniemożliwiający dokonanie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia

Nie był uzasadniony wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Stosownie do treści art. 386 § 2 i 4 k.p.c. uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić tylko w razie stwierdzenia nieważności postępowania, nie rozpoznania przez Sąd I instancji istoty sprawy albo w sytuacji, gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. W ocenie Sądu Apelacyjnego w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z przytoczonych powyżej podstaw do uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu. W szczególności postępowanie przed Sądem Okręgowym nie jest dotknięte nieważnością, nadto Sąd Okręgowy rozpoznał istotę sprawy rozstrzygając w oparciu o prawidłowo ustalone okoliczności faktyczne.

Za nieuzasadniony Sąd Apelacyjny uznał zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 227 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika takie rozumowanie Sądu Okręgowego, które ignorowałoby zasady logiki, doświadczenia życiowego, czy też prowadziłoby do pominięcia wniosków lub przyjęcia wniosków niewynikających z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Przeciwnie, rozważania Sądu pierwszej instancji były poparte trafną i przekonującą oceną dowodów, prowadzącą do ustalenia prawidłowej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Argumentacja strony pozwanej w tym zakresie ukierunkowana była przede wszystkim na zakwestionowanie dokonanej oceny materiału dowodowego, sprowadzającej się do stwierdzenia braku okoliczności uzasadniających żądanie wyrażone w pozwie, które w istocie stanowiło żądanie zwrotu wypłaconego kapitału. Zarzuty te były nietrafne.

Słusznie wskazał Sąd Okręgowy, że skutkiem uznania umowy kredytu za nieważną, co miało miejsce w postępowaniu z powództwa kredytobiorcy, jest konieczność dokonania stosownych rozliczeń tytułem zwrotu spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy świadczeń. Bezspornym pozostawało, że bank wypłacił pozwanej na podstawie nieważnej umowy kwotę 261 369,02 zł. Sąd Apelacyjny wskazuje, iż oczywistym jest że bank może żądać zwrotu udostępnionego kapitału. Bezspornym jednak w niniejszej sprawie było, że pozwana zwróciła nominalną kwotę udostępnionego jej kapitału jeszcze przed wszczęciem postępowania. Bezzasadne było także dochodzenie przez bank tzw. wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, czy też inaczej nazwanych składników, tj. waloryzacji lub urealnienia kwoty kapitału. Sąd Odwoławczy dostrzega, że jest to próba odzyskania części roszczeń, które należne byłyby bankowi w sytuacji, gdy umowa skutecznie wiązałaby strony.

Przesądzona jest już zatem kwestia tego, że bank uprawniony jest jedynie do dochodzenia kwoty udostępnionego w ramach nieważnej umowy kredytu kapitału. Wszelkie inne składniki, tj. odsetki, czy wynagrodzenie za korzystanie z kapitału nie jest należne bankowi w sytuacji unieważnienia umowy. Jako podmiot profesjonalny, bank uprawniony jest do otrzymania takich składników w sytuacji, kiedy zawiera z konsumentem umowę opartą na uczciwych warunkach. W niniejszej sytuacji umowa kredytu zawarta przez strony zawierała postanowienia abuzywne, co skutkowało jej nieważnością i pozbawiło powodowy bank możliwości dochodzenia składników stanowiących swoiste wynagrodzenie za udzielony kapitał. Uwzględnienie żądania wyrażonego w pozwie oznaczałoby wyeliminowanie negatywnych dla banku skutków unieważnienia umowy, które służą jednocześnie ochronie konsumentów, których prawa zostały naruszone przez zawarcie w umowie klauzul abuzywnych. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko, że w razie uznania umowy za nieważną sytuacja stron wygląda tak, jak gdyby umowa nigdy nie obowiązywała. To z kolei oznacza, że pozwana zobowiązana jest jedynie do świadczenia o charakterze restytucyjnym, zmierzającym do zwrotu świadczenia otrzymanego tytułem wypłaconej kwoty kredytu. Nie oznacza to świadczenia w wykonaniu umowy. Nie można również mówić o jakiejkolwiek korzyści uzyskanej z tytułu umowy, skoro ta jest nieważna

ex tunc.

W niniejszej sprawie pozwana spłaciła kwotę udostępnionego jej kapitału przed wdaniem się w spór. Wobec czego również ta okoliczność, wyklucza dochodzenie przez stronę powodową roszczenia wyrażonego w pozwie. Nawet jeżeli przyjąć, jak wskazuje w apelacji skarżący, że pozwana nie spłaciła kwoty 429 621,97 zł lecz 425 990,14 zł to i tak druga z tych kwot przewyższa uzyskany przez pozwaną kapitał.

Żądanie banku nie zasługiwało również na uwzględnienie przez wzgląd na przepisu o bezpodstawnym wzbogaceniu z uwagi na brak stanu zubożenia. Sąd Apelacyjny wskazuje bowiem, że nie sposób przyjąć, że wobec nieuzyskania przez bank oprocentowania lub innych świadczeń dodatkowych, ten jest zubożony w rozumieniu art. 405 k.c.

Między innymi w wyroku z 7 grudnia 2023 roku w sprawie C 140/22 TSUE wskazał, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 stoją na przeszkodzie wykładni sądowej prawa państwa członkowskiego, zgodnie z która po stwierdzeniu nieważności umowy kredytu hipotecznego bank ma prawo żądać od konsumenta kwoty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty. Z tym zastrzeżeniem dotyczącym ustawowych odsetek za opóźnienie bank nie ma prawa do otrzymywania wynagrodzenia za wykorzystanie tego kapitału przez konsumenta.

Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia o żądaniu powodowego banku ma wyrok TSUE z dnia 19 czerwca 2025 roku w sprawie C-396/24 (G.) zgodnie z którym artykuł 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty. W rozpoznawanej sprawie pozwana dokonała spłat przewyższających otrzymany kapitał, co trafnie prowadziło do oddalenia powództwa banku. W przypadku żądania przez Z. L. zwrotu spłaconych rat kapitałowo – odsetkowych rozstrzygnięcie również musi uwzględniać okoliczność, że kredytobiorczyni nie przysługuje już równowartość uzyskanego kapitału w wysokości 261 369,02 zł.

Mając powyższe na względzie uznać należało, że apelacja jest bezzasadna, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 385 k.p.c., o czym orzeczono w pkt 1.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w pkt 2 na podstawie art. 98 § 1 i 1

1 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. O odsetkach za opóźnienie w zapłacie tej należności orzeczono na podstawie art. 98 § 1

1 k.p.c.

V. S.

ZARZĄDZENIE

(...)

(...)

(...)