Sąd oddalił apelację syndyka banku i utrzymał nieważność kredytu frankowego

Powodowie Ł. B. i N. B. wystąpili z pozwem przeciwko Syndykowi Masy Upadłości (...) Bank S.A. w upadłości z siedzibą w E., domagając się ustalenia nieistnienia (nieważności) umowy kredytu (...) indeksowanego do (...) zawartej przez powodów z (...) w D. w dniu 8.11.2006r.

Jednocześnie wnosili o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów łącznie zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej, opłaty skarbowej od pełnomocnictwa według spisu kosztów wraz z odsetkami za opóźnienie od tej kwoty liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu pozwu powodowie wskazali, że w dniu 18.11.2006r. zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu hipotecznego indeksowanego do (...). Strona powodowa wskazała, że postanowienia zawarte w § 4 ust. 3 oraz § 6 ust. 3 umowy kredytu, dotyczące wprowadzenia klauzuli indeksacyjnej, są abuzywne, czego konsekwencją winno być uznanie całej umowy za nieważną. Odesłania do mechanizmu waloryzacji znajdują się też w innych postanowieniach umowy to jest: § 1 pkt 1, § 2 ust 1 i 3, § 10 ust 3, §18 ust 3 i 4 oraz regulaminu: § 2 w zakresie definicji bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut, § 16 ust. 4, § 19 ust. 5, § 21 ust. 5, § 25 ust. 2, § 30 ust. 3 i 9.

W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o odrzucenie pozwu w całości z uwagi na trwające postępowanie upadłościowe (...) S.A. w upadłości z siedzibą w E. w którym wierzycielom przysługuje prawo zgłoszenia Wierzytelności Syndykowi masy upadłości. Ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienia powyższego wniosku, na podstawie art. 200 § 1

1 k.p.c. oraz art. 229 p.u. w zw. z art. 144 p.u. i art. 236 ust. 1 p.u. – o przekazanie sprawy Syndykowi masy upadłości jako zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, w zakresie roszczenia o ustalenie, a w razie nieuwzględnienia wniosków powyższych, na podstawie art. 201 § 1 k.p.c. oraz art. 229 p.u. w zw. z art. 144 p.u. i art. 236 ust. 1 p.u., o przekazanie sprawy Syndykowi masy upadłości jako zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, w zakresie roszczenia o ustalenie.

W razie nieuwzględnienia zarzutów i wniosków powyższych pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości jako oczywiście bezzasadnego oraz o zawieszenie postępowania do czasu wyczerpania trybu związanego z ustaleniem listy wierzytelności w toku prowadzonego wobec (...) postępowania upadłościowego.

Jednocześnie pozwany wnosił o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z kwotą 34 złotych tytułem uiszczonej opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa (odpowiadającej trzykrotności podstawy zarzut każdemu od odrębnego pełnomocnictwa) oraz ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Sąd Rejonowy ustalił, że w 2006r. powodowie poszukiwali kredytu na zakup nieruchomości na cele mieszkalne. W tym celu udali się do: (...), Banku (...) S.A(...) w D.. Powodowie byli zainteresowani kredytem w złotówkach, ponieważ zamierzali kupić nieruchomość za złotówki. Konsultant H. Banku przedstawił powodom ofertę kredytu w złotówkach i w (...) przy czym odradzał powodom kredyt w złotówkach, z uwagi na to, iż powód pracował na umowę zlecenie. Z tego względu powodowie nie mieli zdolności do zaciągnięcia kredytu w złotówkach. Konsultant poinformował powodów, że mają zdolność do zaciągnięcia kredytu w (...) , taki kredyt jest niższy o połowę od kredytu w PLN i nie ma obaw, jeśli chodzi o wahania CHFwzględem złotówki. Konsultant zaprezentował powodom wydruk z wykresem kursu franka zobrazowany jako pozioma linia stała pozioma. Podkreślał, że (...) ma stały kurs. Nie przedstawił symulacji, jak kurs franka może kształtować się w przyszłości. Co do kursu franka, analizując na historię tego kursu, stwierdził, że w przyszłości to może być różnica maksymalnie 15%, co i tak skutkuje niższą rata niż przy kredycie złotówkowym. Konsultant nie wytłumaczył powodom w jaki sposób bank przeliczy franki na złotówki przy wypłacie kredytu. Nie wytłumaczył w jaki sposób bank będzie obliczał każdą ratę kredytu. Nie przedstawił oferty spłaty kredytu we frankach. Oferta banku nie podlegała negocjacji, żadne postanowienia umowy nie było indywidualnie uzgodnione. Nie przekazano powodom informacji odnośnie wskaźnika LIBOR 3M. Nie przedstawiono im oferty ze stałą kwotą oprocentowania. Nie poformowano powodów, że zmiana kursu franka będzie miała wpływ na wysokość salda. Powodom nie zaproponowano wydania projektu umowy celem zapoznania się z jej treścią poza siedzibą banku.

Powodowie drugi raz stawili się w banku celem podpisania umowy. Przed podpisaniem powodowie przeczytali umowę i wydawało im się, że rozumieją jej treść.

W dniu 8.11.2006r. powodowie zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego – (...) w D. umowę kredytu hipotecznego

nr (...) indeksowanego do waluty (...), na podstawie której bank udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie 93.878,92 złotych polskich, indeksowanego kursem (...) na warunkach określonych w umowie kredytowej oraz w „Regulaminie do umowy kredytu hipotecznego” zwanym dalej Regulaminem, stanowiącym integralną część umowy, na okres 360 miesięcy (§ 2 ust. 1 i 3 umowy).

Kredyt miał być przeznaczony na:

a) w wysokości 85.000 zł na pokrycie części ceny nabycia nieruchomości lokalu mieszkalnego numer (...) położonego w F. przy ul. Staffa 1

b) w wysokości 5.000 zł na refinansowanie kosztów poniesionych tytułem nabycia w/w nieruchomości

c) w wysokości 765,55 zł uiszczenie opłaty z tytułu ubezpieczenia niskiego wkładu własnego

d) w wysokości 1.877,58 zł na uiszczenie składki z tytułu ubezpieczeń od ryzyka utraty wartości nieruchomości,

e) w wysokości 1.010,79 zł na pokrycie składek ubezpieczeniowych.

f) uiszczenie opłaty z tytułu ubezpieczenia niskiego wkładu własnego,

g) w wysokości 19 zł na uiszczenie podatku od czynności cywilnoprawnej

W § 4 ust. 3 umowy wskazano, że w dniu wypłaty kredytu lub każdej transzy kredytu kwota wypłaconych środków będzie przeliczana do (...) według kursu kupna walut określonego tabeli kursów obowiązującego w dniu uruchomienia środków.

W § 6 ust. 3 umowy wskazano, że wysokość zobowiązania będzie ustalana jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w (...) po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży walut określonego w ,,Bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych” do (...) obowiązującego w dniu spłaty.

W tak ustalonym stanie faktycznym

wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2025 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I C 850(...) Sąd Rejonowy w Zielonej Górze:

- ustalił nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu hipotecznego numer (...) indeksowanego do (...) zawartej 8 listopada 2006 r. między powodami Ł. B. i N. B. a (...) S.A. (w pkt I);

- ustalił, że pozwany ponosi koszty procesu w 100 % pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu (w pkt II).

Sąd Rejonowy zważył, że materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia niniejszego sporu jest zatem art. 189 k.p.c. w zw. z art. 58 k.c. w zw. z art.69 prawa bankowego w zw. z art. 353

1 k.c. i art. 385

1 § 1 k.c.

Wobec pozwanego banku na podstawie decyzji Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 29 września 2022 r. nr (...).720.6.2021.256 wszczęto przymusową restrukturyzację.

Następnie postanowieniem z dnia 20 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie ogłosił upadłość (...) S.A. w E. – strony pozwanej w niniejszej sprawie.

Sąd miał na uwadze to, że żądania niepieniężne (ustalenia) nie stanowią wierzytelności podlegających zgłoszeniu do masy upadłości, zatem ich rozpoznanie jest niezależne od trybu ustalania listy wierzytelności w postępowaniu upadłościowym pozwanego. Nie ma potrzeby oczekiwać na listę wierzytelności i konieczne jest (mimo upadłości pozwanego) dalsze prowadzenie postępowania z udziałem po stronie pozwanej syndyka masy upadłości banku.

Podkreślił, że inaczej należy ocenić wpływ ogłoszenia upadłości na tok sprawy o ustalenie nieważności umowy. Postępowanie o ustalenie nieważności umowy kredytu może i powinno się toczyć dalej, przy czym w miejsce upadłego do sprawy wstępuje syndyk.

Żądając ustalenia nieważności umowy, kredytobiorca nie kieruje swojego roszczenia do masy upadłości, przedmiotem sporu nie jest bowiem wierzytelność, która mogłaby podlegać zaspokojeniu z masy upadłości, a w związku z tym wymagałaby dokonania zgłoszenia. Wyrok, który ustala nieważność czynności prawnej, jest wyrokiem deklaratoryjnym i nie podlega wykonaniu w trybie postępowania egzekucyjnego. Niewątpliwie zatem nie tworzy on tytułu egzekucyjnego. Wyrok taki mógłby być tytułem egzekucyjnym wyłącznie w części rozstrzygającej o kosztach procesu, gdyby takie postanowienie zostało w nim zawarte. Nie można również dopatrywać się uszczuplenia masy upadłości w związku z wydaniem wyroku ustalającego nieważność umowy. Wyroki takie mają bowiem wyłącznie charakter deklaratywny i potwierdzają, a nie kreują, określony stan prawny. Roszczenie o ustalenie nieważności umowy kredytu nie wpływa na stan masy upadłości.

Wyłącznie wyrok sądu cywilnego w sprawie o ustalenie, na podstawie art. 189 k.p.c., może trwale usunąć stan niepewności prawnej co do ważności umowy, która miałaby wiązać strony także na przyszłość, i tej kompetencji sądu cywilnego nie niweczy wszczęcie postępowania upadłościowego. Nawet potencjalne uznanie przez syndyka na liście wierzytelności zgłoszonej przez kredytobiorcę wierzytelności pieniężnej nie przesądzi w sposób wiążący o nieważności umowy kredytu, a jedynie potwierdzi istnienie określonej wierzytelności pieniężnej w wysokości zgłoszonej do masy. Kompetencje organów występujących w postępowaniu upadłościowym ograniczają się do rozpoznawania zgłoszeń wierzytelności przysługujących wobec upadłego i podlegających zaspokojeniu z masy oraz rozpoznawania środków zaskarżenia od uznania bądź odmowy uznania tych wierzytelności. Lista wierzytelności w przeciwieństwie do wyroku sądu nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 10 marca 2011 r., V CSK 311/10, zastosowany w postępowaniu upadłościowym sposób badania i stwierdzania istnienia wierzytelności (art. 236-266 p.u.n.) nie daje gwarancji porównywalnych z procesem sądowym, wobec czego jego wyniki nie są objęte powagą rzeczy osądzonej i nie pozbawiają wierzyciela możliwości dochodzenia nieuznanej wierzytelności poza postępowaniem upadłościowym. W konsekwencji, zgłoszenie i ustalanie wierzytelności oraz badanie skuteczności jej potrącenia w toku postępowania upadłościowego dokonywane jest na potrzeby tego postępowania i nie stanowi sprawy w toku w rozumieniu art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., a jego wyniki nie korzystają z powagi rzeczy osądzonej.

Nie można się zgodzić z tezą, że z chwilą ogłoszenia upadłości pozwanego banku – kredytodawcy sprawa przestaje być sprawą podlegającą rozpoznaniu przez sąd w postępowaniu cywilnym. Przeciwnie, po ogłoszeniu upadłości sądy cywilne na ogólnych zasadach prowadzą wszystkie sprawy z udziałem syndyka po stronie powodowej lub pozwanej za wyjątkiem jedynie spraw o wierzytelności, które podlegają zgłoszeniu do masy upadłości. Przykładowo, w wyroku z 9 listopada 2017 r., I CSK 672/17, Sąd Najwyższy wskazał, że roszczenie negatoryjne o zaniechanie immisji, ze względu na swój charakter nie podlega zgłoszeniu do masy upadłości w celu umieszczenia na liście wierzytelności sporządzanej dla potrzeb przeprowadzenia postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku upadłego. Tym samym, w odniesieniu do takiego roszczenia, nie zachodzi konieczność "wyczerpania" trybu zgłoszenia do listy wierzytelności dla podjęcia postępowania sądowego na podstawie art. 180 § 1 pkt 5 k.p.c.

Nie istnieje groźba uszczuplenia masy upadłości na skutek wydania wyroku ustalającego nieważność umowy. Jeżeli bowiem okaże się, że strona powodowa zasadnie podnosi nieważność umowy kredytu, to oznacza, że bank nigdy nie stał się wierzycielem z tej umowy. Nie można wobec tego twierdzić, że wierzytelność o spłatę kredytu wraz z umownymi odsetkami, zgodnie z postanowieniami umowy kredytu, wchodzi lub kiedykolwiek wchodziła w skład majątku upadłego. W skład masy upadłości wchodzą między innymi wierzytelności wynikające z zawartych przez upadłego umów, jest to rzecz oczywista. Równie oczywiste jest jednak to, że z umowy nieważnej lub bezskutecznej nie powstają żadne wierzytelności na rzecz którejkolwiek ze stron takiej wadliwej czynności prawnej. Jednocześnie nie ma żadnego sporu w doktrynie i orzecznictwie co do tego, że bezskuteczność klauzul abuzywnych powstaje ex lege, ab initio, co oznacza, że sporna umowa nigdy nie wykreowała wierzytelności po stronie banku. Tym samym, ustalenie przez sąd, że umowa jest nieważna, nie wpływa negatywnie na możliwość zaspokojenia się wierzycieli z masy upadłości. Wyrok ustalający jest dla składu masy upadłości neutralny, bowiem potwierdza tylko istniejący stan prawny.

W tym stanie rzeczy wnioski z punktu 1 ppkt 1, 2, 3, z punktu 4.2 odpowiedzi na pozew okazały się niezasadne.

Odnosząc się do interesu prawny w ustaleniu nieważności umowy Sąd Rejonowy wskazał, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntował się już pogląd, zgodnie z którym interes prawny tzw. kredytobiorców frankowych w rozumieniu art. 189 k.p.c. jest oczywisty, a co za tym idzie nie wymaga on głębszej analizy. Ostateczne rozstrzygnięcie powództwa o ustalenie nieważności umowy zniesie bowiem stan niepewności powodów co do wysokości rat i sposobu rozliczenia umowy.

W zakresie stwierdzenia bezwzględnej nieważności umowy Sąd wskazał, że w najnowszym orzecznictwie nacisk kładzie się na to, że art. 385

1 i n. k.c. stanowią fundament systemu ochrony konsumenta przed wykorzystywaniem przez przedsiębiorców silniejszej pozycji kontraktowej, związanej z możliwością jednostronnego kształtowania treści wiążących strony postanowień, w celu zastrzegania klauzul niekorzystnych dla konsumenta (klauzul abuzywnych).

W zakresie swego zastosowania wyłączają zatem regulacje ogólne, w tym dotyczące konsekwencji naruszenia właściwości (natury) stosunku prawnego. Badając umowę kredytową zawartą z konsumentem, należy zatem w pierwszej kolejności ocenić ją pod kątem klauzul abuzywnych z uwagi na potrzebę zapewnienia konsumentowi jak najszerszej ochrony, w tym uwzględnienia jego woli o pozostawieniu tych klauzul, a zatem sanowaniu jej postanowień.

Oceniając umowę pod kątem istnienia niedozwolonych postanowień Sąd podał, że powodowie zakwestionowali postanowienia znajdujące się w § 4 ust. 3 oraz § 6 ust. 3 umowy określające sposoby wyliczenia kwoty kredytu podlegającego wypłacie oraz odnoszące się do kwoty, którą należy spłacić, zwłaszcza w kontekście wysokości rat kredytu.

Zgodnie z art. 385

1 § 1 k.c., niedozwolonymi postanowieniami umownymi są klauzule umowne, które spełniają łącznie następujące przesłanki pozytywne: 1) zawarte zostały w umowach z konsumentami, 2) kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają jego interesy.

Sąd wskazał, że wyrok (...) z dnia 21 września 2023 r. w sprawie C-139/22, w którym Trybunał wskazał, że art. 3 ust. 1, art. 7 ust. 1 i art. 8 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie temu, by warunek umowny, który nie był indywidualnie negocjowany, został uznany przez właściwe organy krajowe za nieuczciwy z tego tylko powodu, że jego treść jest równoznaczna z treścią postanowienia wzorca umowy wpisanego do krajowego rejestru klauzul niedozwolonych.

Kolejno Sąd wskazał na konsumencki charakter umowy. W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną było, że powodowie przy zawarciu umowy działali jako konsumenci zgodnie z art. 22

1 k.c.

Następnie Sąd odniósł się do braku negatywnych przesłanek uniemożliwiających ocenę klauzul. Zdaniem Sądu brak indywidualnego uzgodnienia kwestionowanych przez powodów postanowień umownych dotyczących indeksacji wynika już z samego sposobu zawarcia rozważanej umowy – opartego o treść stosowanego przez bank wzorca.

Przechodząc dalej do oceny postanowień umowy wskazywanych przez powodów jako niedozwolone, Sąd wskazał, że w orzecznictwie zarówno Sądu Najwyższego jak i (...) nie ma rozbieżności odnośnie do tego, że klauzule spreadowe nie określają głównego przedmiotu umowy i podlegają ocenie w świetle art. 385

1 k.c. i art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13.

Klauzula walutowa, zawierająca postanowienia przewidujące przeliczenie oddawanej do dyspozycji kwoty kredytu oraz spłacanych rat na inną walutę ma jednak inny charakter. W judykaturze Sądu Najwyższego obecnie dominuje pogląd, że zastrzeżone w umowie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej klauzule, a zatem także klauzule zamieszczone we wzorcach umownych kształtujące mechanizm indeksacji, określają główne świadczenie kredytobiorcy. Tym samym klauzula walutowa może podlegać kontroli pod kątem abuzywności tylko, jeśli sformułowana została niejednoznacznie.

Analizując zapisy przedmiotowej umowy stron Sąd uznał, że klauzula indeksacyjna/ryzyka nie została sformułowana jednoznacznie. W przedmiotowej umowie omawiana klauzula nie została jasno zapisana a do tego została rozczłonkowana i poszczególne jej elementy zostały poprzeplatane z postanowieniami regulującymi klauzulę tabel kursowych i umieszczone w różnych miejscach umowy. Taki sposób zapisania klauzuli powodował, że konieczne było szczególnie jasne i dokładne objaśnienie powodom jej postanowień - na co pozwany nie przedstawił żadnych dowodów, a czemu przeczyły wiarygodne zeznania pożyczkobiorców, którzy konsekwentnie podnosili, że nie wyjaśniono im zasad działania mechanizmów waloryzacyjnych (dlaczego wnioskują i otrzymują złotówki, a ich zadłużenie jest obliczane w (...)), czy tworzenia kursu waluty (a więc w jaki sposób Bank będzie ustalał kurs (...)).

Z poczynionych zaś w sprawie ustaleń wynika, że powodom nie przedstawiono informacji, że będą ponosić nieograniczone ryzyko kursowe (że kurs waluty (...) do PLN może wzrosnąć o 100, czy nawet 200 %) ani symulacji, z których wynikałoby, jak raty kredytu, bądź saldo kredytu do spłaty może się zmienić w przypadku wzrostu kursu waluty, zwłaszcza znaczącego.

Sąd stwierdził sprzeczność umowy z dobrymi obyczajami oraz rażące naruszenie interesów konsumenta. Zwrócił uwagę, że niewypełnienie obowiązków informacyjnych przez bank przesądza nie tylko o braku przejrzystości umowy oraz o tym, że jej zapisy należy uznać za niejednoznaczne. Z tożsamych przyczyn, okoliczności dot. braku realizacji tego obowiązku determinują uznanie, że Bank postępował wobec kredytobiorców w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami.

Powodom nie przedstawiono bowiem pełnego zestawu danych dotyczących produktu, na który się decydowali (zwłaszcza w kontekście ryzyka) a jednocześnie tłumaczono im, że zawierany przez nich kredyt jest bezpieczny, co w ocenie Sądu stanowiło wyraz dezinformacji i nadużycie ze strony banku.

Klauzulę ryzyka należało ocenić zatem jako abuzywną.

Jeśli chodzi o abuzywność klauzul przeliczeniowych, w polskim orzecznictwie uznaje się, że określenie wysokości należności obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel kursów ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron.

W niniejszej sprawie, analiza materiałów dowodowych nie pozwala na ustalenie jak dokładnie kurs (...) stosowany w umowie stron miał być wyliczany.

Z uwagi na powyższe, klauzule w § 4 ust. 3 oraz § 6 ust. 3 umowy Sąd uznał za abuzywne.

W zakresie skutków stwierdzenia abuzywności to Sąd wyjaśnił, że obecnie w orzecznictwie zgodnie i powszechnie przyjmuje się, że wyeliminowanie abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie prowadzi do utrzymania w mocy kredytu indeksowanego kursem (...) jako kredytu złotowego oprocentowanego według stawki LIBOR. Brak także podstaw do zastąpienia stawki oprocentowania LIBOR stawką WIBOR.

Prawo polskie nie zawiera obecnie jakichkolwiek przepisów, które spełniałyby wytyczne sformułowane przez (...) w odniesieniu do przepisów krajowych, jakie można wykorzystać do uzupełnienia umowy, co tym samym prowadziłoby do jej utrzymania w mocy. Nie ma zatem możliwości zastosowania art. 358 § 2 k.c. do wypełnienia luki powstałej przez eliminację niedozwolonych klauzul przeliczeniowych, albowiem powołany przez pozwanego art. 358 § 2 k.c. jest przepisem o charakterze ogólnym, a nie dyspozytywnym, co na mocy wyroku (...) z 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18 (T.) wyklucza możliwość jego zastosowania.

Sąd nie podzielił także poglądu zaprezentowanego w dawniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego, że wypełnienie luki w przypadku wyeliminowania z umowy klauzuli waloryzacyjnej i ustalenie kursu spłaty zobowiązania może nastąpić na podstawie prawa wekslowego.

Uznał także za niemożliwe uzupełnienie luki w umowie na podstawie samego tylko ustalonego zwyczaju i zasad współżycia społecznego. W tym zakresie Sąd w pełni podzielił stanowisko wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego Izba Cywilna z dnia 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07), zgodnie z którym w świetle art. 385

1 § 1 i 2 k.c. ingerencja sądu w treść stosunku umownego łączącego strony ma charakter negatywny, a określenie zakresu uznania określonych postanowień za niedopuszczalne powinno uwzględniać, że przepis art. 385

1 § 2 k.c. wyklucza odwołanie się do art. 56 k.c. jako instrumentu uzupełnienia treści stosunku umownego.

Mając powyższe na uwadze Sąd ustalił, że umowa kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do (...), zawarta przez powodów z poprzednikiem prawnym pozwanego (...) w D. w dniu 8 listopada 2006r., jest nieważna, w związku z czym słuszne co do zasady stało się ustalenie jej nieistnienia.

Rozstrzygnięcie o kosztach procesu uzasadnia treść art. 98 § 1 k.p.c. Strona powodowa wygrała proces i w tej sytuacji strona pozwana winna ponieść koszty procesu zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy (art. 98 § 1 k.p.c.). Na zasadzie art. 108 § 1 k.p.c. pozostawiono szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu.

Apelacją wyrok Sądu Rejonowego zaskarżył w całości pozwany Syndyk masy upadłości (...) S.A. w upadłości reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa strony powodowej. Ewentualnie, w razie uznania, że zaistniały ku temu przesłanki wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Domagał się również zasądzenia od strony powodowej na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu (w tym kosztów zastępstwa procesowego) przed Sądem II instancji oraz ponowne rozstrzygnięcie o kosztach procesu przed Sądem I instancji poprzez zasądzenie ich zwrotu od strony powodowej na rzecz pozwanego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1. naruszenie art. 5 k.c. poprzez jego niezastosowanie i unieważnienie umowy, co stoi w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego i zasadą pacta sunt servanda,

2. naruszenie art. 56 k.c, poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że po ewentualnym stwierdzeniu rzekomej abuzywności spornych klauzul, cała Umowa jest nieważna podczas gdy art. 56 k.c. stanowi właściwy przepis dyspozytywny, przewidując, że czynność prawna wywołuje skutki w niej wyrażone oraz wynikające z ustawy, z zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów. Zatem zobowiązanie powinno zostać przeliczone po wynikającym z zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów, aktualnym na dzień przeliczenia, rynkowym kursie kupna (...);

3. naruszenie art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 56 k.c. poprzez jego niezastosowanie i ocenę oświadczeń woli złożonych przez strony Umowy wyłącznie na podstawie literalnego brzmienia oświadczeń woli złożonych prze strony Umowy, bez wzięcia pod uwagę okoliczności, w których zostały złożone, zasad współżycia społecznego oraz ustalonych zwyczajów, jak również oparcie się na dosłownym brzmieniu Umowy, bez uwzględnienia zgodnego zamiaru stron i celu Umowy, a w konsekwencji nieprawidłowe ustalenie, że Umowa przewidywała możliwość dowolnego ustalania kursów na potrzeby wyliczenia wysokości rat kredytowych przez bank;

4. naruszenie art. 385

1§ 1 oraz § 3 k.c. poprzez ich niezasadne zastosowanie, co skutkowało wadliwym przyjęciem, iż kwestionowane klauzule nie były indywidualnie ustalane pomiędzy Stronami, podczas gdy Strona powodowa miała rzeczywisty wpływ na ww. klauzule;

5. naruszenie art. 385

1 § 1 k.c. poprzez uznanie, iż sporne klauzule umowne są niejednoznaczne, sprzeczna z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają interes Strony powodowej;

6. naruszenie art. 385

1 § 2 k.c. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, iż wobec abuzywności postanowień Umowy Umowa ta nie wiąże Stron, podczas gdy nawet gdyby uznać, iż rzeczywiście Umowa zawiera postanowienia abuzywne, to powinna ona pozostać w mocy i wiązać Strony w pozostałym zakresie;

7. naruszenie art. 189 k.p.c. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż roszczenie o stwierdzenie nieistnienia stosunku prawnego powinno być rozpoznawane w oderwaniu od istoty stosunku obligacyjnego na którym się opiera, podczas gdy dochodzenie w sprawie roszczenia ustalającego nie zmienia jego podstaw i charakteru opartego na prawach obligacyjnych, bowiem pod względem strukturalnym ma ono charakter potwierdzający tylko to, że ściśle określony stosunek prawny istnieje lub nie istnieje, treść zaś stosunku prawnego lub prawa po wydaniu orzeczenia ustalającego pozostaje identyczna jak przed jego wydaniem;

8. naruszenie art. 240 pkt 2) p.u. w zw. z art. 1 ust. 1 pkt. 1 p.u. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż „określenie wierzytelności" objętej treścią zgłoszenia wierzytelności nie obejmuje roszczeń majątkowych niepieniężnych podczas gdy wierzytelności oparte na prawach obligacyjnych zawsze podlegają zgłoszeniu do masy upadłości bez względu na konstrukcję roszczenia jaka została wybrana przez stronę jako zmierzająca w najpełniejszym zakresie do ochrony jej praw;

9. naruszenie art. 199 § 1 pkt 2) k.p.c. poprzez brak odrzucenia pozwu w całości, podczas gdy obecnie trwa postępowanie upadłościowe (...) Bank S.A. w upadłości z siedzibą w E. ((...)), a zatem wierzycielom przysługuje prawo zgłoszenia Wierzytelności Syndykowi masy upadłości;

10. art. 84 ust. 1 p.u. poprzez jego niezastosowanie i dokonanie oceny zakwestionowanych przez stronę powodową klauzul umownych przez pryzmat art. 3851 k.c. i nast., a w konsekwencji ich eliminacji i przestankowego ustalenia upadku umowy, podczas gdy przepis art. 84 ust. 1 p.u. stanowi lex specialis w stosunku do art. 3851 k.c. i nast., a skutkiem bezskuteczność kwestionowanych przez stronę powodową postanowień Umowy powinna zostać ustalona w oparciu o art. 84 ust. 1 p.u., zaś powstała luka uzupełniona przepisem dyspozytywnym, w szczególności art. 358 § 2 k.c.;

W uzasadnieniu do apelacji rozwinięto argumentację na poparcie postawionych w niej zarzutów (vide: k. 297 – 313 akt sprawy).

W odpowiedzi na apelację powodowie Ł. B. i N. B. reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika wnieśli o oddalenie apelacji pozwanego w całości oraz o zasądzenie od pozwanego łącznie na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia ogłoszenia orzeczenia do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu do pisma zajęli stanowisko w związku z ogłoszeniem upadłości pozwanego, odnieśli się do zarzutów dotyczących abuzywności mechanizmu przeliczeniowego oraz do zarzutów dotyczących nieważności całej umowy (vide: k. 350 v. – 356 v.).

Po rozpoznaniu apelacji Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Apelacja pozwanego nie jest zasadna i jako taka podlegała oddaleniu.

Wywiedziony środek zaskarżenia nie zarzucał nieważności postępowania. Nie stwierdzono tego uchybienia z urzędu. Dalsza kognicja Sądu II instancji ograniczona zostaje zatem do zakresu zaskarżenia oraz trafności lub jej braków zarzutów apelacji.

Zarzuty apelacyjne w ocenie Sądu II instancji okazały się nietrafne i jako takie nie powinny wpłynąć na wydanie w sprawie orzeczenia o charakterze reformatoryjnym, ani też ewentualnie kasatoryjnym, a do czego zmierzała wywiedziona apelacja.

Jeszcze przed odniesieniem się do stawianych w apelacji zarzutów wskazać należy porządkowo, że w badanej umowie niedookreślone było nawet to, ile powodowie otrzymają środków pieniężnych. W ocenie Sądu II instancji podstawowy element, istota tejże umowy, czyli zapis który dotyczy wielkości udzielonego kredytu sam w sobie ma charakter abuzywny. Wielkość ta jest niejednoznacznie określona, niejasna, a wręcz wprowadzająca konsumenta w błąd. Nikt nie jest w stanie powiedzieć w momencie podpisania umowy na jaką kwotę strony się umówiły. Umowa przewidywała bowiem, że w dniu wypłaty kredytu lub każdej transzy kwota wypłaconych środków będzie przeliczana do (...) według kursu kupna walut określonego w tabeli kursów obowiązującego w dniu uruchomienia środków. W umowie kredytowej nigdzie nie wskazano jednoznacznej kwoty kredytu a sama umowa odsyłała do przyszłości. Stanowi to w ocenie Sądu Odwoławczego rażące naruszenie interesów konsumenta i już tylko z tego powodu należałoby uwzględnić to powództwo.

W sprawie nie doszło do naruszenia art. 5 k.c.. Przepis ten ma w procesie cywilnym charakter wyłącznie obronny. Nie może skutecznie powoływać się na niego ten podmiot, który sam działał wbrew zasadom współżycia społecznego - a taką próbę podjął pozwany reprezentujący obecnie interesy wierzycieli upadłego banku. Wskazane przez Sąd Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku klauzule umowne które we wzorcu umownym przewidywał (...) Bank S.A. miały charakter abuzywny, a co rzutowało na ważność całej umowy. Zasada pacta sunt servanda (łac. umów należy dotrzymywać) na którą wskazuje pozwany dotyczy tylko umów ważnych a nie nieważnych. Nie przekonała przy tym Sądu II instancji do zastosowania w tej sprawie tej wyjątkowej regulacji argumentacja pozwanego przedstawiona w uzasadnieniu do apelacji, a mianowicie że doszło do wzrostu wartości nominalnej nieruchomości na zakup której zaciągnięty został kredyt a dodatkowo w międzyczasie zadziałał czynnik inflacyjny, jak również odniesienie się do sytuacji kredytobiorców ,,złotowych”, czy też wyrok (...) w sprawie C-520/21 z którego wynika, że bankowi w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, że nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu z niej nieuczciwych warunków, art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich nie należy się wynagrodzenie za korzystanie z kapitału.

Chybiony jest zarzut naruszenia art. 56 k.c.. Zgodnie jego treścią czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz również te, które wynikają z ustawy, z zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów. W ocenie Sądu Okręgowego ten artykuł nie stanowi właściwego przepisu dyspozytywnego, który mógłby znaleźć zastosowanie po stwierdzeniu abuzywności spornych klauzul. Zobowiązanie zatem nie mogło zostać przeliczone po wynikającym z zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów, aktualnym na dzień przeliczenia, rynkowym kursie (...). Należy zaznaczyć, że w uchwale Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2025 r. III CZP 25/22 zasadnie przyjęto, że w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Zatem w ocenie Sądu Okręgowego w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania art. 56 k.c. i prezentowana przez pozwanego wykładnia tego przepisu. Nie jest też rzeczą Sądu zastępować abuzywnych zapisów zapisami o innej treści, zwłaszcza że nie było na to zgody po stronie powodowej (konsumenckiej). Ponadto w apelacji wskazano, że zobowiązanie powinna zostać przeliczone po wynikającym z zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów, aktualnym na dzień przeliczenia, rynkowym kursie kupna (...). Apelacja w zarzucie nie mówi nic o średnim kursie NBP, tylko proponuje przyjęcie kursu korzystniejszego dla pozwanego. Nie podaje przy tym przekonująco skąd ma to wynikać.

Podobnie chybiony jest zarzut naruszenia art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 56 k.c.. Sąd Rejonowy właściwie uznał, opierając się na brzmieniu umowy i dokonując jej swobodnej wykładni, że umowa przewidywała możliwość dowolnego ustalenia kursów na potrzeby wysokości rat kredytowych przez bank. Odmienne twierdzenia apelacji mają charakter wyłącznie nieuprawnionej polemiki.

W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przyjmuje się, że zawarta w umowie kredytu klauzula ustalająca cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany, powinna na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę (zob. m.in. wyrok (...) z 18 listopada 2021 r., sygn. C-212/20).

Zaznacza się także, że postanowienia umowne, które uzależniają warunki waloryzacji świadczenia pieniężnego wyłącznie od woli banku, oparte na ustalanych w dowolny sposób tabelach kursowych, są nieuczciwe, albowiem są przejawem wykorzystywania pozycji dominującej przedsiębiorcy i prowadzą do naruszenia równowagi kontraktowej. Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, co Sąd Okręgowy podziela, że postanowienia umowy mają charakter niedozwolony, gdy określenie wysokości należności obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel kursów ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron. Jednocześnie oceny czy kredytobiorca miał zapewnioną taką możliwość należy dokonywać na chwilę zawarcia umowy.

Sąd Odwoławczy nie ma wątpliwości, że kredytobiorcy na podstawie ukształtowanego w umowie mechanizmu indeksacji, blankietowo odsyłającego do tabel kursowych, nie mieli zapewnionego właściwego standardu ochrony konsumenckiej. W treści umowy oraz w regulaminie kredytu w chwili jej zawierania nie znalazło się wyjaśnienie w jaki sposób i na jakiej podstawie będzie dochodzić do przeliczeń PLN na (...) i (...) na PLN. Postanowienia związane ze sposobem ustalania tabel kursowych były nieweryfikowalne. Wynika z nich tyle tylko, że bank tego rodzaju tabele stosuje, bez wyjaśnienia w jaki sposób są one ustalane i jak to przekłada się na sytuację kredytobiorców. Tak skonstruowany mechanizm przeliczeniowy oparty na tabelach kursowych nie spełnia przesłanek, które zostały zakreślone w cytowanym powyżej wyroku (...) o sygn. C-212/20. Strona powodowa nie miała także przekazanej jakiejkolwiek wiedzy na podstawie umowy, broszur informacyjnych czy też informacji uzyskanych od pozwanego na etapie przedkontraktowym na temat sposobu tworzenia tabeli kursowej. Nie wykazano także, aby w sposób pełny i rzetelny wyjaśniono kredytobiorcom ten mechanizm.

W związku z tym należało uznać, że tak skonstruowany mechanizm przeliczeniowy oparty na tabelach kursowych nie spełnia przesłanek, które zostały zakreślone w cyt. wyżej wyroku (...) o sygn. C-212/20. Analizowane postanowienia należało uznać za nietransparentne, pozostawiające pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarczające kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszające równorzędność stron przez to jako zapisy niejednoznaczne w rozumieniu art. 385

1 k.c.

W konsekwencji wskazane przez Sąd Rejonowy postanowienia w zakresie w jakim odsyłają do tabel, nie mogą być traktowane jako postanowienia jednoznaczne w myśl art. 385

1 § 1 zd. 2 k.c. Nie ma przy tym znaczenia, że ich literalne brzmienie nie jest zawiłe i skomplikowane, albowiem postanowienia te nie zawierają informacji wskazanych wyżej.

Jednocześnie ukształtowanie stosunku obligacyjnego, który ustanawia nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta, ze względu na pełną dowolność w kształtowaniu tabel kursowych, a przez to na możliwość arbitralnego wpływania na jego wysokość i to niezależnie od tego czy bank stosował to w praktyce jest w sposób rażący sprzeczne z dobrymi obyczajami, co wyraża się w uzależnieniu wysokości świadczenia spełnianego przez konsumenta od swobodnej decyzji przedsiębiorcy, a więc tylko jednej strony spornego stosunku cywilnoprawnego.

Nadto mimo stawianego zarzutu naruszenia art. 385

1 § 1 oraz § 3 k.c. postanowienia umowne nie zostały z powodami indywidualnie uzgodnione. Nie wykazano też, że strona powodowa miała rzeczywisty wpływ na ww. klauzule. Odmienne twierdzenia to są to dowolne dywagacje pozwanego. Nie przedstawiono np. żadnej umowy zanonimizowanej (z innymi konsumentami) w której w praktyce doszło do modyfikacji tych klauzul. Umowa była zawierana według określonego wzorca.

Możliwość indywidualnego uzgadniania umowy w rozumieniu 385

1 § 3 k.c. to możliwość realnego wpływania na jej treść. Do uznania postanowienia za indywidualnie uzgodnione nie wystarcza ustalenie, że cała umowa była przedmiotem negocjacji, ale należy ustalić, że przedmiotem negocjacji (indywidualnych ustaleń) było konkretne jej postanowienie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 10 grudnia 2019 r., IV CSK 443/18). Oznacza to, że nawet jeśli strona powodowa samodzielnie zdecydowała się na zawarcie umowy o kredyt indeksowany walutą (...), mając przy tym do wyboru również kredyt złotówkowy oraz samodzielnie wypełniła i złożyła wniosek kredytowy, w którym wybrała pewne parametry kredytu, takie jak jego wysokość, metoda spłaty, okres kredytowania, waluta spłaty czy waluta kredytu, to nie prowadzi to do uznania, że indywidualnym ustaleniom podlegały zakwestionowane mechanizmy przeliczeniowe oparte na tabelach kursowych tworzonych przez bank. Dopiero uznanie, że sam mechanizm przeliczeniowy podlegał negocjacjom mogłoby prowadzić do uznania, że sporne postanowienia zostały uzgodnione indywidualnie.

Sąd Okręgowy podzielił w pełni pogląd Sądu Rejonowego odnośnie tego, że sporne klauzule umowne są niejednoznaczne, sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszą interesy konsumenta (strony powodowej).

Pozwany stoi na stanowisku, że nawet gdyby uznać, iż rzeczywiście umowa zawiera postanowienia abuzywne, to powinna pozostać w mocy i wiązać strony w pozostałym zakresie. Jest to zupełnie błędny pogląd. We wskazanej uchwale Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 r. III CZP 25/22 zasadnie przyjęto, że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Jako, że w niniejszej sprawie niemożliwe było ustalenie wiążącego strony kursy waluty obcej, to umowa nie mogła wiązać także w pozostałym zakresie. Umowa bez klauzul abuzywnych nie mogłaby dalej funkcjonować w obrocie bo nie zawierałaby niezmiernie istotnych elementów a dotyczących kwestii wzajemnych rozliczeń stron.

Apelujący podniósł zarzut naruszenia art. 189 k.p.c.. Przepis ten stanowi, że powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny powodów w przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości. W przekonaniu Sądu Okręgowego strona powodowa ma interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. w żądaniu stwierdzenia nieważności umowy, ponieważ celem wytoczenia powództwa jest nie tylko zwrot świadczenia nienależnego, które zostało spełnione na rzecz pozwanego, w postaci spłaconych rat kredytu, ale niniejsze postępowanie ma przede wszystkim usunąć niepewność co do stanu związania stron sporną umową. Fakt czy strona powodowa jest zobowiązana do dalszego wykonywania umowy kredytu rzutuje na jej obowiązki, w szczególności w zakresie spłaty rat kredytu, a także na istnienie zabezpieczenia hipotecznego. Prawomocny wyrok ustalający nieważność kwestionowanego stosunku prawnego, na podstawie art. 365 k.p.c. będzie wiążący w ewentualnych innych procesach związanych z udzielonymi do kredytu zabezpieczeniami lub w powództwie banku o zwrot wypłaconego kapitału.

Kolejno skarżący podniósł naruszenie art. 240 pkt 2) p.u. w zw. z art. 1 ust. 1 pkt 1 p.u.. Wskazać należy, że wedle art. 240 pkt 2 prawa upadłościowego w zgłoszeniu wierzytelności należy podać: określenie wierzytelności wraz z należnościami ubocznymi oraz wartość wierzytelności niepieniężnej. Art. 1 ust. 1 pkt 1 prawa upadłościowego stanowi, że ustawa reguluje: zasady wspólnego dochodzenia roszczeń wierzycieli od niewypłacalnych dłużników będących przedsiębiorcami.

Badając czy roszczenie o ustalenie nieważności umowy podlega zgłoszeniu do masy upadłości na potrzeby przedmiotowej sprawy Sąd Okręgowy zdecydowanie podziela pogląd wyrażony w uchwale SN z dnia 19 września 2024 r. III CZP 5/24 zgodnie z którym postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy będącego konsumentem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu, prowadzone przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono upadłość, nie jest sprawą "o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości" w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, a tym samym może być podjęte z chwilą ustalenia osoby pełniącej funkcję syndyka. Teza uchwały jest jednoznaczna w swojej treści. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu tej uchwały poczynił pogłębione rozważania wyjaśniające podjęcie uchwały o takiej a nie innej treści. Zwrócił uwagę zwłaszcza na właściwe rozumienie słowa ,,wierzytelność”. Niniejsza sprawa mogła zatem zostać wytoczona przeciwko syndykowi banku niezależnie od kwestii zgłoszenia wierzytelności (nawet różnych rodzajów) w postępowaniu upadłościowym. Sąd Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zasadnie podniósł, że inaczej należy ocenić wpływ ogłoszenia upadłości na tok sprawy o ustalenie nieważności umowy, na co zwrócił uwagę Sąd Apelacyjny w Warszawie m.in. w wyrokach z 21 grudnia 2023 r., V ACa 1892/23, i z 10 stycznia 2024 r., V ACa (...). Zdaniem Sądu Apelacyjnego, postępowanie o ustalenie nieważności umowy kredytu może i powinno się toczyć dalej, przy czym w miejsce upadłego do sprawy wstępuje syndyk. W ocenie Sądu Okręgowego skoro umowa kredytu nigdy nie istniała, to do masy upadłości nie weszły żadne roszczenia wynikające z tej umowy, w tym o spłatę rat kapitałowo – odsetkowych. Jedyną wierzytelnością pozwanego jest roszczenie o zwrot wypłaconej powodowi kwoty na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. W przekonaniu Sadu Okręgowego roszczenie o ustalenie nieważności umowy kredytowej nie obejmuje jakiegokolwiek świadczenia pozwanego banku na rzecz powodów, ponieważ dochodzenie roszczenia o ustalenie nieważności umowy ma na celu usunięcie niepewności co do stanu związania stron spornym kontraktem.

Trafne było stanowisko Sądu Rejonowego odnośnie stwierdzenia braku podstaw do odrzucenia pozwu, a co pośrednio potwierdzają też wysuwane w apelacji żądania apelacyjne. Samo powództwo było zaś zasadne z przyczyn wyżej wskazanych.

W sprawie finalnie nie powinien zatem znaleźć też zastosowania wskazany w ostatnim z zarzutów apelacji art. 84 ust. 1 prawa upadłościowego, który stanowi, że ,,postanowienie umowy, której stroną jest upadły, uniemożliwiające albo utrudniające osiągnięcie celu postępowania upadłościowego jest bezskuteczne w stosunku do masy upadłości”.

Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz na podstawie art. 385 k.p.c. orzeczono jak w sentencji wydanego wyroku (w pkt 1).

O kosztach procesu orzeczono w podstawowej stawce urzędowej, zgodnie z wynikiem sprawy w oparciu o art. 98 § 1,1

1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 zd. 1 k.p.c. oraz § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (w pkt 2 wyroku).

Sędzia Sł. Kaczanowski

MS