Skarga o wznowienie sprawy o służebność przesyłu odrzucona, wyrok TK nieogłoszony

Postanowieniem z 23.11.2020r. w sprawie I Ns 214/20Sąd Rejonowy w Szczecinku oddalił wniosek P. H. (2) i P. H. (1) o ustanowienie służebności przesyłu na rzecz uczestnika (...) S.A. w K. na nieruchomości wnioskodawców

(k-229 – postanowienie - akta I Ns 214/20 Sądu Rejonowego w Szczecinku). Sąd Rejonowy wskazał, że przyczyną oddalenia wniosku było

nabycie przez zasiedzenie przez uczestnika służebności przesyłu na jednej nieruchomości z dniem 5.12.2010r. / oraz służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu z w roku 1985. (art. 292 w zw. z art. 285 k.c.). Tym samym na nieruchomości wnioskodawców jest już ustanowiona służebność, a to wyklucza ponowne jej ustanowienie

(k-238-245 uzasadnienie – akta I Ns 214/20 Sądu Rejonowego w Szczecinku.).

Postanowieniem z 20.04.2021r. w sprawie VII Ca 85/21 Sąd Okręgowy w Koszalinie oddalił apelację wnioskodawców podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu Rejonowego.

W dniu 2.12.2025r. w sprawie P 10/16 Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok, w którym stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 292 w zw. z art. 285 k.c. rozumianych w ten sposób, że umożliwiają nabycie, przed wejściem w życie art. 305

1

-305

4 k.c. (przed dniem 3.08.2008r.), w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu.

W dniu 30.01.2026r. wnioskodawcy wnieśli skargę o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Okręgowego w Koszalinie z 20.04.2021r. w sprawie VII Ca 85/21, wskazując jako podstawę wznowienia art. 401

1 k.p.c. Argumentowali, że skoro Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność z Konstytucją przepisów stanowiących podstawę do oddalenia ich wniosku o ustanowienie służebności przesyłu, to wyrok ten jest z kolei podstawą do wznowienia postępowania, albowiem wniosek o ustanowienie służebności może okazać się zasadny.

W odpowiedzi na skargę uczestnik domagał się jej odrzucenia wskazując, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego P 1/16 nie został opublikowany, stąd nie może stanowić podstawy skargi o wznowienie postępowania. Wniósł też o obciążenie skarżących kosztami postępowania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Skarga podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna.

Skarżący trafnie argumentują, iż w wypadku stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją przepisów, które skutkowały oddaleniem ich wniosku, zachodzi podstawa do rozważania wznowienia postępowania. Zgodnie bowiem z art. 401

1 k.p.c.

Można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, (…),

na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Rzecz jednak w tym, że zgodnie z art. 176 ust. 2 Konstytucji tryb postępowania przed sądem powszechnym regulują ustawy, a więc m.in. kodeks postępowania cywilnego (k.p.c.). Nadto art. 190 ust. 4 Konstytucji wprost odsyła - w zakresie procedowania nad skargą o wznowienie postępowania zakończonego orzeczeniem sądu powszechnego - do kodeksu postepowania cywilnego stanowiąc, że:

Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, (…), na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, (…), stanowi podstawę do wznowienia postępowania, (…) na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Z kolei art. 407 § 2 zd. 1 k.p.c. przewiduje, iż

W sytuacji określonej w art. 401

1

skargę o wznowienie wnosi się w terminie trzech miesięcy

od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Termin wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego reguluje natomiast art. 190 ust. 3 zd. 1 i 2 Konstytucji brzmiący:

Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie

z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy.

Reasumując: orzeczenie Trybunał Konstytucyjnego stwierdzające niezgodność z Konstytucją przepisu ustawy, który był podstawą orzeczenia sądu powszechnego jest podstawą wznowienia postępowania cywilnego, ale tryb postępowania w tym zakresie reguluje kodeks postępowania cywilnego, który umożliwia wniesienie skargi o wznowienie,

po wejściu w życie orzeczenia Trybunału. Skoro orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie – co do zasady z dniem jego ogłoszenia (art. 190 ust. 3 Konstytucji) – to brak takiego ogłoszenia oznacza, że orzeczenie Trybunał w życie nie weszło. To z kolei oznacza, że nie zostaje spełniona przesłanka skargi o wznowienie postępowania, określona w art. 407 § 2 k.p.c. Skarga jest po prostu przedwczesna. Należy stanowczo podkreślić różnicę między wydaniem orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny, a wejściem w życie tego orzeczenia. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są ostateczne i mają moc powszechnie obowiązującą (art. 190 ust. 1 Konstytucji). Sąd Okręgowy nie kwestionuje więc faktu, iż w dniu 2.12.2025r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie P 10/16 o treści przywołanej we wstępie. Jednak art. 190 ust. 3 i 4 Konstytucji skutek w postaci zaistnienia podstawy do wznowienia postępowania cywilnego wiążą nie z wydaniem orzeczenia przez Trybunał, tylko z wejściem w życie tego orzeczenia, a to jest uzależnione od ogłoszenia orzeczenia Trybunału we właściwym organie (dzienniku urzędowym: np. Dzienniku Ustaw jeśli orzeczenie Trybunału stwierdziło niezgodność z Konstytucją przepisu ustawowego) – art. 190 ust. 2 Konstytucji. Jest to konsekwencją przyjęcia przez Konstytucję zasady tzw. prawa stanowionego, oznaczającej, że prawem jest to, co zostało uchwalone i ogłoszone, tak aby nikt nie mógł zasłaniać się nieznajomością tego prawa. Wynika to z art. 88 ust. 1 Konstytucji, zgodnie z którym

Warunkiem wejścia w życie ustaw, rozporządzeń oraz aktów prawa miejscowego jest ich ogłoszenie. Tą samą zasadę przyjmuje Konstytucja (art. 190 ust. 2 i 3) i Kodeks Postępowania Cywilnego (art. 407 § 2) w odniesieniu do orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzających niezgodność z Konstytucją określonych przepisów. Jakkolwiek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie są źródłem prawa, czyli nie stanowią prawa, nie tworzą norm prawnych (art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji), to jednak z uwagi na ich skutek w postaci uchylenia określonego przepisu, na treść prawa stanowionego wpływają. Z tej przyczyny orzeczenia te muszą zostać ogłoszone we właściwym publikatorze (np. w Dzienniku Ustaw), aby nastąpił skutek w postaci utraty mocy obowiązującej danego przepisu. Jeśli ogłoszenia takiego nie dokonano, orzeczenie Trybunału istnieje, ale nie wywołuje skutku w postaci utraty mocy obowiązującej przepisu.

Bez znaczenia pozostaje kwestia przyczyny, dla której dane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie zostało ogłoszone. Konstytucja i k.p.c. w tym zakresie milczą. Nikt bowiem nie zakładał, że osoby (organy) zobowiązane do ogłaszania we właściwych publikatorach wydanych przez Trybunał Konstytucyjny orzeczeń, nie będą wypełniały obowiązków wynikających nie tylko z przepisu art. 190 ust. 2 Konstytucji, ale nawet z przepisów ustawy z 20.07.2000r.

o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

(tj. Dz. U.2019r., poz.1461) – art. 2 ust. 1 i art. 21 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Nie zmienia powyższej oceny fakt, że wyrokiem z 23.09.2025r. P 3/25 Trybunał Konstytucyjny uznał art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy z 20.07.2000r.

o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

za sprzeczny w Konstytucją, w zakresie w jakim jest rozumiany w ten sposób, że wystąpienie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz zaistnienie obowiązku jego stosowania przez wszystkie organy władzy publicznej aktualizuje się dopiero z chwilą dokonania czynności technicznej polegającej na ogłoszeniu tego wyroku w Dzienniku Ustaw. Ten wyrok także nie został bowiem opublikowany (ogłoszony) w Dzienniku Ustaw, a więc nie wywołał skutku. Nadto nadal obowiązuje przecież art. 190 ust. 2-3 Konstytucji, a jest on jasny (wyroki Trybunału podlegają ogłoszeniu i wychodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba że Trybunał określi inny termin).

Brak ogłoszenia w Dzienniku Ustaw wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2.12.2025r. P 10/16, odnoszącego się do art. 292 i 285 k.p.c., nie może być sanowany przez odwoływanie się do konieczności ochrony majątkowych praw obywateli, czy przez dokonywanie swoistych ”interpretacji” przepisów Konstytucji lub ustaw, które to interpretacje miałyby pozwolić na uznanie, że art. 292 i 285 k.p.c. w zakresie wskazanym w wyroku Trybunału utraciły moc wiążącą (nie są prawem) nawet, mimo braku ogłoszenia tego wyroku. Okoliczności w jakich orzeka Trybunał Konstytucyjny w ostatnich latach oraz powszechnie znane spory o skład tego Trybunału, o jego niezależność i niezawisłość orzekających w nim sędziów nie mogą uzasadniać tezy, że orzeczenie Trybunału jest ogłoszone przez sam fakt, że można się z nim zapoznać na stronie internetowej Trybunału lub je przeczytać w gazecie. Na tej samej zasadzie nie będzie wiązać (nie będzie prawem) ustawa, która wprawdzie została uchwalona przez Sejm i Senat, podpisana przez Prezydenta, ale nie została ogłoszona w Dzienniku Ustaw. Żadne interpretacje nie uchylą jednoznacznego brzmienia art. 88 Konstytucji. To samo dotyczy art. 190 ust. 2-4 Konstytucji i art. 407 § 2 k.p.c.

Skoro więc wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2.12.2025r. P 10/16 nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, to wyrok ten mimo, że istniejąc, nie wszedł w życie, a to oznacza że nie spełniona została przesłanka skargi o wznowienie postępowania określona w art. 407 § 2 zd. 1 k.p.c. To z kolei oznacza, że skarga o wznowienie postępowania nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia, w efekcie czego podlega odrzuceniu – art. 410 § 1 k.p.c.

Droga do skargi o wznowienie postępowania zostanie stronie otwarta po ogłoszeniu wyroku P 10/16 w Dzienniku Ustaw. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie 1) postanowienia.

W punkcie 2) postanowienia obciążono skarżących – jako przegrywających postępowanie, w którym interesy stron były sprzeczne (art. 520 § 3 k.p.c.) – obowiązkiem zwrotu uczestnikowi poniesionych kosztów tego postępowania, które wyniosły 2.400 zł wynagrodzenia pełnomocnika, będącego radcą prawnym - § 5 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015r.

w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz. U. 2026r., poz. 118).

SSO Grzegorz Rudy