Sąd oddalił pozew wykonawcy drogi o dopłatę za wydłużenie budowy od Skarbu Państwa

Pozwem z 7 grudnia 2022 r. (data nadania)

powódka (...) S.A. z siedzibą w K. wniosła o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad w W. sumy 1.720.002,15 zł tytułem dochodzonej pozwem kwoty głównej 1.332.071,82 zł, powiększonej o wynoszącą 387.930,33 zł kwotę skapitalizowanych na dzień 6 grudnia 2022 r. (tj. na dzień poprzedzający wniesienie pozwu), a liczonych od dnia 26 maja 2020 r. (tj. terminu wymagalności roszczenia) odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych od dochodzonej pozwem kwoty głównej 1.332.071,82 zł, wraz z dalszymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych od ww. kwoty (1.720.002,15 zł) za okres od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, a także o zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, a w przypadku odsetek od opłaty sądowej od pozwu od dnia 5 grudnia 2022 r. (tj. od daty uiszczenia tej opłaty) do dnia zapłaty. W uzasadnieniu pisma wskazano, że niniejszym pozwem powódka domaga się zapłaty kwoty stanowiącej różnicę między należną powódce kwotą Kosztu z tytułu przedłużenia Czasu na Ukończenie, a kwotą wskazaną przez Inżyniera Kontraktu w Określeniu Inżyniera (i zaakceptowaną przez pozwanego), która to kwota została obliczona niezgodnie z postanowieniami Kontraktu.

W odpowiedzi na pozew

pozwany Skarb Państwa – Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad w W.

wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki kosztów procesu według norm przepisanych, jednakże w zakresie kosztów zastępstwa procesowego, zasądzenie ich według norm przepisanych od powódki na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. W uzasadnieniu pisma pozwany wskazał, że objęta pozwem różnica pomiędzy należną zdaniem powódki kwotą Kosztu z tytułu Czasu na Ukończenie, a obliczoną kwotą wskazaną przez Inżyniera Kontraktu w Określeniu Inżyniera Kontraktu z 26 lipca 2019 r., wynika z odmiennej interpretacji postanowień umownych Warunków Szczególnych Kontraktu w zakresie subklauzuli 1.1.4.3.WK w zw. z subkl. 1.1.4.1(b)WK. Pozwany dodał, że w ocenie strony powodowej wyliczony przez powódkę Koszt z tytułu Czasu na Ukończenie obliczony przez Inżyniera Kontraktu stanowi wartość netto podlegającą opodatkowaniu od towarów i usług, z czym nie zgadza się pozwany. Inżynier Kontraktu twierdzi, że obliczony Koszt jest wartością brutto, w ramach której jest już zawarty podatek VAT. Reasumując, pozwany wskazał, że powódka opiera swoje roszczenia na zasadach wykładni odnoszących się do spornych postanowień Umowy z 12 kwietnia 2016 r. oraz przepisów powszechnie obowiązującego prawa odnoszącego się do zasad opodatkowania podatkiem od towarów tytułem wynagrodzenia umownego wynikającego z subklauzuli 1.1.4.3.WK w zw. z subkl. 1.1.4.1(b)WK w zw. z art 647 k.c. Jednocześnie pozwany przyznał, że zawarł z powódką Umowę z 12 kwietnia 2016 r., nr O.PO.D-3.2410.10.2015, która następnie została zmieniona aneksami o treści jak wynika z załączonych odpisów tych dokumentów do pozwu. Pozwany przyznał również, że przedłużył Czas na Ukończenie Umowy zgodnie z aneksami nr 1 i 2 Umowy, a także przyznał fakt wydania Określenia przez Inżyniera Kontraktu ustalającego na rzecz Wykonawcy Koszt z tytułu przedłużenia Czasu na Ukończenie. Ponadto pozwany potwierdził złożenie przez Wykonawcę w treści Aneksu nr 2 do Umowy zastrzeżenia, że Koszt z tytułu przedłużenia Czasu na Ukończenie nie zaspakaja wszystkich roszczeń Wykonawcy, do jakich uważa się uprawniony oraz złożenie przez Wykonawcę Roszczenia nr 77 oraz odrzucenia tego Roszczenia przez Inżyniera Kontraktu po uzgodnieniu z Zamawiającym.

W dalszych pismach procesowych oraz w toku rozprawy strony podtrzymały swoje stanowiska w sprawie.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 24 marca 2015 r. w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej zostało opublikowane ogłoszenie o zamówieniu dotyczące „Zaprojektowania i budowy drogi (...) P.-W., odc. Węzeł (...) - węzeł »R.«. Szacowana wartość zamówienia została określona na kwotę 537.962.803,74 zł brutto i miało być ono realizowane w ramach programu finansowanego ze środków Unii Europejskiej, Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020. Zakres przedmiotowy Zamówienia Obejmował:

a) Zaprojektowanie i budowę odcinka drogi ekspresowej (...) P.-W. odcinek węzeł (...) - węzeł »R.« o długości ok. 16 km o przekroju 2x2 (dwie jezdnie po dwa pasy ruchu);

b) Zaprojektowanie i budowę czterech węzłów drogowych w ciągu drogi (...);

c) Zaprojektowanie i przebudowę fragmentów istniejących dróg publicznych;

d) Zaprojektowanie i budowę dróg serwisowych służących obsłudze terenów przyległych do drogi;

e) Zaprojektowanie i budowę pasów technologicznych;

f) Zaprojektowanie i budowę ciągów pieszych i rowerowych;

g) Zaprojektowanie i budowę obiektów inżynierskich w ciągu drogi ekspresowej oraz obiektów nad drogą ekspresową w ciągu dróg poprzecznych do S5 P.-W. na odc. węzeł (...) - węzeł »R.«;

h) Zaprojektowanie i budowę przepustów do celów ekologicznych oraz odwodnienie drogi ekspresowej (...) i pozostałych dróg;

i) Zaprojektowanie i budowę urządzeń ochrony środowiska;

j) Przebudowanie oraz usunięcie kolizji urządzeń infrastruktury technicznej niezwiązanej z drogą m.in. energetycznej, gazowej, telekomunikacyjnej, teletechnicznej, wodno-kanalizacyjnej i innych, kolidujących z przebiegiem projektowanej drogi (...);

k) Zaprojektowanie i budowę urządzeń służących odwodnieniu, w tym m.in. rowów, kanalizacji deszczowej, zbiorników retencyjnych, przepompowni wraz z zasilaniem;

l) Zaprojektowanie i budowę infrastruktury kolejowej, linii R.

K.;

m) Zaprojektowanie i budowę kanału technologicznego dla potrzeb zarządzania drogą ekspresową i BRD;

n) Zaprojektowanie i budowę oświetlenia drogi wraz z zasilaniem, elementów zarządzania ruchem oraz urządzeń bezpieczeństwa i zarządzania ruchem wraz z projektem organizacji ruchu;

o) Wykonanie i wprowadzenie stałej organizacji ruchu na drodze ekspresowej i odcinkach przebudowywanych dróg;

p) Wykonanie i przeprowadzenie tymczasowej organizacji ruchu na czas wykonywania robót;

q) Opracowanie dokumentacji powykonawczej oraz uzyskanie decyzji o pozwoleniu na użytkowanie.

(

dowód: okoliczność bezsporna, dokumentacja przetargowa wraz z SIWZ – płyta DVD)

Pozwany, po wstępnej weryfikacji zgłoszeń, zaprosił powódkę do złożenia oferty obejmującej realizację Zamówienia w terminie do 27 października 2015 r., przekazując jednocześnie Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia, obejmującą szczegółowy zakres rzeczowy inwestycji. Pozwany kilkukrotnie zmieniał termin składania ofert, ostatecznie ustalając go na 15 grudnia 2015 r.

(

dowód: okoliczność bezsporna, dokumentacja przetargowa wraz z SIWZ – płyta DVD)

W dniu 14 grudnia 2015 r. powódka złożyła ofertę na realizację Zamówienia, w której skalkulowała wynagrodzenie na kwotę 246.396.199,00 zł netto, tj. 303.067.324,77 zł brutto. Poszczególne ceny jednostkowe powódka określiła w oparciu o zgromadzone dane rynkowe. Na prace budowlane udzielono 10-letniej gwarancji. Powódka skalkulowała zysk z tytułu realizacji Zamówienia na kwotę 8.618.604,00 zł netto.

(

dowód: oferta powódki wraz z załącznikami – płyta DVD)

Pozwany w dniu 20 stycznia 2016 r. wezwał powódkę do złożenia wyjaśnień w trybie art. 90 ust. 1 oraz art. 87 ust. 1 prawa zamówień publicznych, w ramach badania Oferty pod kątem ewentualnie rażąco niskiej ceny. Powódka złożyła szczegółowe wyjaśnienia w piśmie z 27 stycznia 2016 r, które pozwany przyjął za wystarczające, uznając tym samym przedstawioną przez powódkę wycenę za rynkową. W konsekwencji pismem z 1 lutego 2016 r. pozwany zawiadomił o wyborze najkorzystniejszej Oferty należącej do powódki.

(

dowód: okoliczność bezsporna, dokumentacja przetargowa – płyta DVD)

Wobec uznania Oferty powódki za najkorzystniejszą, w dniu 12 kwietnia 2016 r. pozwany jako Zamawiający zawarł z powódką jako Wykonawcą, umowę na zaprojektowanie i budowę drogi (...) P.- W. odc. Węzeł (...) - węzeł »R.«, nr (...), na podstawie której powierzył, a Wykonawca zobowiązał się do zaprojektowania i wykonania zadania pod nazwą: „Zaprojektowanie i budowa drogi (...) P.-W. odc. Węzeł (...) - węzeł R.”. Zgodnie z zapisem § 2 ust. 2 Aktu Umowy, na Umowę składały się następujące dokumenty, które stanowią jej integralną część i będą interpretowane w następującej kolejności:

1) Akt Umowy;

2) Gwarancja Jakości;

3) Warunki Szczególne Kontraktu;

4) Warunki ogólne Kontraktu;

5) Program Funkcjonalno-Użytkowy wraz z załącznikami;

6) Wypełnione Dane Kontraktowe wraz z załącznikami;

7) Oferta Wykonawcy wraz z załącznikami;

8) Wyciąg z Wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu Wykonawcy tj. wykaz osób zdolnych do wykonania zamówienia;

9) Dowody w odniesieniu do wszystkich zasobów, w przypadku gdy Wykonawca polega na zasobach Podmiotu Udostępniającego Zasoby;

10) Wypełniony Wykaz Płatności;

11) Umowa o powierzenie przetwarzania danych osobowych.

Zgodnie z zapisem § 3 ust. 1 Aktu Umowy, prace projektowe i Roboty wraz z uzyskaniem pozwolenia na użytkowanie zostaną ukończone w ustalonym Czasie na Ukończenie, tj. w ciągu 32 miesięcy od Daty Rozpoczęcia. Przy czym stosownie do zapisu § 3 ust. 2 Aktu Umowy, Okres zimowy trwa od 15 grudnia do 15 marca, liczony jako trzy miesiące. Do czasu objętego projektowaniem (etap projektowania) wlicza się okres zimowe. Etap projektowania jest to okres liczony od Daty Rozpoczęcia do daty uzyskania ZRID przez Wykonawcę. Jeżeli Data Rozpoczęcia przypada w okresie zimowym, wówczas etap projektowania rozpoczyna się w tej dacie. Do czasu realizacji Robót (etap realizacji Robót) nie wlicza się okresów zimowych. Etap realizacji Robót jest to okres bezpośrednio następujący po etapie projektowania. Jeżeli rozpoczęcie etapu realizacji Robót przypada w okresie zimowym, wówczas etap ten rozpoczyna się następnego dnia po tym okresie zimowym. Okres między początkiem etapu realizacji Robót a końcem danego okresu zimowego liczony w dniach dodaje się do Czasu na Ukończenie. Jeżeli etap realizacji Robót upłynął w dniu w trakcie okresu zimowego, wówczas do wyżej określonej daty dodaje się okres trzech miesięcy. Zgodnie zaś z zapisem § 3 ust. 3 Aktu Umowy, Datą Rozpoczęcia jest dzień zawarcia Umowy z Wykonawcą, natomiast w ust. 4 tego paragrafu wskazano, że w przypadku wystąpienia okoliczności niezależnych od Wykonawcy skutkujących niemożnością dotrzymania terminu określonego w ust. 1 niniejszego § 3, termin ten może ulec przedłużeniu zgodnie z Umową. Zgodnie z zapisem § 4 ust. 2 Aktu Umowy, zaakceptowana Kwota Kontraktowa zgodnie z Ofertą Wykonawcy wynosi: netto 246.396.199,00 zł plus 23% podatek VAT 56.671.125,77 zł, co łącznie stanowi Zaakceptowaną kwotę Kontraktową brutto 303.067.324,77 zł. Zgodnie z zapisem ust. 3 powołanego paragrafu, Maksymalna Wartość Zobowiązania wynosi 107% kwoty brutto podanej w ust. 2 niniejszego § 4, co stanowi 324.282.037,50 zł brutto.

(

dowód: okoliczność bezsporna, akt umowy k. 77-78v)

Integralną część umowy stanowiły m.in. Warunki Szczegółowe Kontraktu i Warunki Ogólne Kontraktu. Zgodnie z zapisem subklauzuli 1.1.4.1(a) Warunków Szczególnych Kontraktu, „Zaakceptowana Kwota Kontraktowa netto” oznacza Cenę Oferty netto (bez podatku od towarów i usług VAT), po poprawieniu oczywistych omyłek rachunkowych, zgodnie z Prawem Zamówień Publicznych, wyrażoną w Walucie Miejscowej, zawartą w Umowie, za zaprojektowanie i wykonanie Dokumentów Wykonawcy i Robót. Zgodnie zaś z zapisem subklauzuli 1.1.4.1(b) Warunków Szczególnych Kontraktu „Zaakceptowana Kwota Kontraktowa brutto” oznacza Cenę Oferty netto, po poprawieniu oczywistych omyłek rachunkowych, zgodnie z Prawem Zamówień Publicznych, wyrażoną w Walucie Miejscowej, powiększoną o należny podatek od towarów i usług VAT, zawartą w Umowie, za zaprojektowanie i wykonanie Dokumentów Wykonawcy i Robót. Tam, gdzie Warunki Kontraktu odnoszą się do „Zaakceptowanej Kwoty Kontraktowej” oznacza ona „Zaakceptowaną Kwotę Kontraktową brutto”. Stosownie do zapisu subklauzuli 1.1.4.3 Warunków Szczegółowych Kontraktu, „Koszt” wskazany w poszczególnych Subklauzulach Warunków Kontraktu (z wyłączeniem Subklauzuli 8.9 [Konsekwencje Zawieszenia] i Subklauzuli 17.4 [Skutki zagrożeń stanowiących ryzyko Zamawiającego]), oznacza:

a) Płatności za przedłużenie Czasu na Ukończenie wraz z zyskiem w wysokości 0,007% Zaakceptowanej Kwoty Kontraktowej za każdy dzień wydłużenia Czasu na Ukończenie zgodnie z Subklauzulą 8.4 [Przedłużenie Czasu na Ukończenie lub zmiana wykonania Wymaganej Minimalnej Ilości Wykonania].

W przypadku wydłużenia Czasu na Ukończenie dla Odcinka zgodnie z Subklauzulą 8.4 [Przedłużenie Czasu na Ukończenie lub zmiana wykonania Wymaganej Ilości Wykonania], płatność za przedłużenie Czasu na Ukończenie określony proporcjonalnie dla wartości Robót objętych Odcinkiem;

lub

b) Płatność określoną zgodnie z Subklauzulą 3.5 [Określenia] będącą następstwem Robót koniecznych do wykonania w wyniku okoliczności określonych w poszczególnych Subklauzulach Warunków Kontraktu.

W odniesieniu do Subklauzuli 8.9 [Konsekwencje zawieszenia] i Subklauzuli 17.4 [Skutki zagrożeń stanowiących ryzyko Zamawiającego] „Koszt” oznacza wszelkie uzasadnione u udokumentowane wydatki we właściwy sposób poniesione przez Wykonawcę bezpośrednio na Placu Budowy, bez narzutów i innych obciążeń, wraz z podatkiem od towarów i usług (VAT) nałożonym zgodnie z Prawami Kraju, z wyłączeniem zysku.

Uprawnienie Wykonawcy do uzyskania Kosztu, o którym mowa w niniejszej Subklauzuli wyczerpuje wszelkie roszczenia Wykonawcy z tytułu zdarzeń określonych w Kontrakcie zarówno w zakresie roszczeń odszkodowawczych, jak i roszczeń o zwiększenie wynagrodzenia. Wykonawca nie jest w szczególności uprawniony do dochodzenia odszkodowania przekraczającego wartość Kosztu.

(

dowód:

okoliczność bezsporna, Warunki Szczegółowe Kontraktu k. 84-112)

Dla przedmiotowej inwestycji wydano Decyzję nr (...) o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej z 26 października 2017 r. oraz decyzję nr (...) o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej z 23 lutego 2018 r.

(

dowód:

okoliczność bezsporna, Decyzje ZRID – płyta DVD)

W trakcie wykonywania Umowy strony zawarły łącznie 4 aneksy, zmieniające pierwotną treść Kontraktu. Najpierw w toku realizacji Kontraktu powódka przedłożyła Inżynierowi Kontraktu Roszczenia R19, R24, R28 oraz R30, uprawniające powódkę do dokonania zmiany Wymaganej Minimalnej Ilości Wykonania i przedłużenia Czasu na Ukończenie. Inżynier Określeniem z 19 grudnia 2018 r. uznał zasadność Roszczeń ustalając przedłużenie Czasu na Ukończenie w wymiarze 128 dni, tj. do dnia 18 października 2019 r. i w związku z tym ustalił, że Wykonawcy należna jest kwota wynikająca z zapisów klauzuli 1.1.4.3 (a) WSK, jako 0,007% Zaakceptowanej Kwoty Kontraktowej za każdy dzień wydłużenia Czasu na Ukończenie, która za 128 dni wynosi netto 2.207.709,94 zł, co stanowi kwotę brutto 2.715.483,23 zł. Strona powodowa nie kwestionowała sposobu obliczenia wskazanych kwot. Skutkiem powyższych ustaleń było zawarcie pomiędzy stronami w dniu 20 grudnia 2018 r. Aneksu nr 1 do umowy z 12.04.2016 r.

(

dowód:

okoliczność bezsporna, określenie inżyniera z 19.12.2018 r. k. 237-244, Aneks nr 1 k. 126-128)

Następnie powódka złożyła zbiorcze roszczenie ostateczne R46, R51, R54 oraz R62 w związku z ograniczeniem Wykonawcy dostępu do Placu Budowy – tym samym możliwości realizacji Robót. W ramach zgłoszonego roszczenia Wykonawca domagał się przedłużenia Czasu na Ukończenie o 273 dni oraz dodatkowego kosztu w wysokości:

- 5.791.616,58 zł netto w związku z wydłużeniem Czasu na Ukończenie;

- 307.543,9 zł netto w związku z koniecznością przewozu humusu ze zbiornika ZR-22;

- 1.126.692,70 zł netto w związku z dodatkowym transportem materiały dla Sekcji I – Rejon Węzła (...);

- 187.227,38 zł netto w związku z dodatkowym transportem dla Sekcji III – Węzeł (...)

Odnośnie płatności z tytułu konieczności przedłużenia Czasu na Ukończenie, powódka wskazała, że dodatkowa płatność przysługuje jej na podstawie Subkl. 1.1.4.3 Warunków Kontraktu w zw. z Subkl. 4.24 Warunków Kontraktu.

W odpowiedzi na zgłoszenie, Inżynier Kontraktu wydał Określenie z 26 lipca 2019 r., wskazując w nim na zasadność przedłużenia Czasu na Ukończenie o 273 dni, tj. do 17 lipca 2020 r., aprobując w pełni wymiar przedłużenia Czasu na Ukończenie. W konsekwencji Inżynier Kontraktu ustalił wysokość Kosztu przedłużenia Czasu na Ukończenie o 273 jako:

- netto (0,007% x 246.396.199,00 zł) x 273 dni = 17.247,73 x 273 = 4.708.630,29 zł;

- brutto (0,007% x 303.067.324,77 zł) x 273 dni = 21.214,71 x 273 = 5.791.616,58 zł.

Zamawiający uznał za zasadną rekomendację Inżyniera Kontraktu w zakresie przyznania powódce dodatkowej płatności w związku z przedłużeniem Czasu na Ukończenie w łącznej wysokości 5.791.616,58 zł.

W związku z powyższym strony zawarły w dniu 3 września 2019 r. Aneks nr 2 do umowy z 12.04.2016 r., w którym m.in. przedłużyły Czas na Ukończenie o 273 dni, tj. do 17 lipca 2020 r. oraz ustaliły, że przyznany zostaje powódce Koszt wynikający z postanowień Subklauzuli 1.1.4.3 (a) Warunków Kontraktu jako 0,007% Zaakceptowanej kwoty Kontraktowej za każdy dzień wydłużenia Czasu na Ukończenie w kwocie 4.708.631,36 zł netto, tj. 5.791.616,58 zł brutto. Przy czym w treści Aneksu nr 2 strony wskazały na prezentowanie odmiennej interpretacji Subkl. 1.1.4.3 WK, przez co w § 2 pkt 2 Aneksu nr 2 wskazano, że kwota wskazana w § 2 pkt 1 jest kwotą bezsporną wg wyliczenia na podstawie Subklauzuli 1.1.4.3 (a), przy czym według Wykonawcy kwota wynagrodzenia wg tej klauzuli winna stanowić kwotę netto i następnie powiększona o należny VAT, tym samym Wykonawca zastrzega sobie prawo dochodzenia w tym zakresie dodatkowego kosztu z tytułu różnicy w interpretacji wyliczenia należnego wynagrodzenia wg tej klauzuli. Ponadto w treści § 3 pkt 2 Aneksu nr 2 wskazano, że Wykonawca zastrzega, że Koszt, o którym mowa w ust. 1 powyżej, nie zaspakaja wszystkich Roszczeń w zakresie Kosztu, w szczególności wynikających z roszczenia Wykonawcy R46, R51, R54, R62, do których Wykonawca uważa się za uprawnionego. Kwota 4.708.631,36 zł netto (powiększona o podatek VAT) została wypłacona powódce zgodnie z Przejściowymi Świadectwami Płatności.

(

dowód:

korespondencja dotycząca Roszczeń R46, R51, R54 oraz R62 - płyta DVD, Określenie Inżyniera Kontraktu k. 132-136, stanowisko Inwestora k. 136v-139, Aneks nr 2 k. 142-144v, Przejściowe świadectwa Płatności oraz dokumentacja finansowa k. 246-255, k. 257-264, k. 266-274, k. 276-284, k. 286-194, k. 296-304, k. 306-314)

Z uwagi na ujawnienie w toku realizacji Kontraktu na terenie budowy nieznanego wcześniej składowiska odpadów, pozwany zlecił powódce realizację zmówienia dodatkowego p.n. „Wywóz i utylizacja odpadów znajdujących się na terenie budowy drogi (...) K.-R. w km od 20+375 oraz w km 30+918”. W związku z realizacją określonego w Aneksie nr 3 zamówienia dodatkowego, Strony ustaliły, że przysługujące Wykonawcy wynagrodzenie wyniesie (...) zł netto, tj. (...) zł brutto.

(

dowód:

Aneks nr 3 wraz z opisem przedmiotu zamówienia dodatkowego k. 146-148)

W związku z wydanymi w trybie Subkl. 13.1 Poleceniami Zmian oraz uznanymi roszczeniami powódki o zapłatę Kosztów z tytułu przedłużenia Czasu na Ukończenie w łącznej wysokości 21.865.578,45 zł brutto oraz dokonaną waloryzacją Ceny Kontraktowej zgodnie z Subkl. 13.8 WK w wysokości 1% Zaakceptowanej Kwoty Kontraktowej, tj. w wysokości 3.030.673,25 zł brutto, Strony musiały podwyższyć Maksymalną Wartość Zobowiązania Zamawiającego określoną w Umowie, która wynosi 107% kwoty brutto, tj. 324.282.037,50 zł brutto, określając Maksymalną Wartość Zobowiązania na 108,21% kwoty brutto, tj. 327.963.576,47 zł brutto. Dodatkowo dokonano zmiany dotychczasowego brzmienia § 2 ust. 2 Umowy, poprzez dodanie do listy dokumentów Zawartych Aneksów do Umowy.

(

dowód:

Aneks nr 4 k. 150-151v)

Powódka zgłosiła Inżynierowi Kontraktu objęte pozwem roszczenie, opisując „wydarzenie lub okoliczność powstania roszczenia” pismem z 23 sierpnia 2019 r., tj. w terminie 28 dni, o którym mowa w subkl. 20.1 Warunków Kontraktu. W powiadomieniu tym powódka wskazała sposób dokonanej przez nią wykładni Umowy, stojąc na stanowisku, że przyznana kwota winna zostać powiększona o podatek VAT.

(

dowód:

powiadomienie o Roszczeniu nr 77 k. 161-161v)

Pismem z 6 grudnia 20219 r. powódka zgłosiła Roszczenie Ostateczne R77 w rozumieniu Subkl. 20.1 Warunków Kontraktu, wskazując jako podstawę prawną, poza Subkl.20.1 w zw. z Subkl. 1.1.4.3 Warunków Kontraktu, art. 29a ustawy o podatku od towarów i usług z 11 marca 2004 r.

(

dowód:

roszczenie ostateczne k. 163-165v)

W piśmie z 26 lutego 2020 r. Inżynier Kontraktu po rozpatrzeniu roszczenia Ostatecznego Wykonawcy odrzucił je w całości, wskazując, że w jego ocenie, na podstawie Subkl. 1.1.4.3. w zw. z Subkl. 1.1.4.1 (b), Subkl. 14.1, Subkl. 4.24 oraz Subkl. 2.1 oraz treścią Aktu Umowy, wyliczony Koszt za przedłużenie Czasu na Ukończenie zgodnie ze sposobem wskazanym w Subkl. 1.1.4.3 stanowi kwotę brutto i jako kwota brutto jest włączony do Zaakceptowanej Kwoty Kontraktowej brutto.

(

dowód:

Określenie Inżyniera Kontraktu k. 167-171)

Powódka należycie zrealizowała prace objęte Umową, co zostało potwierdzone Świadectwem Przejęcia Całości Robót z 14 września 2020 r.

(

dowód:

okoliczność bezsporna, Świadectwo Przejęcia Całości Robót - płyta DVD)

Pismem z 30 listopada 2022 r., skierowanym do pozwanego, powódka skierowała ostateczne przedsądowe wezwanie do zapłaty kwoty 1.082.985,22 zł netto, tj. kwoty 1.332.071,82 zł brutto wraz z należnymi odsetkami za opóźnienie w transakcjach handlowych, w terminie 3 dni od dnia doręczenia wezwania.

(

dowód:

wezwania do zapłaty k. 182-183v i k. 184-184v)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o wyżej wymienione dokumenty załączone do pozwu i dalsze pisma procesowe, a także niekwestionowane stanowiska stron (np. fakt zawarcia umowy oraz fakt jej wykonania). Sąd dał wiarę dowodom z dokumentów, ponieważ ich autentyczność nie budziła najmniejszej wątpliwości pod względem wiarygodności. Strony nie kwestionowały ani ich ważności, ani ich treści. Ponadto dokumenty te wzajemnie ze sobą korelowały, pozwalając stworzyć chronologiczny i spójny obraz stanu faktycznego sprawy.

Przy ustalaniu stanu faktycznego Sąd brał pod uwagę także zaznania świadków D. B., M. B., G. S., A. F. oraz W. D..

Sąd dał wiarę zeznaniom

świadków D. B., M. B.

i

G. S., jednak nie były one kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd dał wiarę również zeznaniom

świadka W. D.,

lecz podobnie jak zeznania wcześniejszych świadków, nie były one kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy.

Jako wiarygodne i istotne Sąd ocenił zeznania

świadka A. F., który zeznał, że w warunkach umowy było jasno zapisane, co to jest zaakceptowana kwota kontraktu, która jest kwotą wyjściową do wyliczenia kwoty dotyczącej wydłużenia czasu. Świadek zeznał, że wyliczenie tej kwoty nie jest skomplikowane i jest jasno określone w warunkach kontraktu.

Sąd dopuścił również

dowód z zeznań stron

postępowania, mając na względzie subsydiarny charakter tego dowodu.

Zeznania przesłuchanego przedstawiciela powódki – O. F., a także przedstawiciela pozwanego – T. K., choć wiarygodne, nie miały kluczowego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo podlegało oddaleniu w całości.

W niniejszej sprawie powódka dochodzi od pozwanego zapłaty kwoty 1.720.002,15 zł, na którą składały się: kwota 1.332.071,82 zł stanowiąca różnicę między należną, zdaniem powódki, a wypłaconą kwotą Kosztu z tytułu Czasu na Ukończenie oraz kwota 387.930,33 zł stanowiąca sumę skapitalizowanych na dzień 6 grudnia 2022 r. (tj. na dzień poprzedzający wniesienie pozwu), odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych od dochodzonej pozwem kwoty głównej 1.332.071,82 zł, wraz z dalszymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych od ww. kwoty (1.720.002,15 zł) za okres od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty.

Pozwana, przecząc żądaniu pozwu, stała na stanowisku, że kwota Kosztu z tytułu Czasu na Ukończenie została ustalona prawidłowo, a powódka opiera swoje roszczenie na zasadach wykładni odnoszących się do spornych postanowień Umowy z 12 kwietnia 2016 r. oraz przepisów powszechnie obowiązującego prawa odnoszącego się do zasad opodatkowania podatkiem od towarów tytułem wynagrodzenia umownego wynikającego z subklauzuli 1.1.4.3.WK w zw. z subkl. 1.1.4.1(b)WK w zw. z art. 647 k.c.

Przechodząc do oceny zasadności żądania pozwu, rozpocząć należy od wskazania, że stan faktyczny sprawy był co do zasady bezsporny pomiędzy stronami, zaś główną osią sporu pozostała kwestia wykładni postanowień łączącej strony Umowy oraz jej integralnych części.

Mając na względzie ustalony w sprawie stan faktyczny oraz stanowiska procesowe stron postępowania, wskazać należy przede wszystkim, że strony zawarły umowę o roboty budowlane w rozumieniu art. 647 k.c., zgodnie z którym przez umowę o roboty budowlane wykonawca zobowiązuje się do oddania przewidzianego w umowie obiektu, wykonanego zgodnie z projektem i z zasadami wiedzy technicznej, a inwestor zobowiązuje się do dokonania wymaganych przez właściwe przepisy czynności związanych z przygotowaniem robót, w szczególności do przekazania terenu budowy i dostarczenia projektu oraz do odebrania obiektu i zapłaty umówionego wynagrodzenia. Dodać należy przy tym, że Umowa (Kontrakt) będąca podstawą sporu stron została zawarta w ramach procedury udzielenia zamówienia publicznego w trybie przetargu nieograniczonego, zatem mają do niej zastosowanie przepisy ustawy z 29 stycznia 2004 r. – Prawo Zamówień Publicznych. Zawarta pomiędzy stronami Umowa została zawarta w formule „Projektuj i buduj”, co oznacza, że powódka jako wykonawca zobowiązała się do zaprojektowania i wykonania fragmentu drogi ekspresowej (...) P.-W. na odcinku węzła (...) węzeł R., w oparciu o załączony SIWZ. Przy czym Warunki Kontraktowe zawarte zostały w formie wzorca umownego, który określał ramy współpracy stron umowy o roboty budowlane. W konsekwencji wykładnia zamieszczonych w treści łączącej strony Umowy postanowień winna być dokonywana zgodnie z regułami wykładni oświadczeń woli określonymi w art. 56 oraz 65 § 1 i 2 k.c. Podstawowym celem wykładni oświadczeń woli jest ustalenie znaczenia potrzebnego dla określenia praw i obowiązków stron stosunków cywilnoprawnych. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym, wykładnia oświadczeń woli powinna być prowadzona z uwzględnieniem całego analizowanego tekstu oraz okoliczności złożenia oświadczeń woli, a nie ograniczać się do interpretacji poszczególnych postanowień (tak trafnie Sąd Najwyższy w wyroku z 16.01.2013 r., sygn. II CSK 302/12 oraz w wyroku z 23.05.2013 r., sygn. I CSK 569/12, w którym Sąd Najwyższy stwierdził, że uwzględnienie rzeczywistej woli stron zawierających umowę, zgodnie ze wskazaniem zawartym w art. 65 § 2 k.c., wymaga zbadania nie tylko konkretnego postanowienia umowy, ale analizy jej całości; innymi słowy wskazane jest przyjmowanie takiego sensu oświadczenia woli, które uwzględnia logikę całego tekstu. Nie ulega zatem wątpliwości, że na tle art. 65 k.c. oświadczenia woli należy tłumaczyć stosownie do okoliczności, w których zostały złożone (tzw. kontekst sytuacyjny). Uwzględnić należy przy tym zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje, pozostające w związku z towarzyszącymi okolicznościami (kontekstem), w jakich dochodzi do złożenia oświadczenia woli. Oceny należy dokonywać przy uwzględnieniu zwyczajów istniejących w momencie dokonywania czynności prawnej. Osoba składająca oświadczenie woli powinna zadbać o poprawność jego sformułowania i odpowiada (w znaczeniu ponoszenia prawnych konsekwencji) za niestaranne, a w konsekwencji nieprecyzyjne jego ukształtowanie.

Wykładnia oświadczeń woli w świetle art. 65 § 1 i 2 k.c. oparta jest na tzw. metodzie kombinowanej, która w pierwszej fazie procesu wykładni nakazuje ustalać sens oświadczenia woli na podstawie rzeczywistego znaczenia nadawanego oświadczeniu przez obie strony (sens oświadczenia zgodny z rzeczywistą wolą stron). Jeśli jednak brak jest zgodnego rozumienia stron, odwołać należy się do metody obiektywnej, wedle której właściwy sens oświadczenia woli ustala się na podstawie przypisania normatywnego, czyli zgodnie z tym, jak adresat oświadczenia sens ten rozumiał i rozumieć powinien. Decydujący jest więc normatywny punkt widzenia odbiorcy oświadczenia, który z należytą starannością dokonuje wykładni zmierzającej do odtworzenia treści myślowych osoby składającej oświadczenie woli (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 1995 r., III CZP 66/95, OSNC 1995, nr 12, poz. 168).

Przenosząc powyższe uwagi natury prawnej na stan faktyczny niniejszej sprawy, wskazać należy, że analizowana Umowa oprócz samego aktu Umowy, zawiera szereg enumeratywnie wymienionych dokumentów stanowiących jej integralną część, co wynika choćby ze specyfiki tego typu umów, a poszczególne jej zapisy należy analizować na tle wszystkich pozostałych jej elementów. W łączącej strony Umowie powódka jako wykonawca, przyjęła na siebie szereg opisanych w niej szczegółowo obowiązków, w tym m.in. zobowiązała się do zakończenia realizacji Kontraktu, tj. wykonania Robót wraz z uzyskaniem pozwolenia na użytkowanie w terminie 32 miesięcy od dnia zawarcia Kontraktu, tj. od 12 kwietnia 2016 r. Przy czym strony w Umowie przewidziały szereg okoliczności skutkujących możliwością przedłużenia czasu wykonania robót objętych kontraktem. Co istotne, w analizowanej Umowie oraz dokumentach stanowiących jej integralną część strony ustaliły, że powódce jako Wykonawcy, w konkretnie wskazanych okolicznościach, należne będzie m.in. wynagrodzenie za przedłużenie Czasu na Ukończenie. Okoliczności, w których to wynagrodzenie będzie powódce jako Wykonawcy przysługiwało oraz sposób ustalenia jego wysokości ustalone zostały w treści zawartego Kontraktu, a dokładnie w subklauzuli 8.4 Warunków Kontraktu. W niniejszej sprawie poza sporem stron był fakt zaistnienia w trakcie realizacji robót na spornej inwestycji, okoliczności uprawniających powódkę jako wykonawcę do uzyskania wynagrodzenia za przedłużenie Czasu na Ukończenie. Strony zgadzały się również co do ilości dni, za które to wynagrodzenie jest należne. Sporny pozostawał sam sposób obliczenia wysokości omawianego wynagrodzenia, a dokładniej rzecz ujmując kwestia, czy ustalone przez Inżyniera Kontraktu wynagrodzenia za przedłużenie Czasu na Ukończenie należy powiększyć o podatek od towarów i usług (VAT). W tym kontekście kluczowe z punktu widzenia przedmiotu sporu było dokonanie wykładni oświadczeń woli zapisów subklauzuli 1.1.4.1 (a), 1.1.4.1 (b) oraz 1.1.4.3. Analiza wskazanych zapisów na tle całości stosunku prawnego jaki zawarły strony, biorąc pod uwagę poszczególne okoliczności towarzyszące zawarciu samego Kontraktu (jak choćby brak pytań dotyczących spornych zapisów Umowy w trakcie postępowania przetargowego), w tym sposobu jego zawarcia (poprzedzonego postępowaniem przetargowym z możliwością zadawania pytań), a także profesjonalnego charakteru obu podmiotów, dała Sądowi podstawy do przyjęcia za uzasadnione twierdzenia, że Inżynier Kontraktu w sposób prawidłowy i przede wszystkim zgodny z zapisami Umowy, dokonał ustalenia wysokości Kosztów należnych stronie powodowej za przedłużenie Czasu na Ukończenie. Przede wszystkim wskazać należy, że stosownie do zapisu Subklauzuli 1.1.4.3. (k. 86v) „Koszt” wskazany w poszczególnych Subklauzulach Warunków Kontraktu (z wyłączeniem Subklauzuli 8.9 [Konsekwencje Zawieszenia] i Subklauzuli 17.4 [Skutki zagrożeń stanowiących ryzyko Zamawiającego]) oznacza: a) płatności za przedłużenie Czasu na Ukończenie wraz z zyskiem w wysokości 0,007% Zaakceptowanej Kwoty Kontraktowej za każdy dzień wydłużenia Czasu na Ukończenie zgodnie z Subklauzulą 8.4. Co istotne, w treści Subklauzul 1.1.4.1 (a) oraz 1.1.4.1 (b) strony dokonały określenia i rozróżnienia na „Zaakceptowaną kwotę Kontraktową netto” i „Zaakceptowaną kwotę Kontraktową brutto”, dokonując tym samym określenia, że pojęcia te nie są równoznaczne. Jasne na tle analizowanych zapisów i nie budzące żadnych wątpliwości jest to, że „Zaakceptowaną kwotę Kontraktową netto” jest Cena oferty netto, czyli bez podatku od towarów i usług VAT, natomiast „Zaakceptowaną kwotę Kontraktową brutto” jest Cena Oferty netto powiększona o należny podatek VAT. Te zapisy pozostają klarowne i nie wymagają dalszego ich omawiania. Dają one jasną podstawę dla ustalenia Kosztu za przedłużenia Czasu na Ukończenie i potwierdzają prawidłowy sposób jego obliczenia przez Inżyniera Kontraktu. Uzupełniająco dodać należy, że kategorycznym potwierdzeniem prawidłowego ustalenia spornych Kosztów przez Inżyniera Kontraktu stanowi dodatkowe zastrzeżenie zawarte w Subklauzuli 1.1.4.1 (b), gdzie strony wskazały, że „Tam, gdzie Warunki Kontraktu odnoszą się do „Zaakceptowanej Kwoty Kontraktowej” oznacza ona „Zaakceptowaną Kwotę Kontraktową brutto”. W konsekwencji zawarcia w łączącej strony Umowie (Kontrakcie) tego zapisu, który w ocenie Sądu nie pozostawia miejsca na wątpliwości, uznać należało, że należne stronie powodowej jako Wykonawcy „Koszty” obliczone winny być w następujący sposób:

(0,007% x 303.067.324,77 zł) x 273 dni = 21.214,71 zł x 273 = 5.791.616,58 zł brutto.

Skoro bowiem zapis Subklauzuli 1.1.4.3 mówi o „płatności za przedłużenie Czasu na Ukończenie wraz z zyskiem w wysokości 0,007% Zaakceptowanej Kwoty Kontraktowej za każdy dzień wydłużenia Czasu na Ukończenie”, a zapis 1.1.4.1 (b) precyzuje, że „Tam gdzie Warunki Kontraktu odnoszą się do „Zaakceptowanej Kwoty Kontraktowej” oznacza ona „Zaakceptowaną Kwotę Kontraktową brutto”, jednoznacznie wynika z tego wniosek, że podstawą do obliczenie Kosztu za przedłużenie Czasu na Ukończenie jest wartość „Zaakceptowanej Kwoty Kontraktowej brutto”. Błędne przy tym pozostaje stanowisko strony powodowej o konieczności podwyższenia tak obliczonej kwoty Kosztów o podatek od towarów i usług VAT, albowiem oznaczałoby to podwójne opodatkowanie stawką VAT, co nie znajduje podstaw w obowiązujących przepisach prawa. Dodatkowo wskazać należy, że skoro strony w zapisach omawianych subklauzul 1.1.4.1 (a) oraz 1.1.4.1 (b) dokonały rozróżnienia na kwotę bez podatku VAT oraz kwotę z podatkiem VAT, to gdyby wspólnym zamiarem stron było obliczenie tego Kosztu w kwocie netto, a następnie podwyższenie jej o podatek VAT, odpowiedni, tożsamy zapis znalazłby się w subklauzuli 1.1.4.3. Przeciwnie, w treści subklauzuli 1.1.4.3 mowa jest o „Zaakceptowanej Kwoty Kontraktowej”, która stosownie do zapisu subklauzuli 1.1.4.1 (b) oznacza „Zaakceptowaną Kwotę Kontraktową brutto”. Kwota zaś brutto jest kwotą już opodatkowaną, tj. zawierającą w sobie należny podatek VAT. Bez wątpienia zatem w ten sposób strony umowy sens w/w spornych zapisów rozumiały i rozumieć powinny zgodnie z przywołaną wyżej kombinowaną metodą wykładni oświadczeń woli. Na zakończenie przedstawionych rozważań dodać należy również, że także końcowa część zapisu subklauzuli 1.1.4.3 jasno i definitywnie przesądza, że „Uprawnienie Wykonawcy do uzyskania Kosztu, o którym mowa w niniejszej Subklauzuli wyczerpuje wszelkie roszczenia Wykonawcy z tytułu zdarzeń określonych w Kontrakcie zarówno w zakresie roszczeń odszkodowawczych, jak i roszczeń o zwiększenie wynagrodzenia. Wykonawca nie jest w szczególności uprawniony do dochodzenia odszkodowania przekraczającego wartość Kosztu”. To doprecyzowanie zapisu w ocenie Sądu jeszcze dobitniej potwierdza prawidłowy sposób obliczenia należnego stronie powodowej Kosztu za przedłużenie Czasu na Ukończenie oraz bezzasadność stanowiska strony powodowej prezentowanego w toku niniejszego postępowania.

Już tylko na marginesie dodać należy, że tożsamy z kwestionowanym w toku niniejszego postępowania sposobem obliczania kwoty Kosztów za przedłużenie Czasu na Ukończenie objęty był Aneksem nr 1 zawartym przez strony tego sporu i wówczas nie budził on wątpliwości powódki. Ponadto omawiane i leżące u podstaw rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zapisy nie były przedmiotem zapytań w trakcie trwania procedury przetargowej, co daje podstawy do twierdzenia, że stanowiły one dla oferentów, będących profesjonalnymi podmiotami, jasne odzwierciedlenie sposobu obliczania tych kosztów.

Jako bezzasadne Sąd ocenił argumenty strony powodowej dotyczące ogólnie rzecz ujmując kwestii podatkowych. Sąd zwraca bowiem uwagę, że ustawodawca pozostawił stronom stosunku prawnego swobodne ustalenie, jakie będzie wynagrodzenie za wykonanie przedmiotu umowy, w tym jaka będzie cena poszczególnych składników tego wynagrodzenia (wyjąwszy przypadki zaniżania podstawy opodatkowania, z czym w sprawie nie mieliśmy do czynienia o co nie wymaga dalszego komentarza).

W tych okolicznościach faktycznych sprawy, biorąc za podstawę całokształt okoliczności ustalonych w toku procesu, na podstawie art. 647 k.c. w związku z zapisem subkl. 1.1.4.3 w zw. zapisem subkl. 1.1.4.1 (b), Sąd oddalił powództwo w całości jako bezzasadne.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz art. 99 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sporu, w całości obciążając nimi powódkę jako stronę, która przegrała proces w całości. Na koszty procesu, które poniosła strona pozwana, składały się koszty zastępstwa radcy prawnego Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa ustalone adekwatnie do wartości przedmiotu sporu w niniejszej sprawie. O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonych kosztów procesu orzeczono stosownie do treści art. 98 § 1

1 k.p.c.

sędzia Piotr Grzędziński

Zarządzenie: (...)