Odsetki od prowizji wliczonej w kwotę pożyczki. Bank zapłaci 24 723 zł

Powód M. E. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. kwoty 24.723,11 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 lutego 2024 r. do dnia zapłaty, ustalenie istnienia prawa powoda do zastosowania sankcji kredytu darmowego wobec naruszenia przez pozwanego w umowie pożyczki przepisów ustawy o kredycie konsumenckim oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwu powód wyjaśnił, że dochodzona kwota z tytułu tzw. sankcji kredytu darmowego obejmuje uiszczone w okresie od dnia 1 marca 2019 r. do dnia 1 lutego 2024 r. koszty pożyczki, tj. 22.847,11 zł tytułem odsetek i 1.876 zł tytułem prowizji.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie na jego rzecz od powoda zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Rejonowy w Pruszkowie wyrokiem z dnia 27 marca 2025 r. oddalił powództwo

i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Powód wniósł apelację, w której zaskarżył wyrok w całości. Zarzucił naruszenie

art. 233 § 1 k.p.c., art. 235

2 § 1 pkt 2 i 5 w zw. z art. 278 § 1 w zw. z art. 227 w zw. z art. 232 w zw. z art. 162 w zw. z art. 380 k.p.c., art. 5 pkt 10 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, zwanej dalej „u.k.k.”, art. 30 ust. 1 pkt 4, 6, 7 i 11 u.k.k., art. 45 ust. 1 u.k.k.

w zw. z art. 10 ust. 2 w zw. z art. 23 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG, zwanej dalej „dyrektywą 2008/48”. Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Pozwany wniósł o oddalenie apelacji oraz zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Wobec tego, że Sąd odwoławczy nie przeprowadził postępowania dowodowego

ani nie zmienił lub uzupełnił ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji, zgodnie z art. 387

§ 2

1 k.p.c. niniejsze uzasadnienie zawiera jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku.

Nie zachodziła potrzeba przeprowadzenia pominiętego przez Sąd Rejonowy dowodu

z opinii biegłego z zakresu matematyki finansowej, ponownie zgłoszonego w apelacji w trybie art. 380 k.p.c., na okoliczność wyliczenia rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania według ustawowego wzoru, ponieważ – wobec stwierdzenia w spornej umowie pożyczki innych naruszeń uzasadniających zastosowanie sankcji kredytu darmowego – taki wniosek dowodowy zmierzał jedynie do przedłużenia postępowania (art. 235

2 § 1 pkt 5 k.p.c.).

Co do zasady, apelacja zasługiwała na uwzględnienie, co w konsekwencji doprowadziło do zmiany zaskarżonego wyroku.

Sąd odwoławczy podziela ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego i przyjmuje je

za własne. Podziela również ocenę, że oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego zostało skutecznie złożone przed upływem terminu określonego w art. 45 ust. 5 u.k.k.

Sąd Okręgowy nie zgadza się jednak ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że

w badanej umowie pożyczki brak jest naruszeń uzasadniających zastosowanie sankcji kredytu darmowego. Sankcja określona w art. 45 ust. 1 u.k.k. ma zastosowanie w przypadku naruszenia przez kredytodawcę wymienionych w nim przepisów, w tym art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11,

14-17 u.k.k., określających treść dokumentu umowy. Dokument umowy, który otrzymuje konsument, ma stanowić zwięzłe kompendium informacji na temat warunków udzielonego kredytu oraz sytuacji prawnej konsumenta w związku z zaciągniętym kredytem. Dokument ten ma być instrumentem redukującym asymetrię informacyjną między kredytodawcą

a konsumentem na temat sytuacji prawnej stron. Jeżeli w dokumencie umowy nie zamieszczono elementów wymaganych przez art. 30 ust. 1 u.k.k. i elementów tych nie przekazano konsumentowi w inny sposób, kredytodawcę mogą spotkać sankcje, w tym przewidziana

w art. 45 ust. 1 u.k.k.

Dalsze rozważania należy zacząć od przypomnienia podstawowych pojęć odnoszących się do kredytu konsumenckiego.

Całkowita kwota kredytu to maksymalna kwota wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt, a w przypadku umów, dla których nie przewidziano tej maksymalnej kwoty, suma wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt (art. 5 pkt 7 u.k.k.). Całkowita kwota kredytu odpowiada zatem pożyczonemu kapitałowi, który otrzymuje kredytobiorca na określony cel. Jest to kwota, która została faktycznie oddana kredytobiorcy do dyspozycji. Nie zawiera w sobie dodatkowych kosztów,

w tym m.in. odsetek, opłat za udzielenie kredytu czy pozostałych kosztów.

Całkowity koszt kredytu to wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności: odsetki, opłaty, prowizje, podatki

i marże, jeżeli są znane kredytodawcy, oraz koszty usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach, z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta (art. 5 pkt 6 u.k.k.).

Należy również odróżnić

całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta, którą stanowi suma całkowitej kwoty kredytu i całkowitego kosztu kredytu (art. 5 pkt 8 u.k.k.).

W myśl art. 5 pkt 8 u.k.k. oraz art. 3 lit. j dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz. U. UE. L. z 2008 r. Nr 133, str. 66 z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą 2008/48”,

stopa oprocentowania kredytu jest wyrażona jako stałe lub zmienne oprocentowanie stosowane do

wypłaconej kwoty na podstawie umowy o kredyt w stosunku rocznym.

Jako że w odniesieniu do wyżej wymienionych pojęć art. 3 dyrektywy 2008/48 nie zawiera żadnego odesłania do prawa krajowego, każde z tych pojęć należy uznać za autonomiczne pojęcie prawa Unii, które podlega jednolitej wykładni na jej terytorium (zob. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zwanego dalej „TSUE”, z dnia 16 lipca 2020 r., C-686/19, pkt 39, i z dnia 14 listopada 2019 r., C-255/18, pkt 33).

Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 23 kwietnia 2026 r., C-744/24, wskazał, że ani całkowita kwota kredytu w rozumieniu art. 3 lit. l i art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48, ani

wypłacona kwota kredytu w rozumieniu art. 3 lit. j tej dyrektywy, nie obejmuje żadnych kwot, których przeznaczeniem jest wywiązanie się ze zobowiązań podjętych w ramach odnośnej umowy kredytu, takich jak koszty administracyjne, odsetki, prowizje czy wszelkie inne typy kosztów, które musi ponieść konsument. Art. 3 lit. g i j w zw. z art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie włączeniu do umów o kredyt konsumencki warunków przewidujących stosowanie stopy oprocentowania nie tylko do całkowitej kwoty kredytu, lecz również do kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z tym kredytem i wchodzących w związku z tym w skład całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta (pkt 57, 65). W konsekwencji bank nie może stosować umownej stopy oprocentowania do kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów kredytu, które nie zostały konsumentowi wypłacone. Trybunał dodał przy tym istotne zastrzeżenie: kredytodawca nie jest pozbawiony możliwości pobrania tych kosztów – może to uczynić np. przez proporcjonalnie wyższe oprocentowanie. Jednocześnie Trybunał podkreślił (co jest istotne w kontekście argumentu banku, że kwota prowizji została przekazana na rachunek kredytobiorcy, a dopiero wówczas pobrana przez kredytodawcę), iż przewidziana w art. 3 lit. g dyrektywy 2008/48 kwalifikacja – jako całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta – kwoty, która powinna obciążać kredytobiorcę zgodnie z umową o kredyt, nie zależy od tego, czy kwota ta została wpłacona na rachunek bankowy kredytobiorcy, czy też nie. W rzeczywistości okoliczność, że pożyczone kwoty są najpierw wpłacane na rachunek bankowy kredytobiorcy, zanim zostaną wykorzystane do opłacenia zakupu towarów lub usług lub do pokrycia pewnych kosztów, lub że kredytodawca dokonuje ich bezpośrednio na rzecz wierzycieli kredytobiorcy, ma bowiem charakter przypadkowy i jako taka nie może mieć wpływu na ich kwalifikację jako kosztów kredytu (pkt 42-43).

Zatem praktyka naliczania odsetek także od prowizji, jako składowej całkowitego kosztu kredytu, jest niezgodna z dyrektywą 2008/48 i ustawą o kredycie konsumenckim, która stanowi implementację tej dyrektywy. Wskutek naliczenia oprocentowania od części kapitału przeznaczonej na skredytowanie kosztów dochodzi do naruszenia art. 5 pkt 7 i 10 u.k.k. oraz wykreowania świadczenia odsetkowego bez podstawy prawnej (art. 359 § 1 k.c.).

Z umowy pożyczki, która jest przedmiotem badania w niniejszej sprawie, wynika, że

kwota do wypłaty 77.447,29 zł, obejmująca całkowitą kwotę pożyczki 74.720,01 zł

i kredytowaną prowizję 2.727,28 zł, jest podstawą do obliczania oprocentowania (§ 5 ust. 2, § 6 ust. 2 umowy pożyczki).

Wskazanie w umowie zawyżonej „kwoty do wypłaty”, obejmującej skredytowany koszt w postaci prowizji, nie jest jedynie podaniem nieprawdziwej informacji. Jest również wskazaniem błędnej podstawy naliczania odsetek. Art. 30 ust. 1 pkt 6 u.k.k. wymaga określenia stopy oprocentowania kredytu, warunków stosowania tej stopy, a także okresów, warunków i procedur jej zmiany wraz z podaniem indeksu lub stopy referencyjnej. Nie ulega wątpliwości, że zwrot „warunki stosowania tej stopy” odnosi się do tego, do jakiej podstawy i w jakim okresie stopa jest stosowana. Umowa kredytu, w której „warunki stosowania stopy” polegają na jej stosowaniu do podstawy obejmującej kredytowane koszty, określa ten parametr niezgodnie z prawem.

Powyższe naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 6 u.k.k. wywołuje dalsze skutki w postaci błędu w RRSO i całkowitej kwocie do zapłaty (art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k.) oraz błędnego określenia zasad i terminów spłaty kredytu (art. 30 ust. 1 pkt 8 u.k.k.). Innymi słowy, wskutek naliczenia oprocentowania od części kapitału przeznaczonej na skredytowanie kosztów dochodzi do naruszenia art. 5 pkt 7 i 10 u.k.k. w zw. z art. 359 § 1 k.c., które „przenosi się” na całkowitą kwotę do zapłaty i rzeczywistą roczną stopę oprocentowania. Następuje „kaskadowe” naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 6, 7 i 8 u.k.k.

Pojęcia „całkowitego kosztu kredytu”, „całkowitej kwoty kredytu” i „całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta” są wzajemnie powiązane do celów obliczenia rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, zwanej dalej „RRSO” (wyrok TSUE z dnia 16 lipca 2020 r.,

C-686/19, pkt 38). Niezgodne z prawem włączenie do całkowitej kwoty kredytu kwot należących do całkowitego kosztu kredytu spowodowało błędne określenie RRSO (

art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k), ponieważ wysokość tej stopy zależy od całkowitej kwoty kredytu (art. 5 pkt 12 u.k.k.), i w konsekwencji może wpłynąć na prawidłowość informacji, które kredytodawca powinien, zgodnie z art. 10 ust. 2 tej dyrektywy, wskazać w danej umowie kredytu (zob. wyroki z 21 kwietnia 2016 r., C-377/14, pkt 85-89, i z dnia 16 lipca 2020 r., C-686/19, pkt 42). Wprawdzie w wyroku z dnia 13 lutego 2025 r., C-472/23, Trybunał wyraził pogląd, iż wskazanie w umowie o kredyt rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, która okazuje się zawyżona ze względu na to, że niektóre warunki tej umowy zostały następnie uznane za nieuczciwe w rozumieniu art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r.

w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, a tym samym za niewiążące dla konsumenta, nie stanowi samo w sobie naruszenia obowiązku informacyjnego ustanowionego w dyrektywie 2008/48, to jednak należy mieć na uwadze, że wyrok ten dotyczył innego zagadnienia. Trybunałowi chodziło o koszty rodzajowo prawidłowe, a więc koszty, które mieszczą się w ramach RRSO, lecz postanowienia umowne, które ich dotyczą, zostały następnie uznane za abuzywne. Natomiast w umowie, która jest przedmiotem badania

w niniejszej sprawie, RRSO została błędnie obliczona wskutek uwzględnienia kosztów rodzajowo nieprawidłowych (pobranych niezgodnie z prawem odsetek), czyli kosztów, które już wyjściowo nie powinny być zaliczane do RRSO.

W następstwie pobrania odsetek od skredytowanych kosztów kredytu nieprawidłowo podano w umowie także całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta (

art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k). Skoro część kosztów została ustalona z naruszeniem przepisów prawa, to również wskazana w umowie całkowita kwota do zapłaty nie odpowiada rzeczywistemu zakresowi zobowiązania konsumenta. Jeżeli całkowita kwota do zapłaty obejmuje odsetki naliczone od kosztów kredytu, to jest zawyżona już w dniu zawarcia umowy wskutek pierwotnego ujęcia

w zobowiązaniu elementu, którego bank - według wykładni przyjętej w powołanym wyżej wyroku TSUE C-744/24 - nie mógł naliczać. Konsument otrzymał więc informację, że powinien zapłacić bankowi określoną sumę, choć część tej sumy wynikała z oprocentowania kwot niewypłaconych mu i przeznaczonych na koszty kredytu.

Kredytodawca, stosując wyżej opisany mechanizm, naruszył także

art. 30 ust. 1 pkt 8 u.k.k.

w zakresie określenia zasad spłaty kredytu, ponieważ w harmonogramie spłat wysokość rat została ustalona przy uwzględnieniu odsetek naliczanych od kwot, które zgodnie z prawem nie mogły stanowić podstawy oprocentowania. Poza tym nie jest właściwą praktyką „ukrycie” kosztu w postaci prowizji w kapitale kredytu, w szczególności – o czym była mowa wyżej – nie ma możliwości naliczania odsetek od prowizji. Harmonogram spłaty kredytu powinien zatem zawierać nie tylko określenie terminu, wysokości raty kredytu, z wyodrębnieniem jej części kapitałowej i odsetkowej, ale również wszelkich innych kosztów kredytu, które konsument jest zobowiązany ponieść, w tym właśnie prowizji.

Należy zauważyć, że nawet poprawne wskazanie w umowie całkowitej kwoty kredytu nie sanuje stosowania stopy oprocentowania do innej, wyższej podstawy. Jeżeli umowa w ogóle nie precyzuje, do której kwoty stosuje się stopę procentową, narusza art. 30 ust. 1 pkt 6 u.k.k. jako przepis o „warunkach stosowania tej stopy”, a jeżeli precyzuje i stosuje ją do kwoty obejmującej koszty – narusza art. 5 pkt 7 i 10 u.k.k. w zw. z art. 359 § 1 k.c., a w konsekwencji także art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k., bo RRSO i całkowita kwota do zapłaty policzone od wadliwej podstawy są nieprawidłowe.

W wyroku z 13 lutego 2025 r., C-472/23, Trybunał wskazał, iż nie ma znaczenia, czy błędnie podany parametr jest zawyżony, czy zaniżony – także wartość zawyżona nie spełnia swojej funkcji informacyjno-porównawczej (pkt 31–32 uzasadnienia wyroku). Trybunał odrzucił zatem interpretację, zgodnie z którą sankcja przysługuje tylko wtedy, gdy błąd działał na niekorzyść konsumenta w wymiarze ekonomicznym. Liczy się to, czy parametr jest prawidłowy, a nie to, w którą stronę odchyla się od wartości właściwej. Parametr błędny nie pozwala konsumentowi ocenić zakresu zobowiązania w stopniu nie mniejszym niż parametr pominięty, a zwykle w stopniu większym, bo wyklucza samą świadomość istnienia problemu.

W sytuacji, gdy – wskutek niezgodnego z prawem objęcia oprocentowaniem kredytowanych kosztów kredytu – RRSO, całkowita kwota do zapłaty przez konsumenta oraz harmonogram spłat zostały błędnie wyliczone i podane w umowie kredytu, takie uchybienia art. 30 ust. 1 pkt 6, 7 i 8 u.k.k. stanowią podstawę do zastosowania sankcji określonej w art. 45 ust. 1 u.k.k.

Dla oceny skuteczności skorzystania z sankcji kredytu darmowego wystarczające jest wykazanie jednego z naruszeń, o których mowa w art. 45 ust. 1 u.k.k. Zbędne jest zatem odnoszenie się do pozostałych, wskazywanych przez skarżącego uchybień. Tym niemniej należy odnotować, że poza wymienionymi wyżej naruszeniami pozwany uchybił także obowiązkowi informacyjnemu określonemu w

art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k., który bynajmniej nie ma drugorzędnego znaczenia Zgodnie z tym przepisem, umowa o kredyt konsumencki powinna zawierać informację o innych kosztach, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, w szczególności wymienionych w tym przepisie, jeżeli są znane kredytodawcy, oraz

warunki, na jakich koszty te mogą ulec zmianie. Trybunał Sprawiedliwości uznał, że wyliczenie w umowie okoliczności uzasadniających wzrost opłat, których przeciętny konsument nie jest w stanie zweryfikować ani ocenić ich wpływu na te opłaty, stanowi naruszenie art. 10 ust. 2 lit. k dyrektywy, o ile podważa możliwość oceny zakresu zobowiązania (wyrok TSUE z dnia 13 lutego 2025 r., C-472/23). Nie wystarczy podać, jak często, w jakich sytuacjach i maksymalnie o ile opłaty mogą wzrosnąć, jeżeli konsument nie może zweryfikować ziszczenia się przesłanki. Innymi słowy, sam komunikat o granicach wzrostu nie sanuje arbitralności mechanizmu. Podobnie Trybunał wypowiedział się w wyroku z 12 lutego 2026 r., C-471/24, akcentując, że przejrzystość ma wymiar praktyczny: konsument musi być w stanie ocenić ekonomiczne konsekwencje warunku. Analiza przesłanek zmian Taryfy opłat i prowizji, określonych w jej treści, prowadzi do wniosku, że warunki w niej wskazane nie zostały dostatecznie skonkretyzowane. Dotyczą one okoliczności, których kredytobiorca nie jest w stanie w żaden sposób zweryfikować lub które zależą wyłącznie od woli banku. Konsument nie był w stanie oszacować rzeczywistej wartości zobowiązania, które zaciągał. Nie zostały także wskazane w konkretny sposób odesłania do innych dokumentów, które precyzowałyby dalsze wskaźniki. Pozwany zatem zaniechał przedstawienia przesłanek

w sposób, który umożliwiałby ich weryfikację w kontekście możliwych zmian opłat i prowizji.

W kwestii proporcjonalności sankcji określonej w art. 45 ust. 1 u.k.k. do stwierdzonych naruszeń należy stwierdzić, co następuje. Z dotychczasowego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości wynika, że sankcja kredytu darmowego ma proporcjonalny charakter wtedy, gdy dotyczy naruszenia, które może podważyć możliwość (zdolność) oceny przez konsumenta zakresu jego zobowiązania z tytułu kredytu konsumenckiego. Sankcja ta nie powinna zatem obejmować dowolnych obowiązków informacyjnych. Powinna zostać ograniczona do informacji, które mają wpływ na decyzję finansową konsumenta odnośnie do zaciągnięcia określonego kredytu.

W wyroku z dnia 9 listopada 2016 r., C-42/15, TSUE odwołał się – w kontekście wymagania proporcjonalności sankcji za naruszenie obowiązków informacyjnych – do elementów, których brak może podważyć możliwość dokonania przez konsumenta oceny zakresu ciążącego na nim zobowiązania, w szczególności rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, liczby i terminów płatności, konieczności poniesienia kosztów notarialnych, wymaganych zabezpieczeń i ubezpieczeń (zob. pkt 72 powołanego wyroku).

Z wyroku TSUE z dnia 24 października 2024 r., C‑339/23, wynika, że konsekwencje naruszenia obowiązków informacyjnych mogą się znacznie różnić w zależności od tego, o jaki konkretnie obowiązek chodzi, przy czym waga tego naruszenia zależy ponadto w praktyce od liczby i wagi elementów, których nie zamieszczono w danej umowie o kredyt. Na przykład naruszenia takie mogą utrudniać konsumentowi porównanie ofert kredytowych lub wykonywanie praw wynikających z rzeczonej umowy o kredyt. Trybunał wskazał, że fundamentalne znaczenie dla konsumenta mają w szczególności informacje przewidziane w

art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48, umożliwiają konsumentowi podjęcie decyzji, czy zamierza on związać się warunkami sformułowanymi uprzednio przez przedsiębiorcę (zob. pkt 27, 32

i 34 powołanego wyroku).

W wyroku z dnia 13 lutego 2025 r., C-472/23, Trybunał przyjął, że art. 23 dyrektywy 2008/48 nie sprzeciwia się jednolitej sankcji za naruszenie różnych obowiązków informacyjnych z art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48, mimo że indywidualna waga naruszenia każdego z tych obowiązków oraz konsekwencje, jakie z tego wynikają dla konsumenta, mogą się różnić (pkt 57), o ile naruszenie to może podważyć możliwość oceny przez konsumenta zakresu jego zobowiązania (pkt 58). Dodatkowo, Trybunał wskazał, że informacja dotycząca zmian wysokości opłat ma istotne znaczenie, gdyż wpływa na ocenę zakresu zobowiązania konsumenta (pkt 55). Zatem Trybunał powiązał „proporcjonalność” z charakterem naruszonego obowiązku. Podkreślił bowiem, że sankcja pozbawienia kredytodawcy prawa do odsetek i kosztów może zostać uznana za nieproporcjonalną jedynie w przypadku naruszenia obowiązku, który ze względu na swój charakter nie mógł wpłynąć na zdolność konsumenta do dokonania oceny zakresu jego zobowiązania. Trybunał stwierdził, że – o ile spełniono przedstawiony wyżej warunek – ustawodawca krajowy może przyjąć jednolite rozwiązanie, zgodnie z którym nie ma znaczenia stopień naruszenia obowiązku przez kredytodawcę („niezależnie od indywidualnego stopnia wagi takiego naruszenia”). W uzasadnieniu odwołał się m.in. do konieczności zapewnienia skutku odstraszającego. Sankcja ma zatem – w ocenie Trybunału – charakter proporcjonalny nawet wtedy, gdy obejmuje dowolny stopień naruszenia obowiązku (w tym lekki bądź nieistotny).

Oznacza to, że sankcja kredytu darmowego określona w art. 45 ust. 1 u.k.k., który nie zawiera w tej mierze ograniczeń, znajduje zastosowanie niezależnie od stopnia naruszenia obowiązku przez kredytodawcę. Aktualne brzmienie przepisów u.k.k. nie przewiduje możliwości miarkowania tej sankcji (proporcjonalizacji jej wysokości).

W rozpatrywanej sprawie sankcja określona w art. 45 ust. 1 u.k.k. jest proporcjonalna do stwierdzonych naruszeń, które dotyczyły określenia warunków oprocentowania, całkowitego kosztu kredytu, RRSO, całkowitej kwoty do zapłaty, harmonogramu spłat oraz warunków, na jakich koszty kredytu mogą ulec zmianie. W umowie błędnie podano podstawowe parametry kredytu, służące do porównania ofert kredytowych, podjęcia przez konsumenta świadomej decyzji o wyborze kredytu oraz ustalenia zakresu zaciąganego zobowiązania. W orzecznictwie TSUE podkreśla się w szczególności zasadnicze znaczenie informacji o rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania do celów ochrony interesów konsumenta (zob. np. wyrok z dnia 21 marca 2024 r., C-714/22, wyrok z dnia 13 marca

2025 r., C-337/23). Uznaje się, że informacja ta jest istotna dla możliwości oceny przez konsumenta zakresu jego zobowiązania. Dyrektywa 2008/48 została przyjęta w podwójnym celu związanym z zapewnieniem wszystkim konsumentom w Unii Europejskiej wysokiego

i równoważnego poziomu ochrony ich interesów oraz z ułatwieniem powstawania dobrze funkcjonującego wewnętrznego rynku kredytów konsumenckich. Zmierza ona

w szczególności do zagwarantowania, by przed zawarciem umowy konsument otrzymał odpowiednie informacje, dotyczące w szczególności RRSO w całej Unii, tak aby miał on możliwość porównania praktykowanych stóp oprocentowania. Takie poinformowanie konsumenta o całkowitym koszcie kredytu w postaci stopy oprocentowania obliczanej za pomocą swoistej formuły matematycznej jest niezmiernie istotne, gdyż informacja ta przyczynia się do przejrzystości rynku, umożliwiając konsumentowi porównanie ofert kredytowych, a ponadto umożliwia konsumentowi dokonanie oceny zakresu podejmowanego zobowiązania. Taka przejrzystość rynku byłaby zagrożona, gdyby można było dokonać rozróżnienia między kilkoma stopami oprocentowania, a w szczególności między stopą oprocentowania kredytu, która ma zastosowanie do wypłaconej kwoty kredytu, a innymi stopami oprocentowania stosowanymi w państwach członkowskich do kwot kredytowanych, które nie wchodzą w zakres tej definicji wypłaconej kwoty kredytu (wyrok TSUE z dnia 23 kwietnia 2026 r., C-744/24, pkt 62-64).

Podsumowując, w stanie faktycznym ustalonym w niniejszej sprawie sankcja kredytu darmowego jest adekwatnym do wagi stwierdzonych naruszeń środkiem służącym wdrożeniu przejrzystości rynku kredytów i ochronie konsumenta. W ocenie Sądu odwoławczego, skorzystania z tej sankcji i wystąpienia z roszczeniem o zapłatę przez powoda nie można uznać za nadużycie prawa.

Skutkiem zastosowania sankcji przewidzianej w art. 45 ust. 1 u.k.k. jest takie ukształtowanie stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu, że kredytobiorca zwraca kredytodawcy kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu. Jeżeli konsument takie odsetki lub koszty uprzednio zapłacił na rzecz kredytodawcy, przysługuje mu roszczenie w stosunku do kredytodawcy o zwrot uiszczonych kwot. Złożenie oświadczenia, o którym mowa w art. 45 ust. 1 u.k.k., powoduje, że

ex post odpada podstawa świadczenia w odniesieniu do takich należności. Z mocy ustawy powstaje wtedy odrębne zobowiązanie kredytodawcy do ich zwrotu na rzecz konsumenta. Roszczenie konsumenta o zwrot uiszczonych odsetek i innych kosztów kredytu konsumenckiego, które powstają po uruchomieniu sankcji kredytu darmowego, podlegają przepisom o nienależnym świadczeniu (art. 410 w zw. z art. 405 k.c.)

Pozwany nie zakwestionował przedstawionego przez powoda wyliczenia wysokości dochodzonego roszczenia, jak również Sąd z urzędu nie dopatrzył się nieprawidłowości w tym zakresie.

Zatem Sąd odwoławczy, uznając za zasadne roszczenie powoda, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powoda dochodzoną pozwem kwotę 24.723,11 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Sąd odwoławczy ustalił jednak inną, niż domagał się powód, datę początkową naliczania odsetek za opóźnienie od zasądzonej kwoty. Powód żądał zapłaty odsetek od dnia

2 lutego 2024 r., następującego po dniu otrzymania przez pozwanego oświadczenia powoda

o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. Oświadczenie to nie zawierało wezwania do zapłaty. Stosownie do dyspozycji art. 481 § 1 k.c., obowiązek zapłaty odsetek powstaje, gdy dłużnik spóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego. Dłużnik popada w opóźnienie, jeśli nie spełnia świadczenia pieniężnego w terminie, w którym stało się ono wymagalne, także wtedy, gdy kwestionuje istnienie lub wysokość świadczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 13 października 1994 r., I CRN 121/91). Powód dochodzi roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia, które jest zaliczane do tzw. świadczeń bezterminowych. Wymagalność takich roszczeń zależy od uprzedniego wezwania dłużnika do spełnienia świadczenia. Jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika

z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania (art. 455 k.c.). Nie można uznać, że w rozpatrywanej sprawie pozwany został wezwany do spełnienia świadczenia, jeżeli otrzymał pismo powoda zawierające jedynie oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. Doręczenie oświadczenia, z treści którego nie wynika żądanie, nie może być uznane za dokonanie wezwania dłużnika do spełnienia świadczenia. „Świadczenie” nie zostało bowiem określone przez wierzyciela, który nie podał, spełnienia jakiego świadczenia się domaga. Wierzyciel nie jest zwolniony

z określenia żądania nawet wówczas, gdy istnieją obiektywne trudności w sprecyzowaniu należnej kwoty. Do wezwania do spełnienia świadczenia (w płaszczyźnie materialnoprawnej) dochodzi jedynie wówczas, gdy w razie żądania sumy pieniężnej została ona przez powoda (wierzyciela) określona. W przypadku, gdy brak było wezwania do zapłaty przed wniesieniem pozwu, to – wedle orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2002 r., I PK 88/02 – rolę wezwania do spełnienia świadczenia, o którym mowa w art. 455 k.c. można przypisać doręczeniu dłużnikowi odpisu pozwu, w którym - zgodnie z art. 187 § 1 k.p.c. - zostaje dokładnie określone żądanie, a w sprawach o prawa majątkowe - dochodzona kwota. Zatem Sąd drugiej instancji potraktował doręczenie pozwu za datę skutecznego wezwania do zapłaty kwoty dochodzonej pozwem. Przyjmuje się, że w takim wypadku wymóg spełnienia świadczenia „niezwłocznie” po wezwaniu (art. 455 k.c.) może być wypełniony przez pozwanego w praktyce najwcześniej po upływie 14 dni od otrzymania odpisu pozwu.

W konsekwencji za niezasadne należało uznać żądanie powoda w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie za okres poprzedzający upływ 14 dni od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pozwu w tej sprawie, wobec czego w tym zakresie powództwo podlegało oddaleniu.

W pozwie powód zgłosił jednocześnie dwa roszczenia: o zapłatę (odnośnie do zwrotu nienależnych świadczeń) oraz o ustalenie istnienia jego „

prawa do zastosowania sankcji kredytu darmowego”. Jako podstawą prawną tego drugiego roszczenia wskazał art. 189 k.p.c., który stanowi, że powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. W orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. występuje, gdy istnieje obiektywna niepewność co do stosunku prawnego, której usunięcie pozwoli zapobiec dalszym naruszeniom praw powoda (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019 r., I CSK 242/18). Biorąc pod uwagę spór stron na tle skuteczności złożonego przez powoda oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego oraz fakt, że umowa pożyczki w dalszym ciągu jest wykonywana, powód ma interes prawny w wytoczeniu powództwa, gdyż ustalenie, czy umowa jest objęta sankcją kredytu darmowego, usunie niepewność stron co do tego, w jaki sposób należy ją w dalszym ciągu wykonywać. Ma to znaczenie w odniesieniu do odsetek oraz innych kosztów pożyczki, które miałyby zostać zapłacone w przyszłości, a ich podstawa prawna odpadła w rezultacie zastosowania sankcji kredytu darmowego.

Określenie „sankcja kredytu darmowego” nie jest terminem ustawowym. Jest używane w doktrynie, orzecznictwie oraz potocznie na określenie skutków złożenia kredytodawcy przez konsumenta pisemnego oświadczenia w przypadkach naruszeń przez kredytodawcę przepisów wymienionych w art. 45 ust. 1 u.k.k. Z mocy ustawy złożenie tego oświadczenia powoduje zmianę treści stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu konsumenckiego w ten sposób, że konsument (kredytobiorca) zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu. Skoro powód żądał ustalenia istnienia jego „

prawa do zastosowania sankcji kredytu darmowego”, to konieczność precyzyjnego określenia tego prawa w wyroku ustalającym uprawniała Sąd do sformułowania sentencji odpowiadającej treści prawa, wynikającego

z wykonania sankcji kredytu darmowego, w brzmieniu ustawowym: „

zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony

w umowie” (art. 45 ust. 1 u.k.k.).

O kosztach pierwszej instancji Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 100 zd. 2 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. obciążając nimi w całości pozwanego, gdyż powód uległ tylko

co do nieznacznej części swego żądania odsetkowego. Zasądzone na rzecz powoda koszty procesu obejmują opłatę od pozwu w wysokości 1.000 zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 3.600 zł ustalonej zgodnie z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2026 r. poz. 215). O odsetkach od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 98 § 1

1

w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

W pozostałym zakresie (dotyczącym części żądania odsetkowego) apelacja podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c.

Sąd odwoławczy orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego na podstawie art. 100 zd. 2 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. Apelacja powoda została oddalona tylko w nieznacznej części, wobec czego Sąd obciążył pozwanego w całości poniesionymi przez powoda kosztami postępowania apelacyjnego, które obejmują opłatę od apelacji

w kwocie 1.000 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 1.800 zł ustalonej zgodnie

z § 10 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2026 r. poz. 215).

O odsetkach od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 98 § 1

1

w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

Sędzia Jan Bołonkowski