Sąd oddalił apelację właściciela działki, operator zasiedział służebność linii 110 kV

Wnioskiem z dnia 11 lipca 2016 roku (...) z siedzibą w P. wniosła o ustanowienie na rzecz przedsiębiorcy przesyłowego (...) z siedzibą w W. odpłatnie na czas nieoznaczony służebności przesyłu energii elektrycznej na nieruchomości stanowiącej działki ewidencyjne nr (...) i (...), dla których Sąd Rejonowy w Piasecznie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...) o numerze (...), polegającej na prawie korzystania wraz z niezbędnym sprzętem, eksploatacji, dostępu do energetycznej linii napowietrznej o napięcia 110 kv w celu przeprowadzenia inspekcji jej stanu, usunięcia usterek i awarii a także konserwacji i remontów, za zapłatą jednorazowego wynagrodzenia na rzecz wnioskodawcy w kwocie 122.531,52 zł. Wnioskodawca wniósł ponadto o zasądzenie od uczestnika na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu wskazano, że na terenie działki wnioskodawcy wiele lat temu została przeprowadzona linia elektroenergetyczna wysokiego napięcia 110 kv, która powoduje ograniczenia w realizacji obiektów budowlanych, wynikające z oddziaływania pola elektroenergetycznego, hałasu oraz konieczności zapewnienia właściwej eksploatacji linii. Wskazano, iż urządzenia infrastruktury przesyłowej wchodzą aktualnie w skład majątku uczestnika. Wnioskodawca podniósł, iż pismem z dnia 12 czerwca 2016 roku wezwał uczestnika do ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem 362.990 zł, jednak nie uzyskali odpowiedzi. Kwotę wynagrodzenia za ustanowienie służebności wnioskodawca oparł na operacie szacunkowym, sporządzonym przez rzeczoznawcę majątkowego. Ponadto wskazano iż skoro służebność ustanawiana jest bezterminowo, to przy ustalaniu kwoty wynagrodzenia należy uwzględnić nie tylko takie ograniczenia, które są w tej chwili, ale także takie które ujawnią się w przyszłości.

W odpowiedzi nadesłanej w dniu 28 października 2016 roku (...) z siedzibą w W. wniósł o oddalenie wniosku w całości oraz zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnika kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Uczestnik na wstępie potwierdził, iż nad nieruchomością wymienioną we wniosku stanowiącą działkę (...) przebiega napowietrzna linia energetyczna 110 kV stanowiąca własność (...) zaprzeczył natomiast, jakoby miał korzystać na cele istniejącej linii energetycznej 110 kV z działki oznaczonej nr (...). Uczestnik podniósł, iż powyższa linia została wybudowana i oddana do eksploatacji w swej pierwotnej trasie w 1958 roku, zgodnie z ówcześnie obowiązującym porządkiem prawnym. Aktualnie znajdująca się w obrębie działki wnioskodawcy linia znalazła w jej przestrzeni w związku z budową Zakładów (...) w P.. Przebudowa polegająca na zmianie pierwotnej trasy była realizowana na przełomie lat 70—tych i lat 80-tych ubiegłego wieku. W dalszej kolejności uczestnik podniósł zarzut zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej treści służebności przesyłu na nieruchomości wnioskodawcy, wskazując, iż jako datę początkową biegu okresu zasiedzenia należy przyjąć dzień rozpoczęcia użytkowania linii po przebudowie, najpóźniej, 31 grudnia 1981 roku. Biorąc pod uwagę powyższe uczestnik wywodził, iż przy przyjęciu dobrej wiary doszło do niego nie później niż w dniu 31 grudnia 2001 roku. Uczestnik wskazał, że jest bezpośrednim sukcesorem prawnym państwowych jednostek organizacyjnych, które wybudowały i użytkowały linię energetyczną przechodzącą przez przedmiotową nieruchomość. Ponadto zakwestionował szerokość powierzchni pasa służebności oraz wysokość wnioskowanego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu jako znacznie wygórowaną.

W toku postępowania wnioskodawca kwestionował zarzut zasiedzenia służebności o treści odpowiadającej treści służebności przesyłu, przed zamknięciem rozprawy podtrzymywał wnioski o dopuszczenie opinii uzupełniających w zakresie opinii biegłego geodety oraz w zakresie szacowania i wyceny nieruchomości wnosząc o uwzględnienie wniosków opinii elektroenergetyka, która wyznaczyła pas służebności o szerokości po 15 m od osi linii, łącznie 30 m. Kwestionując dokumenty i kserokopie przedłożone przez uczestnika, wnioskodawca zaprzeczał twierdzeniom uczestnika w zakresie zasiedzenia służebności powołując się w tym zakresie na najnowsze orzeczenie Sadu Najwyższego ( dnia 24 lutego 2023 r. III CZP 108/22), zgodnie z którym nie ma możliwości doliczania okresu posiadania sprzed 2008 rokiem.

Uczestnik zaś podtrzymywał zarzut, że poprzednik prawny uczestnika ((...).) nabył w drodze zasiedzenia nie później niż w dniu 31 grudnia 2001 roku służebność gruntową odpowiadającą treści służebności przesyłu, przy założeniu dobrej wiary posiadacza służebności i upływie 20 letniego okresu w którym nieprzerwanie, w sposób niczym nie zakłócony korzystał z nieruchomości wnioskodawcy, której dotyczy postępowanie poprzez umieszczenie w przestrzeni ponad gruntem przewodów linii energetycznej 110 kV i wykonywanie w stosunku do niej czynności eksploatacyjnych ewentualnie, że nabył nie później niż w dniu 31 grudnia 2011 roku w drodze zasiedzenia służebność gruntową odpowiadającą treści służebności przesyłu ewentualnie służebność przesyłu ( z uwagi na wprowadzenie do k.c. od dnia 3 sierpnia 2008 roku instytucji służebności przesyłu) z uwagi na upływ 30 letniego okresu, w którym nieprzerwanie, w sposób niczym nie zakłócony korzystał z nieruchomości wnioskodawcy, której dotyczy postępowanie poprzez umieszczenie w przestrzeni ponad gruntem przewodów linii energetycznej 110 kV i wykonywanie w stosunku do niej czynności eksploatacyjnych.

Postanowieniem z dnia 24 lipca 2024 roku, wydanym w sprawie o sygn. akt I Ns 1025/16, Sąd Rejonowy w Piasecznie:

1. oddalił wniosek;

2. ustalił, iż wnioskodawca ponosi koszty postępowania w całości, przy czym szczegółowe ich wyliczenie pozostawić referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się niniejszego postanowienia.

Sąd Rejonowy wydał powyższe orzeczenie na podstawie następująco ustalonego stanu faktycznego oraz następujących rozważań prawnych:

Nieruchomość obejmująca m.in. działki ewidencyjne nr (...) i (...) z obrębu (...) położona w P. przy ul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Piasecznie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...) jest własnością wnioskodawcy (...) z siedzibą w W., która nabyła ją w drodze umowy sprzedaży z dnia 7 maja 2010 roku sporządzonej przed notariuszem w W. M. W. za rep a nr (...). Poprzednim właścicielem od 1989 roku był A. R.. Na obu działkach posadowione są budynki biurowe, które stanowią całość gospodarczą większego kompleksu magazynowo -biurowego.

Bezspornym było, iż na działkach nr (...) i (...), położonych przy ul. (...) w P. nie umieszczono słupów podporowych właściwych dla funkcjonowania linii napowietrznej wysokiego napięcia (110 kV).

W rejonie przedmiotowych działek przebiega trasa dwutorowej linii napowietrznej 110 kV relacji (...) na odcinku (...) (przęsło 4-5). Przewody tej linii nie przebiegają bezpośrednio nad terenem działki nr (...), lecz w jej pobliżu (w rzucie poziomym skrajny przewód linii północnego toru linii przebiega ok. 4-5 m od granicy działki (...)). Przewody obu torów linii przebiegają nad terenem południowej części, poprzecznie do dłuższych odcinków granic, wzdłuż kierunku wschód-zachód działki nr (...), na uśrednionej odległości ok 18 m - licząc po osi trasy tej linii. Linia 110 kV (...)została wybudowana przez Biuro (...) i oddana do eksploatacji w pierwotnej trasie pod koniec lat pięćdziesiątych. Obecny kształt powyższej linii wynika z przeprowadzonej w 1981 roku zmiany jej przebiegu między innymi poprzez wybudowanie na nieruchomościach należących także do wnioskodawcy nowych słupów. Nowy odcinek został załączony w 1981 roku. Z dniem 31 grudnia 1975 roku uległo likwidacji Biuro (...) w Ł.. W rezultacie działalność Biura została przekazana właściwym terenowo Zakładom (...), w tym m.in. Zakładowi (...) w W..

Sąd Rejonowy wskazał, że zgodnie z zarządzeniem Nr (...) Naczelnego Dyrektora Zjednoczenia Energetyki z dnia 12 sierpnia 1975 roku w sprawie dostosowania terenowej organizacji energetyki do podziału administracyjnego państwa, Zakłady (...) miały prowadzić m.in. Zakład (...), który to zakład miał obejmować teren województwa (...) poza obszarem (...) oraz województw (...) i (...). W rezultacie przedmiotowa linia pozostawała w zarządzie Zakładu (...), a więc jej właścicielem pozostawał Skarb Państwa. Z dniem 1 stycznia 1989 roku Zakład (...) przekształcono w przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą Zakład (...). Dnia 12 lipca 1993 roku dokonano podziału przedsiębiorstwa państwowego Zakład (...), celem wniesienia przez Skarb Państwa zorganizowanej części mienia ww. przedsiębiorstwa do spółki (...) S.A. i Zakładu (...) S.A. oraz przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą Zakład (...) w W. w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa pod nazwą (...) S.A. w W.. Spółka ta wstąpiła we wszystkie prawa i obowiązki Zakładu (...) w W. z wyłączeniem praw i obowiązków przejętych przez (...) S.A. w W. i Zakład (...) S.A. Do (...) S.A. w W. przeszła linia 220 kV (...), a do Zakładu (...) przeszła linia 15 kV P.. Tak więc wszystkie pozostałe linie, w tym linia 110 kV (...) przeszła do (...) S.A. W dniu 5 września 1996 roku (...) S.A. zmienił nazwę na (...) S.A., a następnie w dniu 21 kwietnia 1999 roku na (...) S.A. W dniu 7 maja 2007 roku (...) S.A. zmieniła nazwę na (...) S.A., która to spółka w wykonaniu obowiązku wynikającego z art. 9d ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 roku Prawo Energetyczne (Dz. U. z 2006 r., nr 89, poz. 625 ze zm.) dotyczącego wydzielenia operatora systemu dystrybucyjnego w rozumieniu art. 3 pkt. 25 tej ustawy zawiązała spółkę (...) Sp. z o.o., którą wyposażyła w majątek służący prowadzeniu dystrybucji energii elektrycznej, w tym linię 110 kV relacji (...), co nastąpiło w drodze wniesienia aportu w postaci oddziału (...) S.A. stanowiącego zorganizowaną część przedsiębiorstwa.

Sąd Rejonowy ustalił, że pismem z dnia 12 czerwca 2016 roku wnioskodawca wezwał (...) Sp. z o.o. do dobrowolnego ustanowienia na rzecz przedsiębiorstwa służebności przesyłu na działkach objętych wnioskiem za jednorazowym wynagrodzeniem w kwocie 362 990 zł. W odpowiedzi na wezwanie (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. wskazał iż posiada ostateczną decyzję administracyjną uprawniającą do wykorzystywania nieruchomości na cele energetyczne. W dniu 24 sierpnia 2016 roku uczestnik złożył wniosek o zawezwanie do próby ugodowej (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. poprzez zawezwanie przeciwnika do przywrócenia działek (...) i (...) do stanu poprzedniego poprzez usunięcie posadowionych na nich urządzeń w postaci linii napowietrznej 110 kV.

W dniu 2 września 2016 roku uległa zmiana nazwy uczestnika z (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. na (...)Od 10 grudnia 2021 roku uczestnik kolejny raz zmienił nazwę na (...)

Na początku rozważań prawnych Sąd Rejonowy wskazał, że należało ustalić czy na działkach objętych wnioskiem są obecnie posadowione urządzenia przesyłowe wchodzące w skład przedsiębiorstwa uczestnika oraz że sporządzona w sprawie opinia biegłego geodety pozwoliła na ustalenie przebiegu linii nad działką (...) i wykazała iż linia nie przebiega nad (...) objętą wnioskiem a jedynie znajduje się w jej pobliżu.

W następnej kolejności Sąd Rejonowy rozważył zarzut uczestnika odnośnie zasiedzenia służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu. Rozstrzygniecie czy podniesiony zarzut jest zasadny miało bowiem kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem powodowałby on istnienie po stronie uczestnika uprawnienia płynącego ze służebności pozwalającej na korzystanie mu z nieruchomości wnioskodawcy, a co za tym idzie bezpodstawność żądania ustanowienia. W ocenie Sądu Rejonowego zarzut ten był zasadny. Sąd Rejonowy wskazał, że w realiach sprawy nie budziło wątpliwości, bo wynikało to także z zeznań zawnioskowanego przez wnioskodawcę świadka A. R., że nieruchomość należąca obecnie do wnioskodawcy od początku lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku, wskutek przebudowy linii 110 kV była wykorzystywana i zajęta poprzez trwałe i widoczne urządzenia. Z zeznań zaś z przesłuchanego w sprawie świadka J. M., które Sąd Rejonowy ocenił jako w całości wiarygodne i które nie były kwestionowane przez wnioskodawcę, wynika, także że pracownicy uczestnika dokonywali oględzin linii, badali jej stan techniczny. Nadto od chwili powstania linii były one wykorzystywane do przesyłu prądu. Zdaniem Sądu Rejonowego wykazana została także ciągłość posiadania służebności po Biurze (...), a także następstwo prawne uczestnika po podmiocie, który wszedł w posiadanie służebności. W każdym bądź razie wnioskodawca nie był wstanie obalić twierdzeń uczestnika w tym zakresie. Dodatkowo w ocenie Sądu Rejonowego stosowne przekształcenia wykazała zasadniczo dokumentacja przedłożona przez uczestnika. Tworzyła ona zdaniem Sądu Rejonowego spójny i logiczny obraz przekształceń przedsiębiorstw energetycznych. Pierwotnie linia została wybudowana przez Biuro (...), niemniej posiadanie służebności nie weszło w skład majątku ww. przedsiębiorstwa, lecz w skład majątku Skarbu Państwa. Podmiotowi temu przysługiwało do służebności jedynie prawo zarządu lub prawo do tzw. zarządu operatywnego. Biuro (...) zostało bowiem zlikwidowane z dniem 31 grudnia 1975 roku i w rezultacie linia weszła w zarząd przedsiębiorstwa państwowego Zakładu (...) działającego w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa. Przejście własności przedmiotowej linii z Biura (...) na rzecz Zakładu (...) wynikało z sukcesji uniwersalnej między tymi przedsiębiorstwami. Trudno w takim wypadku uznać, ażeby przedmiotowa linia weszła w skład majątku innego zakładu energetycznego niż ten, który był właściwym zakładem dla (...), a takim bezsprzecznie był Zakład (...). Potem zakład ten, początkowo działający w ramach Zakładów (...), został przekształcony w samodzielne przedsiębiorstwo państwowe Zakład (...). Następnie wskutek przemian politycznych przełomu lat 80 tych i 90-tych doszło do przejścia własności urządzeń przesyłowych ze Skarbu Państwa na przedsiębiorstwa, w zarządzie których pozostawały urządzenia przesyłowe.

Sąd Rejonowy wskazał, że prawa nabyte przez Skarb Państwa wskutek zasiedzenia weszło ostatecznie w skład majątku przedsiębiorstw państwowych. W sprawie niniejszej było to przedsiębiorstwo państwowe Zakład (...). Analizowane przedsiębiorstwo państwowe w dniu 9 lipca 1993 roku zostało podzielone w celu wniesienia przez Skarb Państwa zorganizowanej części mienia tych przedsiębiorstw do spółki akcyjnej (...) S.A. w W., a ponadto zostało przekształcone w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa (...) S.A.

Sąd Rejonowy wskazał, że przekształcenie przedsiębiorstw energetycznych w jednoosobowe spółki Skarbu Państwa następowało na podstawie ustawy z dnia 5 lutego 1993 roku o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 69). Na skutek przekształcenia, spółka taka wstępowała we wszystkie prawa i obowiązki swojego poprzednika prawnego, co wynika z unormowania zawartego w art. 5 tej ustawy. Potwierdza to art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 roku o komercjalizacji i prywatyzacji (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 216), stanowiący, że komercjalizacja - w rozumieniu ustawy, polega na przekształceniu przedsiębiorstwa państwowego w spółkę i jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, spółka ta wstępuje we wszystkie stosunki prawne, których podmiotem było przedsiębiorstwo państwowe, bez względu na charakter prawny tych stosunków (por. uzasadnienie postanowienia SN z dnia 12 lutego 2015 r., IV CSK 280/14, LEX nr 16606 70).

Sąd Rejonowy zwrócił uwagę, że za następstwem prawnym (...) S.A. po Zakładzie (...) świadczy również treść decyzji nr (...). Organ administracji stwierdził w niej opisane wyżej następstwo, które następnie stanowiło przesłankę nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości przy ul. Racjonalizacji 10 na której posadowiona została stacja (...) - składnik linii 110 kV (...). Nadto za przeniesieniem posiadania przedmiotowej linii świadczy także załącznik do zarządzenie nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 9 lipca 1993 roku, którego wiarygodność i prawdziwość nie była kwestionowana. Skoro bowiem do (...) S.A. oraz do Zakładu (...) S.A. zostały przekazane inne linie, to mając na uwadze zasadę sukcesji generalnej między przedsiębiorstwami energetycznymi a jednoosobowymi spółkami Skarbu Państwa, linia 110 kV (...) musiała przejść z przedsiębiorstwa państwowego Zakład (...) na (...) S.A. w R.. Następnie w latach 90-tych ubiegłego wieku i na początku bieżącego dochodziło do kilkukrotnej zmiany nazwy (...) S.A. Najpierw spółka została nazwana (...) Zakład (...), potem (...), by następnie zostać nazwana (...). Kolejne z przekształceń, tj. następstwo prawne (...) sp. z o.o. po (...) S.A. nie tylko wynikało z przedłożonej dokumentacji (umowa przeniesienia wkładu niepieniężnego, zwłaszcza § 2 pkt. 2 ppkl. 1), ale wynikało z przepisów prawa (por. art. 9d ustawy z dnia 10 kwietnia 199 7 r. Prawo Energetyczne - Dz. U. z 2006 r., nr 89, poz. 625 ze zm.). Było to wykonanie obowiązku wydzielenia działalności dystrybucyjnej, którą uprzednio łącznie ze sprzedażą energii elektrycznej zajmowało się (...) S.A. Po wydzieleniu (...) sp. z o.o. spółka ta stała się operatorem sieci dystrybucyjnej na terenie (...) (por. art. 3 pkt. 25 Prawa Energetycznego). Wynika z tego, że cały majątek służący prowadzeniu dystrybucji energii elektrycznej (por. art. 3 pkt. 11a Prawa Energetycznego), w tym linia 110 kV relacji (...), musiała zostać przekazana (...) sp. z o.o. Nie jest po prostu możliwe w obecnie obowiązującym stanie prawnym, aby linia ta pozostała w majątku (...) S.A., tj. podmiotu, który zajmuje się sprzedażą energii elektrycznej.

W ocenie Sądu Rejonowego nie sposób kwestionować następstwa prawnego (...) sp. z o.o. (aktualnie po zmianie nazwy (...), wcześniej (...).) po Biurze (...) oraz Zakładzie (...). Jednocześnie nie sposób także kwestionować wbrew zarzutom wnioskodawcy, że wraz z kolejnymi przekształceniami dochodziło do przekazania linii 110 kV (...). Przede wszystkim dlatego, że przekształcenia pomiędzy kolejnymi przedsiębiorstwami miały głównie charakter sukcesji uniwersalnej. Następca wstępował w ogół praw i obowiązków poprzednika, a co za tym idzie nie ma konieczności wykazania, że wraz z kolejnymi przekształceniami dochodziło do przekazywania także konkretnych linii. Uzupełniająco należy powtórzyć okoliczności dotyczące posadowienia linii (w dużej części (...)) i jej przeznaczenia (zasilanie obszaru (...)), a co za tym idzie braku podstaw, aby linia ta weszła w skład majątku przedsiębiorstwa innego niż właściwe dla (...), czy też okoliczności dotyczące tzw. unbundlingu, tj. rozdzielenia sprzedaży i dystrybucji energii elektrycznej. Zresztą, nawet gdyby uznać, że taka dokumentacja wykazująca przekazywanie linii była potrzebna, to na zasadzie art. 231 k.p.c. z faktu posiadania przez uczestnika chociażby dokumentacji dotyczącej odbioru linii czy też wykazu środków trwałych dot. linii 110 kV (...) można również ustalić, że przekazana mu została piecza nad przedmiotową linią. Dystrybucja energii elektrycznej, zwłaszcza liniami o wysokim napięciu 110 kV, musi być prowadzona przez profesjonalne, odpowiednio do tego wykwalifikowane podmioty. Niepodobna więc mówić o okresie w którym przedmiotowa linia weszłaby w posiadanie podmiotów do tego nie przystosowanych, tj. nie zajmujących się dystrybucją energii elektrycznej.

Sąd Rejonowy ustalił, że za ciągłością posiadania przedmiotowej linii świadczą również niekwestionowane zeznania świadka J. M.. Z zeznań tych wynikało bowiem, że pracownicy (...) i jego poprzedników dokonywali okresowych oględzin przedmiotowej linii i badali jej stan techniczny. Przedmiotowa linia od samego początku do chwili obecnej służy do przesyłu energii elektrycznej. Nie sposób zatem uznać, że służebność nie jest czynna, jak na to wskazywali wnioskodawcy. Zresztą, z charakteru urządzeń przesyłowych wynika, że działają w sposób ciągły i nieprzerwany, zwłaszcza jeżeli chodzi o linie wysokiego napięcia.

Sąd Rejonowy wskazał, że uczestnik korzysta z gruntu wnioskodawcy w celu dystrybucji energii elektrycznej i tak też korzystali z tej nieruchomości jego poprzednicy prawni od wielu lat, posiadając ją w taki sposób jak uprawniony ze służebności. Tym samym, zarzut zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu zasługiwał na uwzględnienie. Prawo majątkowe w drodze zasiedzenia w złej wierze nabył (...) sp. z o.o., najpóźniej z dniem 31 grudnia 2011 roku, biorąc pod uwagę, że do wybudowania i uruchomienia linii 110 kV doszło najpóźniej do końca roku 1981. W związku z czym początek biegu terminu zasiedzenia należy liczyć od 31 grudnia 1981 roku. Sąd Rejonowy przyjął złą wiarę przy zasiadywaniu przez uczestnika postępowania i jego poprzedników służebności przesyłu z uwagi na fakt, że na terenie działki wnioskodawcy słupy zostały posadowione, co nie było sporne, bez uzyskania odpowiednich zgód i pozwoleń. Późniejsze zatem wnioski i pisma z 2016 roku na które powoływał się uczestnik nie mogły wywołać skutku w postaci przerwy biegu zasiedzenia.

Mając na uwadze fakt uwzględnienia zarzutu zasiedzenia żądanie ustanowienia służebności przesyłu na nieruchomości należało uznać za niezasadne, albowiem uczestnikowi przysługuje tytuł prawny do korzystania z nieruchomości wnioskodawców w postaci służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu. Jednocześnie wskazać trzeba, że nabycie prawa w drodze zasiedzenia stanowi nabycie pierwotne, a co za tym idzie jest nabyciem nieodpłatnym, co jednocześnie wyklucza możliwość żądania wynagrodzenia.

O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł w oparciu o treść art. 520 § 2 k.p.c., uznając, że interesy stron były sprzeczne, zasądzając zwrot kosztów od wnioskodawcy na rzecz uczestnika, uznając, że był on stroną wygrywającą postępowanie. Na podstawie art. 108 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. szczegółowe ich wyliczenie podobnie jak nieuiszczone koszty sądowe poniesione przez Skarb Państwa, które również obciążają wnioskodawcę Sąd pozostawił do rozliczenia referendarzowi sądowemu.

Od powyższego orzeczenia apelację złożył wnioskodawca zaskarżając je w całości tj. w zakresie oddalającym wniosek oraz ustalającym, iż koszty postępowania ponosi wnioskodawca. Zaskarżonemu postanowieniu apelujący zarzucił:

1. naruszenie w sposób istotny przepisów postępowania tj.:

⚫

art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 129 § 2-4 k.p.c. w zw. z art. 229 k.p.c. i art. 230 k.p.c. w zw. z art. 308 k.p.c. w. zw. z art. 232 k.p.c. poprzez dokonanie oceny zarzutu uczestnika o zasiedzeniu służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu z uwzględnieniem zakwestionowanych przez wnioskodawcę kopii kartek (nieczytelnych, niekompletnych, nadpisanych), że w ogóle istnieją, tj. w postaci protokołu odbioru technicznego zdania inwestycyjnego pt. (...) z dnia 21 lipca 1981 r. oraz z projektu przebudowy, a także zakwestionowania, że nastąpiło przeniesienie następstwa prawnego, oraz ciągłość posiadania służebności po Biurze (...) na rzecz uczestnika, pomimo prawidłowego przyjęcia przez Sąd Instancji występowania „pewnej luki”, a także poprzez dowolne przyjęcie wbrew zasadzie ciężaru dowodu, zasadom wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, że od przedsiębiorstw energetycznych nie można wymagać przedstawienia dokumentów stanowiących podstawę zarzutu zasiedzenia/wykazujących następstwo prawne, ponieważ taka dokumentacja była sporządzona w czasach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, a przedsiębiorstwa traktowały taką dokumentację z pewną nonszalancją i z brakiem dbałości, a nadto, że zdaniem Sądu kwestia licznych przekształceń i zmian organizacyjnych, jako fakt notoryjny uprawnienia do przyjęcia, że przedłożenie wyłącznie kartek do akt sprawy nie unicestwia ich wartości dowodowej i należy przyjąć, że są one dokumentem czy też innym środkiem dowodowym w sprawie, oraz że zdaniem Sądu z charakteru urządzeń przesyłowych wynika, że działają w sposób ciągły i nieprzerwany, zwłaszcza jeżeli chodzi o linie wysokiego napięcia, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że zarzut zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu zasługiwał na uwzględnienie, ponieważ prawo majątkowe w drodze zasiedzenia w złej wierze nabył (...) Sp. z o.o., gdyż zdaniem Sądu najpóźniej z dniem 31 grudnia 2011 r. biorące pod uwagę, że do wybudowania i uruchomienia linii 110 kV doszło najpóźniej do końca 1981 r.,

⚫

art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolne przyjęcie (pomimo prawidłowego przyjęcia przez Sąd I instancji występowania „pewnej luki”), tj. w sposób nie wynikający z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, na który powołuje się Sąd I instancji, że następowało przeniesienie następstwa prawnego, a także posiadania linii napowietrznej 110 kV przebiegających nad nieruchomością wnioskodawcy z Biura (...) na Zakład (...), a następnie na rzecz uczestnika, tj., że:

a) z datą likwidacji Biura (...) z dniem 31 grudnia 1975 r. nastąpiło wejście w zarząd (linii, która zdaniem Sądu została wybudowana w 1981 r.) przedsiębiorstwa państwowego Zakładu (...) działającego na rzecz Skarbu Państwa z uwagi na sukcesję uniwersalną,

b) nastąpienie Zakład (...) działający w ramach Zakładów (...) został przekształcony w samodzielne przedsiębiorstwo państwowe Zakład (...) i skoro z załącznika do zarządzenia nr (...) Ministra i Handlu z dnia 9 lipca 1993 r. wynika, że linia 110 kV (...) należała do (...) S.A. oraz do Zakładu (...) S.A. zostały przekazane inne linie, to oznacza, że linia 110 kV (...) musiała przejść z przedsiębiorstwa państwowego Zakład (...) na (...) S.A.

c) (...) Sp. z o.o. stała się następcą prawnym (...) S.A. w zakresie linii napowietrznej 110 kV przebiegających nad nieruchomością wnioskodawcy, a w konsekwencji nieuprawnione przyjęcie, zarzut zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu, gdyż zdaniem Sądu najpóźniej z dniem 31 grudnia 2011 r. biorące pod uwagę, że do wybudowania i uruchomienia linii 110 kV doszło najpóźniej do końca 1981 r.,

⚫

art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, że zeznania świadka J. M. (pracownika uczestnika) są w całości spójne i logiczne przy jednoczesnym przyjęciu za wiarygodne zeznań A. R., w sytuacji, gdy zeznania ww. świadków są co najmniej w części sprzeczne, bowiem Sąd I instancji przyjął, że z zeznań świadka J.M. wynika, że dotyczą linii przebiegających nad nieruchomością wnioskodawcy, a także że odcinek linii, o której zeznawał świadek został załączony ok 1981 r., oraz że pracownicy uczestnika dokonywali oględzin linii, badali jej stan techniczny, a od chwili powstania linii były wykorzystywane do przesyłu prądu, natomiast w przypadku zeznań świadka A. R. sąd przyjął, że nieruchomość należąca do wnioskodawcy od początku lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku wskutek przebudowy linii 110 kV była wykorzystywana i zajęta poprzez trwałe i widoczne urządzenia

podczas gdy:

- z zeznań świadka J.M. wynika, że: a) nie wie czy jego zeznania dotyczą linii napowietrznej przebiegającej nad nieruchomością wnioskodawcy, a świadek jedynie wypowiadał nt. bliżej nieokreślonej linii napowietrznej na odcinku pomiędzy słupem 4 a 5 linii firmy uczestnika, b) linia, o której zeznał świadek została wy budowana chyba na rzecz Zakładów (...), a tym samym świadek jako osoba nie związana z Zakładami (...) logicznie i zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego nie może mieć wiedzy o dacie połącznie urządzeń z siecią a z uwagi na znaczący upływ czasu zastanawiające jest, że świadek w ogóle może pamiętać taką okoliczność ze wskazaniem konkretnej daty, c) świadek od dwudziestu lat w ramach firmy uczestnika zajmował się eksploatacją linii napowietrznej, o której zeznawał, a tym samym Sąd dowolnie przyjął, że linia podłączenie linie do sieci nastąpiło najpóźniej z końcem 1981 r.,

- z zeznań świadka A.R. wynika, że linia napowietrzna wysokiego napięcia zaopatrywała zakład produkujący telewizory została rozebrana w latach 90-tych i dopiero wtedy powstała równolegle druga linia, która stanowi przedmiot niniejszego postępowania,

a w konsekwencji nieuprawnione przyjęcie, że zeznania świadka J. M. (pracownika uczestnika) są logiczne i wiarygodne dotyczą linii nad nieruchomością wnioskodawcy, a zarzut zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu zasługiwał na uwzględnienie, ponieważ prawo majątkowe w drodze zasiedzenia w złej wierze nabył (...) Sp. z o.o., gdyż zdaniem Sądu najpóźniej z dniem 31 grudnia 2011 r. biorące pod uwagę, że do wybudowania i uruchomienia linii 110 kV doszło najpóźniej do końca 1981 r.,

⚫

naruszenie w sposób istotny przepisów postępowania tj. art. 520 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 108 k.p.c. w. zw. z art. 102 k.p.c. poprzez obciążenie kosztami postępowania wyłącznie wnioskodawcę w sytuacji gdy w sprawie wystąpiły wyjątkowe okoliczności, ponieważ to Sąd I instancji jak wynika z uzasadnienia Postanowienia zupełnie zbędnie prowadził postępowanie dowodowe przez okres najpóźniej od dnia złożenia zeznań przez świadka A. R. w zakresie przeprowadzenia opinii biegłych sądowych, skoro uważał, że w sprawie na uwzględnienie zasługuje zarzut zasiedzenia,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

⚫

art. 292 k.c. w zw. z art. 176 § 1 k.c. i 172 § 2 k.c. przez ich zastosowanie oraz błędną wykładnię, polegającą na błędnym przyjęciu, że w stanie faktycznym sprawy uczestnik mógł zaliczyć do okresu wykonywanego posiadania służebności gruntowej okres posiadania kwestionowanych poprzedników prawnych i w ten sposób mógł zasiedzieć służebność gruntową odpowiadającą służebności przesyłu, a także poprzez zaliczenie posiadania przez domniemanych poprzedników prawnych uczestnika służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu w sytuacji gdy nie doszło do przeniesienia jej posiadania,

⚫

art. 352 § 1 i 2 k.c. przez jego niezastosowanie i uznanie, że ewentualne władztwo domniemanych poprzedników uczestnika było posiadaniem prowadzącym do zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu,

⚫

art. 305

2 k.c. w zw. z art. 49 § 1 i 2 k.c. poprzez ich niezastosowanie w stanie faktycznym sprawy, a w konsekwencji nie zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawcy wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności przesyłu,

Z uwagi na powyższe zarzuty apelujący wnioskodawca wniósł o zmianę zaskarżonego Postanowienia poprzez:

a) ustanowienie na rzecz uczestnika odpłatnie na czas nieoznaczony służebności przesyłu energii elektrycznej na nieruchomości stanowiącej (...), dla których Sąd Rejonowy w Piasecznie, IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...), polegającej na prawie korzystania wraz z niezbędnym sprzętem, eksploatacji, dostępu do energetycznej linii napowietrznej 110 kV w celu przeprowadzenia inspekcji jej stanu usunięcia i awarii, a także konserwacji i remontów za zapłatą jednorazowego wynagrodzenia na rzecz wnioskodawcy w kwocie 122.531,52 zł;

b) zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawcy kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie,

c) ewentualnie wnoszę o uchylenie zaskarżonego Postanowienia.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Apelacja wnioskodawcy nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego i przyjmuje je

za własne. Akceptuje również wnioski wywiedzione z tych ustaleń i ocenę prawną przedstawioną przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Podniesione w apelacji zarzuty są niezasadne, dlatego nie mogły doprowadzić do zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Zarzut naruszenia art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 129 § 2-4 k.p.c. w zw. z art. 229 k.p.c. i art. 230 k.p.c. w zw. z art. 308 k.p.c. w. zw. z art. 232 k.p.c. należało uznać za bezzasadny. Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego. Swobodna ocena dowodów uwzględnia wymagania prawa procesowego, reguły logicznego myślenia oraz doświadczenie życiowe. Kierując się tymi wytycznymi, sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość. Zarzut uchybienia zasadzie swobodnej oceny dowodów może znajdować uzasadnienie w przypadku zaprezentowania przez sąd wewnętrznie sprzecznego, nielogicznego rozumowania lub w razie tylko fragmentarycznego odniesienia się do materiału dowodowego. Potencjalnie możliwa odmienna ocena zebranych dowodów, jeżeli skarżący nie wykazał, na czym polega wadliwość rozumowania sądu, sama w sobie nie może prowadzić do zakwestionowania ustaleń Sądu I instancji (por. wyrok SA w Gdańsku z 27 maja 2014 r., sygn. akt V ACa 23/14). Dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie wystarcza więc stwierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych poprzez przedstawienie przez skarżącego własnej wersji stanu faktycznego. Postawienie zarzutu naruszenia reguł oceny dowodów nie może polegać jedynie na zaprezentowaniu przez skarżącego subiektywnej interpretacji stanu sprawy; konieczne jest w tym względzie posłużenie się argumentami jurydycznymi.

Przepis art. 233 § 1 k.p.c. przyznaje sądowi swobodę w ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego. Zarzut naruszenia tego uprawnienia może być uznany za usprawiedliwiony wyłącznie gdy sąd zaprezentuje rozumowanie sprzeczne z regułami logiki, zasadami wiedzy bądź z doświadczeniem życiowym. Opisana sprzeczność zachodzi więc wraz z powstaniem dysharmonii pomiędzy materiałem zgromadzonym w sprawie a konkluzją, do jakiej dochodzi sąd na jego podstawie. Ma to miejsce m. in., jeżeli z treści dowodu wynika co innego, niż przyjął sąd, gdy pewnego dowodu nie uwzględniono przy ocenie lub gdy sąd przyjął pewne fakty za ustalone, mimo że nie zostały dostatecznie potwierdzone.

Należy pamiętać, że w sytuacji, gdy z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to taka ocena nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów, choćby na podstawie tego materiału dowodowego w równym stopniu dawały się wysnuć wnioski odmienne (por. wyrok SN z 27 września 2002 r., sygn. II CKN 817/00). Wykazanie przez stronę, że sąd naruszył art. 233 k.p.c. oraz że ów fakt mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie może być zastąpione odmienną interpretacją dowodów zebranych w sprawie. Na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że ocena materiału przekracza granice swobodnej oceny dowodów. Postawienie zarzutu naruszenia omawianego przepisu nie może polegać na zaprezentowaniu przez skarżącego stanu faktycznego przyjętego przez niego na podstawie własnej oceny dowodów. Konieczne jest użycie odpowiednich argumentów jurydycznych.

W niniejszej sprawie nie sposób dopatrzeć się takich wad zaskarżonego orzeczenia. Skarżący zarzuca sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału, polegającą na nieprawidłowym uznaniu, jakoby na podstawie przeprowadzonych dowodów można było przepisać przeniesienie następstwa prawnego po Biurze (...) na rzecz uczestnika oraz ciągłość posiadania służebności. Powyższe nie świadczy o naruszeniu art. 233 k.p.c., bowiem Sąd Rejonowy oparł swoje rozstrzygniecie na przedstawionych dokumentach. Sąd Rejonowy bardzo precyzyjnie wskazał, które dowody uznał za wiarygodne. W tym miejscu wskazać należy, że gdy z materiału dowodowego wyłaniają się dwie wersje wydarzeń pozostające względem siebie w sprzeczności, sąd według swobodnego uznania decyduje, którą spośród prawdopodobnych wersji uznaje za prawdziwą. Sam fakt, że dowód przeprowadzony w sprawie został oceniony w sposób odmienny od oceny skarżącego nie oznacza naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.

W związku z powyższym wniosek zgłoszony przez apelującego w trybie art. 380 k.p.c. w zakresie zmiany postanowienia Sądu Rejonowego w Piasecznie z dnia 14 czerwca 2024 r., którym Sąd Rejonowy pominął dowód z opinii uzupełniających biegłych sądowych – nie zasługiwał na uwzględnienie. Zdaniem Sądu Okręgowego brak było podstaw do przeprowadzenia opinii uzupełniających z uwagi na uwzględnienie zarzutu zasiedzenia służebności.

Ustosunkowując się do podniesionych w apelacji zarzutów naruszenia prawa materialnego Sąd Okręgowy miał na uwadze, że z ustanowionego w art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku rozpoznania sprawy w granicach apelacji nie wynika konieczność omówienia

w uzasadnieniu wyroku każdego argumentu apelacji osobno. Za wystarczające należy uznać odniesienie się do sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały one przez sąd drugiej instancji rozważone przed wydaniem orzeczenia

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2018 r., II PK 120/17).

W dniu wejścia w życie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. 1991 r., Nr 2, poz. 6) przeniesiono prawo własności infrastruktury energetycznej ze Skarbu Państwa na przedsiębiorstwo przesyłowe, a tym samym konsekwentnie doszło do wydania rzeczy, przeniesienia samego posiadania tych urządzeń i wykonywanej z ich udziałem służebności. To bowiem służby techniczne przedsiębiorstwa energetycznego po dokonanym z mocy prawa transferze prawa własności linii energetycznych prowadziły czynności eksploatacyjne linii energetycznych i dystrybucję energii elektrycznej na urządzeniach stanowiących już własność przedsiębiorstwa przesyłowego, a więc objęły je w posiadanie poprzez czynności faktyczne, a nie ich były właściciel – Skarb Państwa, co jest w zasadzie faktem notoryjnym.

Dla wykazania każdego kolejnego przeniesienia posiadania służebności wystarczające było udowodnienie przez uczestnika, co też wykazał, że każdy z kolejnych posiadaczy tej służebności posiadał przymiot przedsiębiorstwa przesyłowego, a także że każdorazowa zmiana posiadacza wiązała się z faktem przejęcia całego lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Czynności, o których mowa wyżej dla skutecznego przeniesienia służebności nie musiały jej indywidualnie oznaczać (por. postanowienie SN z 25.05.2016 r. V CSK 547/15).

Wnioskodawca powoływał się na liczne argumenty mające świadczyć o zasadności jego żądania, przedkładając obszerny materiał dowodowy, lecz ostatecznie wniosek podlegał oddaleniu z uwagi na skutecznie zgłoszony przez uczestnika zarzut zasiedzenia służebności gruntowej (przesyłu) na nieruchomości wnioskodawcy.

Zgodnie z art. 172 § 1 k.c. posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie). Po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze (§ 2).

Na skutek zasiedzenia, które następuje ex lege, dotychczasowy uprawniony traci swoje prawo, a nabywca uzyskuje je niezależnie od niego. Nabyć przez zasiedzenie można tylko prawa rzeczowe, w tym ograniczone prawa rzeczowe takie jak niektóre służebności gruntowe (art. 292 k.c.) oraz na mocy art. 305

4

w zw. z art. 292 k.c. służebność przesyłu (por. uchwała SN z dnia 7 października 2008 r., III CZP 89/08, Lex nr 458125).

Do nabycia w drodze zasiedzenia prawa rzeczowego konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: samoistnego posiadania oraz upływu czasu 20 lub 30 lat. Natomiast dobra wiara posiadacza nie jest samodzielną przesłanką nabycia prawa rzeczowego tą drogą. Ma tylko takie znaczenie, że skraca termin zasiedzenia z 30 do 20 lat.

Z art. 336 k.c. wynika, że posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto postępuje z rzeczą jak właściciel, o czym świadczą okoliczności dostrzegalne dla innych osób, wyrażając tym samym

[…]