Były policjant dochodzi wyrównania uposażenia za 2023 r. Sąd uchylił postanowienie o drodze sądowej

Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem judykatury podstawową przesłanką dopuszczalności drogi sądowej jest zakwalifikowanie zgłoszonego roszczenia do kategorii spraw cywilnych. Do tej kategorii należą sprawy w znaczeniu materialnoprawnym, a więc sprawy pomiędzy równorzędnymi podmiotami z zakresu stosunków prawnych wymienionych w art. 1 k.p.c., a także sprawy niebędące ze swojej istoty sprawami cywilnymi, które zostały przekazane do rozpoznania na drogę sądową na podstawie ustaw szczególnych (sprawy cywilne w znaczeniu formalnym).

Zgodnie przy tym z art. 2 § 3 k.p.c., ustawa szczególna może wyłączyć sprawę cywilną w znaczeniu materialnoprawnym z drogi sądowej i przekazać ją do rozpoznania innemu organowi. W tym kontekście trzeba podkreślić znaczenie art. 177 Konstytucji, który stanowi, że sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych do właściwości innych sądów. W doktrynie i w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego uregulowanie to określa się mianem swoistego domniemania drogi sądowej (por. wyroki z dnia 9 czerwca 1998 r., K 28/97, OTK ZU 1998 nr 4, poz. 50, czy z dnia 9 grudnia 2003 r., P/02, OTK - A 2003 nr 9, poz. 100). Uzasadnia ono stanowisko, że kompetencja sądu powszechnego do rozpoznania sprawy cywilnej nie musi wynikać z wyraźnej dyspozycji ustawowej, gdyż wystarczające jest w tej mierze ustalenie negatywne, tj., że ustawa nie przekazuje określonej kategorii spraw do rozpoznania innym sądom lub organom (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2003 r., III CZP 85/02, OSNC 2003 nr 10, poz. 129, czy postanowienie z dnia 21 marca 2013 r., III CZP 9/13). Wiąże się to ściśle z koniecznością zapewnienia realizacji jednego z podstawowych praw obywatela, jakim jest prawo do sądu, gwarantowanego zarówno w Konstytucji RP (art. 45 w zw. z art. 77ust. 2), jak i w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Obywatela (art. 6 ust. 1 oraz art. 14 ust. 1).

Na gruncie omówionych powyżej zasad współcześnie zarówno doktryna, jak i orzecznictwo opowiadają się za szerokim ujmowaniem dopuszczalności drogi sądowej, przypisując zasadnicze znaczenie pojęciu roszczenia procesowego, a więc samemu twierdzeniu powoda o istnieniu stosunku prawnego z zakresu objętego pojęciem sprawy cywilnej w rozumieniu art. 1 i art. 2 § 1 i 3 k.p.c. (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 marca 1999 r., II CKN 340/98, OSNC 1999, nr 9, poz. 161, z dnia 22 sierpnia 2000 r., IV CKN 1188/00, OSNC 2001, nr 1, poz. 20, z dnia 9 maja 2007 r., I PZP 2/07, OSNP 2009, nr 15 - 16, poz. 224, z dnia 22 sierpnia 2007 r., III CZP 76/07, niepubl, czy uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 12 marca 2003 r., III CZP 85/02, OSNC 2003, nr 10, poz. 129 oraz uchwałę z dnia 5 kwietnia 2006 r., III CZP 121/05, OSNC 2006, nr 10, poz. 178, a także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 lipca 2000 r., SK 12/99, OTK 2000, nr 5, poz. 143).

W konsekwencji wyraża się pogląd, że w zasadzie każde roszczenie procesowe, sformułowane jako żądanie zasądzenia, ustalenia czy ukształtowania stosunku prawnego, niezależnie od jego merytorycznej zasadności, może być objęte drogą sądową, jeżeli dotyczy podmiotów, których pozycja w ramach tego stosunku prawnego jest równorzędna (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2011 r., I CSK 50/11, czy z dnia 21 marca 2013 r., III CZP 9/13).

Przenosząc powyższe uwagi na stan niniejszej sprawy stwierdzić należało, że stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji jest co do zasady trafne. Stosunek służbowy funkcjonariusza policji stanowił stosunek służbowy

stricte o charakterze administracyjnoprawnym, a w konsekwencji nie powinno budzić wątpliwości, że roszczenia z tego stosunku prawnego oddane są pod osąd sądownictwu administracyjnemu.

Trafnym są jednak kontrargumenty strony powodowej, podparte szerokim orzecznictwem sądów powszechnych, że kluczowym dla oceny dopuszczalności drogi sądowej jest to, że nie dotyczy ona funkcjonariusza Policji, ale byłego funkcjonariusza Policji, który został zwolniony ze służby. Jak słusznie odnotowano we wskazanym przez żalącego orzecznictwie okoliczność ta wskazuje na zmianę charakteru stosunku prawnego w jakim występuje powód, a w konsekwencji również oceny sformułowanego roszczenia pod względem dopuszczalności drogi sądowej. W niniejszej sprawie nie sposób uznać, że podstawą roszczenia jest żądanie zwiększenia świadczenia administracyjnoprawnego. Biorąc pod uwagę fakt, że powód na moment złożenia pozwu funkcjonariuszem policji nie jest (świadectwo służby z dnia 20 lutego 2023 r., k. 24 a.s.), nie sposób przyjąć, że roszczenie to stanowi przejaw żądania świadczenia administracyjnoprawnego.

W tym zakresie należy wskazać, że z brzmienie pragmatyki służbowej Policji wskazuje, że uposażenia oraz inne świadczenia pieniężne określone w ustawie o Policji policjant otrzymuje z tytułu pełnienia służby (art. 99 ust. 2 ustawy o Policji), a prawo do uposażenia wygasa z ostatnim dniem miesiąca, w którym nastąpiło zwolnienie policjanta ze służby lub zaistniały inne okoliczności uzasadniające wygaśnięcie tego prawa (art. 106 ust. 3 ustawy o Policji). W konsekwencji, choć co do zasady uposażenie z tytułu świadczonej służby ma podstawę w publicznoprawnym (administracyjnoprawnym) stosunku służbowym, w dalszym ciągu pozostaje ono wierzytelnością o charakterze pieniężnym, która ze względu na równorzędność stron procesu musi zostać uznana za sprawę cywilną.

Dodatkowym argumentem przemawiającym za powyższą oceną jest konsekwentnie prezentowane stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych (por. m.in. wyroki z dnia 13 lutego 2026 r., III OSK 390/24, z dnia 2 września 2025 r. III OSK 1833/22, z dnia 24 maja 2018 r. I OSK 2781/17, z dnia 19 grudnia 2017 r. I OSK 194/16 i z dnia 24 września 2014 r. I OSK 1317/13 i WSA w wyrokach z dnia 15 kwietnia 2016 r. I SA/Wa 1527/15 i z dnia 26 listopada 2014 r. VIII SA/Wa 948/14), w którym zgodnie przyjmuje, że z dniem zwolnienia funkcjonariusza ze służby dochodzi do wygaśnięcia uprawnienia do uposażenia, co czyni jakiekolwiek postępowanie administracyjne zmierzające do ustalenia tego prawa bezprzedmiotowym.

Należy również zwrócić uwagę na argumenty prawne zawarte w uchwale z 6 lipca 2011 r. (sygn. akt II PZP 1/11), w której Sąd Najwyższy rozważał czy w sprawie o zwrot równoważnika pieniężnego za umundurowanie wypłaconego byłemu funkcjonariuszowi Policji dopuszczalna jest droga sądowa przed sądem powszechnym – wydziałem cywilnym. Odpowiadając twierdząco Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na kluczową kwestię dla rozstrzygnięcia tej okoliczności, a mianowicie, że „podmioty sporu oddanego pod osąd nie są związane stosunkiem administracyjnoprawnym, lecz zachodzi między nimi więź, w której posiadają równy status”. Jak wskazał Sąd Najwyższy sprawa dotyczyła bowiem nie funkcjonariusza Policji, ale byłego funkcjonariusza Policji, który został zwolniony ze służby i któremu już po zwolnieniu wypłacono, zdaniem powoda niesłusznie, równoważnik pieniężny za umundurowanie za rok 2007. Sąd Najwyższy podkreślił, że stosunek służbowy policjanta ustaje z dniem wskazanym w decyzji o zwolnieniu go ze służby. Sprawa dotyczy zatem osoby, która nie jest związana stosunkiem służbowym z organem, który występuje po drugiej stronie sporu, lecz osoby, która stanowi podmiot równorzędny wobec podmiotu, który domaga się od niej określonego zachowania. Sąd Najwyższy wskazał w powyższej uchwale, że już tylko z tego powodu należy przyjąć, że sprawa dotyczy podmiotów, które łączy więź cywilnoprawna.

Oczywiście Sąd odwoławczy odnotował, że w przeciwieństwie do cytowanej uchwały w niniejszej sprawie to były funkcjonariusz policji domaga się wyrównania uposażenia zasadniczego oraz dodatku z tytułu wysługi lat za okres służby pełnionej w 2023 r. w związku z podwyższeniem kwoty bazowej w 2023 r. w stosunku do jej wysokości z 2022 r., tym niemniej argumenty Sądu Najwyższego pozostają aktualne. Choć powód

de facto dochodzi wyrównania ww. świadczeń, tj. zapłaty różnicy pomiędzy świadczeniami otrzymanymi a należnymi z tytułu służbowego, wygaśnięcie stosunku służbowego będącego podstawą jego nabycia musi prowadzić do wniosku, że między stronami procesu zachodzi równość podmiotowa właściwa dla stosunku cywilnego prawnego.

W konsekwencji należy stwierdzić, że nie jest

novum w orzecznictwie Sądu Najwyższego uznawanie roszczeń funkcjonariusza (jak i byłego funkcjonariusza) związanych pośrednio z kwestiami uposażenia, za roszczenie cywilnoprawne. Tytułem przykładu w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2014 r. (III CZP 91/14) uznano, że policjantowi przywróconemu do służby przysługuje droga sądowa do dochodzenia roszczenia o utracone korzyści w postaci różnicy pomiędzy uposażeniem, które otrzymałby, gdyby pełnił służbę a świadczeniem za okres pozostawania poza służbą, wypłaconym na podstawie art. 42 ust. 5 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687).

Nie przesądzając właściwej podstawy prawnej roszczenia będącego przedmiotem pozwu w niniejszej sprawie, stwierdzić wyłącznie należy, że powód nie ma obowiązku wskazywania podstawy prawnej dochodzonego roszczenia a rzeczą sądu jest rozstrzygnąć o roszczeniu w ramach ustalonego stanu faktycznego na podstawie właściwych przepisów prawa materialnego, co wyraża zasada

da mihi factum, dabo tibi ius. W konsekwencji samoistnie wskazanie przez powoda na okoliczności sugerujące „wyrównanie uposażenia” nie oznacza, że roszczenie to znajduje bezpośrednio w żądaniu zwiększenia świadczenia administracyjnoprawnego, w szczególności w sytuacji, w której roszczenie o zwiększenie takiego uposażenia wygasło wraz ze zwolnieniem ze służby.

Sąd odwoławczy pomija przy tym szczegółowe odniesienie się do kontrargumentów strony pozwanej przedstawionych w odpowiedzi na zażalenie. Dość wskazać, że w istotnym zakresie powiela ona skrytykowany już przez tut. Sąd pogląd o administracyjno-prawnym charakterze żądania i pomija elementarny dla sprawy fakt, że powód funkcjonariuszem policji obecnie nie jest. W tym zakresie dalsze omawianie powyższej kwestii uznać należy za zbyteczne.

Z tych też względów Sąd Okręgowy na podstawie art. 397 § 3 k.p.c. w zw. z art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 108 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

Sędzia Małgorzata Szymkiewicz-Trelka