Ojciec z kontaktami domagał się świadczenia wychowawczego za lipiec zamiast matki. Sąd oddalił skargę

Skarżący A. M. (dalej: Skarżący) wniósł WSA w Rzeszowie skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS lub Organ II instancji) z 7 stycznia 2026 r. nr 010070/680/5089598/2025 (postępowanie nr 560636893), o utrzymaniu w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin (dalej: ZUS lub Organ I instancji) z 5 września 2025 r., o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na córkę N. M.

Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wnioskiem z 23 czerwca 2025 r. Skarżący wniósł o przyznanie mu świadczenia wychowawczego za lipiec 2025 r. na córkę urodzoną [...]. Jako załącznik do wniosku przesłał do organu pismo zatytułowane "wniosek o przyznanie świadczenia "800+" na miesiąc lipiec 2025 r. oraz odpis postanowienia Sądu Apelacyjnego w [...] z 2 października 2024 r. sygn. akt [...]. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z przedłożonym postanowieniem sądu w okresie wakacyjnym pokrywa w całości koszty utrzymania, wyżywienia i zakwaterowania dzieci, co uzasadnia potrzebę przyznania mu wnioskowanego świadczenia za lipiec 2025 r. zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1208 ze zm. dalej: u.ś.r.).

Decyzją z 5 września 2025 r. ZUS odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że na podstawie postanowienia Sądu Apelacyjnego w [...] z 2 października 2024 r. ustalono, że Skarżący nie sprawuje faktycznej opieki nad dziećmi.

W odwołaniu od tej decyzji Skarżący podniósł, że Organ I instancji błędnie zinterpretował postanowienie Sądu Apelacyjnego jako wskazujące na brak sprawowania przez niego opieki nad córką, podczas gdy z dokumentu bezsprzecznie wynika, że w okresie wakacyjnym (lipiec 2025 r.) pełnił on ciągłą i faktyczną opiekę nad dziećmi - córkami N. i A.

Opisaną na wstępie decyzją z 7 stycznia 2026 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Organu I instancji.

W uzasadnieniu podano, że zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2026 r. poz. 508 ze zm. dalej: ustawa), świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu rodzica z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a tej ustawy. Natomiast zgodnie z art. 22 ustawy, świadczenie wychowawcze, w przypadku zbiegu świadczeń obojga rodziców, wypłacane jest temu rodzicowi, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek.

Z akt sprawy wynika, że Skarżący złożył wniosek o wypłatę świadczenia wychowawczego za lipiec 2025 r. w dniu 23 czerwca 2025 r. Natomiast matka dzieci, A. W., wystąpiła z wnioskiem o przyznanie tego świadczenia już w dniu 27 kwietnia 2025 r. Organ rozpoznał jej wniosek pozytywnie i przyznał świadczenie wychowawcze na jej rzecz.

Organ wskazał, że postanowieniem z 2 października 2024 r. sąd powierzył matce wykonywanie pełni władzy rodzicielskiej nad dziećmi oraz ustalił miejsce ich zamieszkania przy matce, ograniczając jednocześnie władzę rodzicielską Skarżącego. Ponadto sąd zasądził od Skarżącego alimenty na rzecz dzieci oraz uregulował sposób utrzymywania kontaktów z córkami, ustalając je co dwa tygodnie od piątku od godz. 16.00 do niedzieli do godz. 19.00, a także w określonych okresach świątecznych, przez część wakacji letnich w lipcu oraz w pierwszym tygodniu ferii zimowych.

Organ podkreślił, że w czasie realizacji ustalonych kontaktów dzieci pozostają pod opieką ojca - Skarżącego, jednak okoliczność ta nie oznacza sprawowania opieki naprzemiennej. Skoro Skarżący nie jest rodzicem, przy którym dziecko ma ustalone miejsce zamieszkania, a opieka nad dzieckiem nie ma charakteru naprzemiennego, czasowe sprawowanie pieczy nad córką, w ramach kontaktów, nie wpływa na prawo matki do świadczenia wychowawczego za dany miesiąc.

W skardze do WSA w Rzeszowie, Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Prezes ZUS oraz zobowiązanie organu do ponownego rozpoznania sprawy. Wniósł także o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, przeprowadzenia dowodu z dołączonych do skargi dokumentów oraz rozpoznania sprawy w trybie uproszonym. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 22 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 1-2 ustawy, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że o uprawnieniu do świadczenia w lipcu 2025 r. decyduje wyłącznie formalne ustalenie miejsca zamieszkania dziecka, z pominięciem przesłanki "faktycznego sprawowania opieki", mimo że w lipcu 2025 r. to Skarżący sprawował całodobową, wyłączną opiekę i ponosił koszty utrzymania dziecka. Organ nie ustalił w ogóle przesłanki z art. 22 ust. 1 ustawy (kto faktycznie sprawował opiekę w lipcu 2025 r.);

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691 ze zm., dalej: K.p.a.), poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz zaniechanie postępowania wyjaśniającego co do tego, który z rodziców faktycznie sprawował opiekę i ponosił koszty utrzymania dziecka w lipcu 2025 r., mimo zgłaszanych wniosków dowodowych;

- art. 107 § 3 K.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób niewystarczający, w szczególności bez wyjaśnienia dlaczego organ uznał, że 31- dniowy, nieprzerwany pobyt dziecka u ojca, połączony z pełnym utrzymaniem dziecka przez ojca, nie wypełnia pojęcia "faktycznego sprawowania opieki" z art. 22 ustawy;

- art. 8 § 1 K.p.a. w zw. z art. 4 ustawy - Organ przyznał świadczenie matce, choć w lipcu 2025 r. faktyczną opiekę sprawował ojciec i ponosił koszty utrzymania dziecka. Decyzja nie spełnia testu proporcjonalności: nie jest przydatna do celu świadczenia (pokrycie wydatków rzeczywiście poniesionych), nie jest konieczna (alternatywą jest przyznanie świadczenia ojcu), nie utrzymuje właściwej relacji między celem a efektem. Rozstrzygnięcie narusza art. 4 ust. 1 ustawy i orzecznictwo NSA (I OSK 923/23, I OSK 2130/24), które wymaga zbadania faktycznej opieki.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie względnie oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, jedynie wtedy gdy dotknięte są wadami w postaci: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach.

Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach, Sąd nie stwierdził aby zaskarżona decyzja naruszała prawo.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie przyznania Skarżącemu świadczenia wychowawczego na córkę – N. M.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go orzeczenia organu I instancji stanowiły przepisy art. 4 ust. 2 , art. 5 ust 2a oraz art. 22 ustawy, określające warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje m. in. matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (pkt 1).

Jak stanowi art. 5 ust. 2a ustawy w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

Zgodnie z art. 22 zd. 1 ustawy, w przypadku zbiegu praw rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. W przypadku gdy opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek, a w przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie.

Skarżący opiera swoją skargę na treści przepisu art. 22 ustawy, stwierdzając że w stanie faktycznym sprawy wystąpił zbieg praw rodziców do przedmiotowego świadczenia, a zatem zgodnie z treścią tego przepisu wnioskowane świadczenie winno być wypłacone temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem tj. Skarżącemu za lipiec 2025r. tj. miesiąc w którym realnie wykonywał kontakty z córką.

Argumentacja skargi nie jest zasadna, gdyż w przedmiotowej sprawie nie doszło do zbiegu prawa do wnioskowanego świadczenia.

W stanie faktycznym sprawy nie ulega wątpliwości, że kwestia sprawowania opieki nad małoletnim dzieckiem została rozstrzygnięta postanowieniem Sądu Apelacyjnego w [...] z 2 października 2024 r. [...]. Zgodnie z treścią tego postanowienia, do czasu zakończenia postępowania rozwodowego, wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron powierzono matce dzieci, ustalając jednocześnie miejsce pobytu małoletnich w każdoczesnym miejscu zamieszkania matki oraz ograniczając władzę rodzicielską ojca dzieci do uzyskiwania informacji o stanie zdrowia małoletnich, istotnych sprawach związanych z ich edukacją i wychowaniem oraz do współdecydowania o wyjazdach zagranicznych małoletnich na okresy przekraczające 2 tygodnie. W pkt 3 przedmiotowego postanowienia sąd uregulował kontakty małoletnich z ojcem, ustalając m.in. że ojciec dzieci będzie mógł utrzymywać kontakty z dziećmi: regularnie co drugi weekend, okazjonalne, a także w okresie wakacji w lipcu i w pierwszym tygodniu ferii zimowych, a nadto bez ograniczeń za pomocą środków porozumiewania się na odległość. W stanie faktycznym sprawy nie ulega wątpliwości, że Skarżący nie dysponuje orzeczeniem o opiece naprzemiennej sprawowanej nad małoletnimi dziećmi.

W ocenie Skarżącego, mimo braku orzeczenia o opiece naprzemiennej, sądowe uregulowanie zasad kontaktów z córką czynią ze Skarżącego faktycznego opiekuna córki w lipcu, co uprawnia go do wnioskowania o oświadczenie wychowawcze za lipiec 2025r. w miejsce matki dziecka.

Istotą sporu jest zatem rozstrzygnięcia, czy Skarżący zasadnie domaga się ustalenia mu prawa do świadczenia wychowawczego za jeden miesiąc wykonywania kontaktów z dzieckiem, jako faktycznemu opiekunowi dziecka, w sytuacji gdy mocą orzeczenia sądu opiekuńczego wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi zostało w sposób wyraźny powierzone matce dzieci, a władza rodzicielska Skarżącego została ograniczona.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podziela bowiem argumenty wyrażone w wyroku NSA z 10 kwietnia 2024 r. I OSK 923/23, zgodnie z którym z przepisu art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, stanowiącego że świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a ustawy, wynika, iż w odniesieniu do matki i ojca dziecka ustawa jako podstawowy warunek uzyskania świadczenia wychowawczego statuuje wymóg wspólnego zamieszkiwania i pozostawania przez dziecko na ich utrzymaniu. Wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja opisana w art. 5 ust. 2a ustawy tj. przypadek gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną, który w przedmiotowej sprawie nie zachodzi.

Z niekwestionowanych okoliczności faktycznych badanej sprawy wynika, że miejscem zamieszkania małoletniej córki Skarżącego, do czasu zakończenia postępowania rozwodowego, jest miejsce zamieszkania matki dziecka - kwestię tę w sposób jednoznaczny rozstrzygnęło postanowienie, na które powołuje się Skarżący.

Tym samym Skarżący, nie spełniając warunku wspólnego zamieszkiwania z małoletnimi dziećmi, nie wypełnia podstawowego warunku przyznania świadczenia wychowanego na gruncie art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy. Pozostawanie dzieci na utrzymaniu ojca nie jest okolicznością samodzielnie wystarczającą do przyznania świadczenia wychowawczego. Warunek wspólnego zamieszkiwania i pozostawania przez dzieci na utrzymaniu matki lub ojca musi zostać spełniony jednocześnie.

Skarżący nie nabył zatem prawa do świadczenia wychowawczego w oparciu o zasadę wyrażoną w art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, w sytuacji gdy wykonuje jedynie prawo do kontaktu z dzieckiem, którego miejsce zamieszkania zostało ustalone przy matce.

Skarżący nie mógł się również ubiegać się o przyznanie świadczenia wychowawczego na podstawie regulacji szczególnej, wynikającej art. 5 ust. 2a ustawy, gdyż jego dziecko nie jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców, ale pod opieką matki, nawet jeśli ojciec w sposób faktyczny wykonuje kontakty z dzieckiem, zasądzone na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego.

Zauważyć należy, że systematyka ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. 2019.2086 ze zm., dalej: K.r.o.) wskazuje na odrębność takich kwestii jak władza rodzicielska (Oddział 2) i kontakty z dziećmi (Oddział 3). Ustawodawca odróżnia władzę rodzicielską i sprawowaną w jej ramach pieczę nad dzieckiem oraz jego wychowywanie, od kontaktów z dzieckiem. Władza rodzicielska obejmuje obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw. Rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim, a nadto zobowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa, odpowiednio do jego uzdolnień (art. 95 § 1 i art. 96 § 1 k.r.o.). Natomiast kontakty z dzieckiem są niezależne od władzy rodzicielskiej i nie wchodzą w jej zakres (vide: T.Sokołowski, Charakter prawny osobistej styczności rodziców z dzieckiem, KPPr. 2000/2, s. 291). Zgodnie z art. 113 K.r.o., niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Kontakty z dzieckiem obejmują w szczególności przebywanie z dzieckiem (odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu) i bezpośrednie porozumiewanie się, utrzymywanie korespondencji, korzystanie z innych środków porozumiewania się na odległość, w tym ze środków komunikacji elektronicznej.

Analizując konstrukcję przepisu art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, należy też zauważyć racjonalność ustawodawcy, który odwołuje się do pewnych utrwalonych relacji międzyludzkich - tutaj: do wynikającego z orzeczenia sądu miejsca zamieszkania dzieci na czas procesu rozwodowego rodziców – zamiast do okoliczności zmiennych i tymczasowych takich jak faktyczne wykonywanie kontaktów. Dokonana przez organy wykładnia tego przepisu jest zatem uzasadniona i nie narusza prawa.

Reasumując uznać należy, że wskazany przez Skarżącego faktyczny sposób utrzymywania kontaktów z dzieckiem oraz fakt wywiązywania się przez Skarżącego z obowiązku alimentacyjnego nie są wystarczające do uznania, że z uwagi na wykonywanie kontaktów zmienił się podmiot uprawniony do pobierania wnioskowanego świadczenia. Organy prawidłowo ustaliły, że opiekę nad dzieckiem sprawuje jego matka i wyłącznie ona jest uprawniona jest do ww. świadczenia na podstawie art. 22 zd. 1 ustawy. W przedmiotowej sprawie nie występuje zatem zbieg prawa rodziców do wnioskowanego świadczenia, na który powołuje się Skarżący, wywodząc swoje prawo do przedmiotowego świadczenia z faktu utrzymywania kontaktów z dzieckiem.

Uznawszy zatem zarzuty podniesione w skardze za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił wniesioną skargę.

Sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.,