Termin wyznaczony w dniu wniosku o obywatelstwo. Sąd stwierdził przewlekłość wojewody

H. K. (dalej: strona, skarżący, strona skarżąca), działający również jako przedstawiciel ustawowy K. K., A. K. oraz S. K., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na przewlekłe prowadzenie przez Wojewodę Dolnośląskiego (dalej: Wojewoda, organ) postępowania w sprawie uznania za obywatela polskiego.

Jak wynika z treści skargi oraz akt administracyjnych w dniu 21 lutego 2025 r. (data wpływu do organu) skarżący wniósł o uznanie jego oraz małoletnich dzieci za obywateli polskich. W tym samym dniu organ wyznaczył jako dzień zakończenia postępowania 20 sierpnia 2025 r. W dniu 23 lipca 2025 r. organ zwrócił się do właściwych służb celem udzielenia informacji, czy nabycie przez cudzoziemców obywatelstwa polskiego nie stanowi zagrożenia dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Pismem z dnia 17 marca 2026 r. (data wpływu do organu) strona wniosła ponaglenie. W dniu 8 maja 2026 r. organ wydał decyzję, którą uznał skarżącego oraz jego małoletnie dzieci za obywateli polskich.

W treści skargi na przewlekłość organu z dnia 7 maja 2026 r. (data wpływu do organu) skarżący wniósł o: stwierdzenia przewlekłości postępowania, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; zobowiązania organu do wydania decyzji w określonym przez Sąd terminie; przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej; zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

W doręczonej Sądowi odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Podstawą prawną skargi jest art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.), z którego wynika, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania kończącego się wydaniem decyzji administracyjnej.

Pojęcie przewlekłości postępowania zostało zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. ("postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy"). Uwzględnić trzeba także, że - w myśl art. 12 k.p.a. - organy administracji mają działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami do jej załatwienia. Stosownie zaś do art. 36 § 1 k.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia.

W okolicznościach sprawy podstawę procesową działania organów administracji publicznej przy rozpoznaniu wniosku złożonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2025 r., poz. 1611, dalej: u.o.p.). Wskazać należy, że na skutek nowelizacji u.o.p., dokonanej ustawą z dnia 25 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy o repatriacji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2025 r., poz. 921, dalej: ustawa nowelizująca), do art. 10 u.o.p. dodano ust. 3a, zgodnie z którym załatwienie spraw innych niż wymienione w ust. 1 i 2 następuje w terminie 6 miesięcy od dnia wpływu wniosku do organu właściwego do wydania decyzji. Przepis art. 10 ust. 3a u.o.p. stanowi przepis szczególny, o którym mowa w art. 35 § 4 k.p.a., który wyłącza zastosowanie terminów określonych w art. 35 § 3 i § 3a k.p.a. Z art. 5 ustawy nowelizującej wynika, że do postępowań w sprawach wydania wiz krajowych w celu repatriacji wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy art. 9 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 (ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji) w brzmieniu dotychczasowym (ust. 1). W sprawach, w których Pełnomocnik Rządu do Spraw Repatriacji przed dniem 1 stycznia 2026 r. wydał decyzje w sprawie udzielenia pomocy, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, a kwota pomocy nie została wypłacona przed tym dniem, do wypłaty kwoty pomocy stosuje się przepisy dotychczasowe (ust. 2). Do postępowań innych niż wymienione w ust. 1 i 2, w sprawach prowadzonych na podstawie przepisów ustawy zmienianej w art. 1, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (ust. 3). Przepis ten stanowi o postępowaniach prowadzonych na podstawie ustawy o repatriacji, a nie ustawy o obywatelstwie. Wobec braku uregulowania w ustawie nowelizującej kwestii intertemporalnych związanych z postępowaniami prowadzonymi w trybie u.o.p. kwestię stosowania nowego prawa w czasie należy rozstrzygnąć w oparciu o ogólne zasady prawa intertemporalnego. Zgodnie z zasadą tempus regit actum jeśli postępowanie zostało wszczęte i nie zostało zakończone przed wejściem w życie nowej ustawy, nowe czynności procesowe powinny być dokonywane według nowych przepisów, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Milczenie ustawodawcy co do reguły intertemporalnej należy uznać za przejaw jego woli bezpośredniego działania nowego prawa, chyba że przeciw jej zastosowaniu przemawiają ważne racje systemowe lub aksjologiczne (por. wyrok TK z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06, OTK-A 2006 nr 10, poz. 149.). Wobec powyższego przyjąć należy, że do spraw prowadzonych na podstawie przepisów u.o.p., a niezakończonych do dnia 1 sierpnia 2025 r. należy stosować przepisy nowe w sprawach, w których nawet jeśli wniosek o uznanie za obywatela polskiego wpłynął do organu przed dniem 1 sierpnia 2025 r., ale skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego została złożona po tej dacie.

W niniejszej sprawie wniosek strony skarżącej o uznanie za obywatela polskiego wpłynął do organu 21 lutego 2025 r., a zatem jeszcze przed wejściem w życie art. 10 ust. 3a u.o.p. Stąd też stosując obowiązujący wówczas w sprawie przepis określający czas na załatwienie sprawy przez organ (art. 35 § 3 k.p.a.) przyjąć należy, że termin do załatwienia sprawy upływał organowi 21 marca 2025 r., a przy założeniu, że sprawa ma charakter szczególnie skomplikowany w dniu 21 kwietnia 2025 r. Tymczasem już w dniu złożenia wniosku organ wyznaczył termin załatwienia sprawy w wymiarze pozaustawowym (wyznaczono go bowiem na dzień 20 sierpnia 2025 r.), który w ocenie Sądu nie spełnia kryterium szybkości wynikającego z art. 12 k.p.a. Pomimo że we wskazanym wyżej okresie, a więc do dnia 20 sierpnia 2025 r., organ podejmował czynności nakierowanych na załatwienie sprawy, to jednak po tej dacie pozostawał bierny. W konsekwencji – zdaniem Sądu – wystąpiły zatem okresy opieszałości, które kwalifikować należy jako przewlekłe prowadzenie postępowania. W rezultacie należało stwierdzić, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania jeszcze przed wejściem w życie art. 10 ust. 3a u.o.p. Natomiast w związku z tym, że skarga została złożona już po wejściu w życie wskazanego przepisu to ocenić należało, czy i w tym terminie organ ewentualnie dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania. Szczegółowa analiza materiału aktowego prowadzi do wniosku, że pierwszą czynność w sprawie (czyli zwrócenie się do służb celem zaopiniowania wniosku) organ powziął dopiero w dniu 23 lipca 2025 r. Kolejną zaś czynnością, podjętą już po wniesieniu skargi, było wydanie w dniu 8 maja 2026 r. decyzji.

Stwierdzić w tych okolicznościach zatem należało, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, o czym orzeczono w pkt I sentencji wyroku.

Jak wynika z art. 149 § 1a p.p.s.a., stwierdzając przewlekłość lub bezczynność organu sąd jednocześnie stwierdza, czy przewlekłość lub bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. "Rażące" naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Orzeczenie o kwalifikowanej formie bezczynności lub przewlekłości winno być zarezerwowane dla sytuacji szczególnych, oczywistych i niedających się w żaden sposób usprawiedliwić. Jednakże w celu ustalenia, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Samo przekroczenie przez podmiot zobowiązany ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, musi być szczególnie znaczące i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych czynnościach musi być pozbawione racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 2171/17).

W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, stwierdzone przewlekłe prowadzenie postępowania nie miało charakteru rażącego naruszenia prawa (pkt II sentencji wyroku). Sąd wziął pod rozwagę podnoszone w odpowiedzi na skargę okoliczności związane z napływem dużej liczby wniosków o uznaniu skarżącego za obywatela polskiego. Jak bowiem wskazano, że w 2025 r. zarejestrowano wpływ ponad 2000 wniosków o uznanie za obywatela polskiego, w 2024 r. wpłynęło ponad 1500 wniosków, 2023 r. złożono około 900 podań tego rodzaju, a w 2021 r. zarejestrowano około 560 takich spraw – oznacza to, że liczba wniosków z 2025 r. stanowi 357% ilości wniosków złożonych w 2021 r. Sąd dostrzega realne problemy organizacyjne związane z napływem masowej ilości spraw, a w takich okolicznościach nie sposób zarzucić Wojewodzie świadomego i celowego lekceważenia przepisów prawa związanych z szybkością prowadzenia postępowania. W rezultacie nie można przyjąć, ażeby stwierdzona opieszałość przybierała postać kwalifikowaną.

Jak wynika z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności. Z uwagi na fakt, że wniosek strony skarżącej został rozpoznany przed dniem wydania wyroku, tj. w dniu 8 maja 2026 r. poprzez wydanie decyzji w sprawie uznania za obywatela polskiego, Sąd orzekł o umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu albo do dokonania czynności na podstawie art. 161 § 1 pkt. 3 p.p.s.a.(pkt III sentencji wyroku).

Jak wynika z art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłość sąd może z urzędu lub na wniosek strony wymierzyć organowi grzywnę do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości pięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim. W orzecznictwie wyraża się przy tym słuszny pogląd, że tego rodzaju orzeczenie ma charakter represyjny (grzywna) oraz kompensacyjny (suma pieniężna) i powinno być zastosowane w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2017 r., sygn. akt II OSK 1769/17). Przyznanie sumy pieniężnej ma charakter przede wszystkim prewencyjny i kompensacyjny służąc zadośćuczynieniu za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 1662/16). W ocenie Sądu niekwalifikowany charakter stwierdzonej w kontrolowanej sprawie opieszałości organu nie przemawiał za zasadnością przyznania na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej ani wymierzenia organowi grzywny. Dlatego też skarga w tym zakresie została oddalona (pkt IV sentencji wyroku).

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. (pkt V sentencji wyroku).

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a.