Wiertło bez osłony wciągnęło rękaw pracownika. Sąd uchylił wyrok oddalający pozew

Zaskarżonym wyrokiem Sąd oddalił powództwo K. M. przeciwko (...) SA w D. o zasądzenie zadośćuczynienia, skapitalizowanej renty i przyznania renty na przyszłość, uznając że szkoda nastąpiła wyłącznie z winy poszkodowanego, co jest przesłanką zwalniającą z odpowiedzialności zgodnie z art. 435 § 1 k.c.

Apelację od wyroku wniósł powód i domagając się jego zmiany poprzez uwzględnienie powództwa ewentualnie uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zarzucił:

1. naruszenie art. 435 § 1 k.c. w zw. z art. 436 § 1 k.c. w zw. z art. 6 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie;

2. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. z przyczyn opisanych w punkcie 2 a) i b);

3. naruszenie art. 227 k.p.c. w zw. z art. 278 k.p.c. poprzez oddalenie wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych.

Strona pozwana wniosła o oddalenie apelacji.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje.

Apelacja podlega uwzględnieniu, chociaż z innych przyczyn niż wskazane przez skarżącego.

Sąd przyjął, że szkoda nastąpiła wyłącznie z winy poszkodowanego, co zwalnia od odpowiedzialności podmiot prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (art. 435 § 1 k.c.).

Według Sądu wyłączna wina powoda za powstanie zdarzenia i jego skutki wyraża się w niespodziewanym i samowolnym podejściu do pracującego wiertła celem jego dociśnięcia, co mogło być spowodowane stanem jego nietrzeźwości (ponad 2 promile alkoholu we krwi).

W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tego poglądu podzielić nie można.

Ma rację Sąd I instancji, że prowadzącego na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład, którego ruch spowodował szkodę, zwalnia od odpowiedzialności taka sytuacja, gdy przyczyną jej powstania było jedynie zawinione zachowanie poszkodowanego. Wyłączna wina poszkodowanego, o której mowa w 435 § 1 k.c., rozumiana być musi jako jedyna przyczyna szkody, bowiem jeśli równocześnie wystąpiły jeszcze inne, pozostające w adekwatnym związku przyczynowym ze szkodą, w tym nawet niezawinione przez prowadzącego przedsiębiorstwo, wówczas jego odpowiedzialność nie jest wyłączona (por. wyrok S.N. z dnia 3 sierpnia 2007 r.I UK 367/06, z 1 kwietnia 2011 r. II PK 233/100). Inaczej mówiąc, z wyłączeniem odpowiedzialności ponoszonej na zasadzie ryzyka mamy do czynienia gdy nie istniały żadne inne współprzyczyny powstania zdarzenia szkodzącego, w rozumieniu adekwatnego związku przyczynowego, poza zawinionym zachowaniem poszkodowanego.

Sąd ustalił, że powód nagle wszedł w rejon pracy wiertła i próbując je docisnąć, w jego tryby wciągnięty został rękaw kurtki, co spowodowało poważny uraz kończyny górnej. W sprawie wykazane zostało, że wszyscy pracownicy byli pouczeni przez właściciela przedsiębiorstwa o zakazie zbliżania się do pracującego wiertła, a do zadań powoda nie należało wykonywanie żadnych czynności związanych z pracą urządzenia, bowiem zakresem jego obowiązków było odmierzanie odległości pomiędzy palikami, które miały być umieszczane (posadowione) w wywierconych otworach.

O ile zgodzić się należy z Sądem, że potwierdzone opinią biegłego uchybienia pracodawcy w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy nie miały znaczenia dla zaistnienia zdarzenia szkodzącego, bowiem brak instrukcji BHP i niepotwierdzenie przez zleceniodawcę na piśmie przeprowadzenia szkolenia nie może być oceniane w kontekście przyczyn zdarzenia, skoro pracownicy zostali poinformowani o zakazie zbliżania się do wiertnicy, tak pominął Sąd istotną okoliczność na którą powód powoływał się już w pozwie, że niebezpieczne części wiertnicy pozbawione były zabezpieczenia. Na tę kwestię zwrócił uwagę inspektor pracy, dokonujący kontroli w celu ustalenia przyczyn wypadku, który w protokole opisał ostrzeżenia umieszczone na urządzeniu zakazujące jego pracy przy braku osłony na świdrze. Na umieszczonej etykiecie znajdował się napis, że w celu uniknięcia poważnych obrażeń lub śmierci, należy upewnić się, czy urządzenie ma wszystkie zabezpieczenia (k 55). Niewątpliwie świder nie miał osłony, a jej brak – zgodnie z ostrzeżeniami- stanowił zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi.

Tymczasem poza jakąkolwiek oceną Sądu pozostawało, czy brak osłony części niebezpiecznych wiertnicy pozwalał na korzystanie z niej, czy też taką możliwość wykluczał, czy gdyby świder posiadał zabezpieczenie doszłoby do pochwycenia części odzieży, a następnie ręki poszkodowanego, a jeśli nie, to czy w takiej sytuacji jej rozmiary (zakres uszkodzenie ciała) byłby inny (jaki?).

Te kwestie mają fundamentalne znaczenie dla ustalenia odpowiedzialności odszkodowawczej, bowiem jeśli przyczyn zdarzenia, pozostających w normalnym związku ze szkodą było więcej niż tylko nieodpowiedzialne zachowanie powoda, nie zachodzi przesłanka egzoneracyjna. W takiej sytuacji odszkodowanie podlega zmniejszeniu o stopień przyczynienia poszkodowanego do powstania szkody, a nie odmową jego przyznania (por. np. wyr. SN z 10.10.2019 r., I PK 137/18).

W kontekście związku przyczynowego chodzi o odpowiedź na pytanie, czy do szkody doprowadziło wyłącznie zachowanie poszkodowanego, czy też do jej powstania w ogóle nie doszłoby, lub byłaby mniejszych rozmiarów, gdyby śruba miała osłonę.

Ustalenie tej okoliczności wymaga wiadomości specjalnych. O ile powoda obciąża dowód, że szkoda została wyrządzona przez ruch przedsiębiorstwa, tak stronę pozwaną obciąża dowód, że była ona wynikiem wyłącznie zachowania poszkodowanego.

Wobec pominięcia zasadniczych okoliczności faktycznych i przesłanek warunkujących odpowiedzialność prowadzącego przedsiębiorstwo, zaskarżony wyrok podlega uchyleniu i sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania, wobec nierozpoznania jej istoty (art. 386 § 4 k.p.c.).

Ewa Głowacka Aleksandra Marszałek Adam Jewgraf