Kredyt indeksowany do franka. Sąd Apelacyjny oddalił apelację banku i utrzymał nieważność umowy

Powodowie, A. K. oraz J. K., wnieśli o ustalenie, że umowa kredytu z 12 marca 2007 r., jaką zawarli z pozwanym Bankiem (...) S.A. w W., jest nieważna. Ewentualnie zażądali 20.455,21 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Wnieśli nadto o zasądzenie na ich rzecz kosztów procesu. Podnieśli m.in., że jako konsumenci zawarli z pozwanym umowę kredytu indeksowanego do (...). Znajdowały się w niej klauzule niedozwolone. Zgodnie z tymi postanowieniami rozmiar świadczeń był wyznaczany przy użyciu przelicznika kursowego, który określał wyłącznie Bank. Było to sprzeczne z naturą zobowiązania umownego, a także z zasadami współżycia społecznego. Sposób skonstruowania umowy uniemożliwiał nadto ustalenie wysokości świadczeń. Z tych względów kontrakt był nieważny. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu. Podniósł zarzut przedawnienia.

W wyroku z 16 lutego 2022 r. Sąd Okręgowy ustalił nieważność umowy (pkt I); tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, zasądził od pozwanego na rzecz powodów 10.834 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (pkt II).

Powyższe orzeczenie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne.

Powodowie wnioskowali do pozwanego o udzielenie kredytu waloryzowanego do (...). Nie poinformowano ich o ryzyku kursowym ani o sposobie obliczania rat kapitałowo – odsetkowych. 12 marca 2007 r. zawarli umowę kredytu. Skredytowana kwota wynosiła 211.890 zł, była przeznaczona na sfinansowanie zakupu lokalu mieszkalnego oraz refinansowanie kosztów poniesionych na cele mieszkaniowe i wliczonych w kredyt. Kredytodawca miał wypłacić środki, a powodowie powinni je spłacać, w PLN wedle kursów odpowiednio kupna i sprzedaży (...) zawartych w tabeli obowiązującej w Banku. Nie określono, jak miała być konstruowana. Zabezpieczeniem wierzytelności Banku była hipoteka kaucyjna na spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu. W umowie zawarto informację o ryzyku zmiany kursu (...). 24 maja 2007 r. strony zmieniły umowę m.in. w ten sposób, że skredytowaną kwotę podwyższono do łącznie 225.990 zł.

W oparciu o powyższe ustalenia faktyczne Sąd Okręgowy zważył, że klauzule przeliczeniowe, które zawarto w umowie, były abuzywne. Powodowie zawarli ją jako konsumenci (art. 22

1 k.c.). Nie mieli wpływu na kształt spornych postanowień. Zamieszczono je we wzorcu umownym i były nieuzgodnione indywidualnie. Odsyłały do tabeli kursów Banku, a w konsekwencji nie precyzowały zasad przeliczania (...) na złote. Kredytodawca przyznał sobie zatem prawo do jednostronnego regulowania wysokości rat i całej wierzytelności. To zaś, oceniając wedle stanu z chwili zawarcia umowy, było niezgodne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszało interes inicjatorów postępowania. W konsekwencji sporne klauzule przeliczeniowe były bezskuteczne od samego początku i nie powinny być zastępowane innymi normami. Kontrakt, w braku powyższych postanowień, był nieważny. Powodowie zasadnie domagali się – i mieli w tym interes prawny (art. 189 k.p.c.) – ustalenia tej okoliczności. Dochodzone przez nich żądanie nie podlegało przedawnieniu, bo dotyczyło roszczenia niemajątkowego. O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c.

Apelację od powyższego wyroku złożył pozwany. Zaskarżył to orzeczenie w całości. Zarzucił naruszenie:

1. art. 232 zd. 1 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. i art. 6 k.c. poprzez:

1) uznanie, że klauzule indeksacyjne nie zostały indywidualnie uzgodnione, podczas gdy, umowa stanowiła odzwierciedlenie wniosku kredytowego, a powodowie mogli wybrać kredyt nieindeksowany;

2) uznanie, że powodowie nie mogli negocjować postanowień umownych i nie mieli wpływu na ich treść, podczas gdy:

a) umowa odzwierciedlała wniosek kredytowy, w którym jako walutę wskazano (...);

b) powodowie mogli wybrać kredyt w złotych;

c) powodowie posiadali zdolność do uzyskania kredytu w złotych, lecz świadomie z niego zrezygnowali;

d) powodowie do momentu zawarcia umowy mieli możliwość spłaty rat kapitałowo – odsetkowych bezpośrednio w (...);

e) powodowie prowadzili negocjacje, które doprowadziły do obniżenia marży i prowizji bankowej;

3) przyjęcie, że postanowienia indeksacyjne kreowały możliwość dowolnego określania przez Bank kursów w tabelach, podczas gdy wykazano, że:

a) kursy ustalano w oparciu o obiektywne i niezależne dane;

b) kursy nie odbiegały od wskaźników stosowanych przez inne banki komercyjne działające na tym samym rynku;

c) Bank posiadał i nadal posiada status dealera rynku, co oznacza, że na podstawie jego kwotowań kursy ustalał NBP;

d) metodologia ustalania kursu średniego przez NBP jest analogiczna do tej, jaką stosował kredytodawca;

e) w § 8 ust. 3 Regulaminu w brzmieniu z 1 października 2011 r. określono maksymalne odchylenie wartości kursowych;

f) powodów poinformowano o sposobie ustalania kursów w tabeli, a zapisy dotyczące tej metodologii znalazły się w umowie i w Regulaminie;

4) przyjęcie, że pozwany nie pouczył o konsekwencjach wahań kursu (...) i nie przedstawił symulacji ich wpływu na wielkość zobowiązania, a powodowie nie zdawali sobie sprawy z rozmiarów możliwej zmiany wskaźników kursowych, i pominięcie, że:

a) w umowie, (...) o ryzyku kursowym” oraz w „Parametrach wejściowych symulacji” zaprezentowano powodom przykład wpływu zmian kursu na wysokość raty; zaś w rozmowie z pracownikiem przedstawiono im symulację rat i kursów z poprzednich lat oraz wyczerpująco poinformowano o tabeli kursowej i spreadzie;

b) zmienność kursu walut jest wiedzą powszechną;

c) informacje udzielone powodom były zgodne z treścią Rekomendacji S, w szczególności dotyczyły potencjalnego rozmiaru raty przy założeniu wzrostu: kapitału o 20% oraz kursu (...) o wartość z 12 poprzednich miesięcy;

d) powodów poinformowano, że w przypadku zmiany kursu waluty rata może się podnieść do 1.537,17 zł, a więc do poziomu, który nigdy nie wystąpił przy wykonywaniu spornej umowy;

e) w dacie zawarcia umowy nie obowiązywał bezwzględnie obowiązujący przepis, który nakładał na Bank obowiązki informacyjne co do ryzyka kursowego;

5) przyjęcie, że powodowie nie wiedzieli, jaki będzie rozmiar ich długu, podczas gdy w umowie opisano mechanizm, w oparci o który ustala się kwotę świadczeń;

6) przyjęcie, że pracownik Banku nie poinformował o: zasadach ustalania kursu waluty, spreadzie, ryzyku kursowym i jego skutkach, możliwości negocjowania każdej klauzuli umownej, podczas gdy co innego wynika z dowodów;

7) przyjęcie, że zeznania powodów były wiarygodne, podczas gdy byli zainteresowani rozstrzygnięciem, a, jak wynika z dowodów z dokumentów, umowa była z nimi indywidulanie uzgodniona i wyjaśniono im mechanizm indeksacji;

8) przyjęcie, że zeznania świadka M. D. były nieprzydatne, podczas gdy pozwalały ustalić okoliczności dotyczące: działania indeksacji, treści procedur Banku, zakresu informacji przekazywanych kredytobiorcom oraz obszarów podlegających negocjacjom;

9) przyjęcie, że zeznania świadka J. C. były nieprzydatne, podczas gdy pozwalały ustalić okoliczności dotyczące: walutowego charakteru umowy, sposobu uruchomienia kredytu powodów, przyczyn stosowania spreadu, zabezpieczania się Banku przed ryzykiem kursowym, źródeł finansowania akcji kredytowej;

10) przyjęcie, że zeznania świadka K. M. były nieprzydatne, podczas gdy pozwalały ustalić okoliczności dotyczące: braku dowolności w ustalaniu tabel kursowych, rynkowego charakteru stosowanych kursów i walutowego charakteru umowy zawartej z powodami;

2. art. 235

2 § 1 pkt 2 i pkt 3 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c., art. 227 k.p.c. i art. 232 k.p.c. poprzez pominięcie wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, podczas gdy dotyczył: zasad finansowania, uruchamiania i spłaty kredytu; rozkładu ryzyka stron stosunku kredytowego; rynkowego charakteru kursów publikowanych w tabelach; braku dowolności Banku przy ich ustalaniu; a także skali możliwego do przewidzenia w 2008 r. wzrostu wartości (...);

3. art. 316 § 1 k.p.c. poprzez zaniechanie uwzględnienia stanu prawnego istniejącego na dzień zamknięcia rozprawy, w tym możliwości zastosowania w stosunku umownym kursu średniego NBP;

4. art. 189 k.p.c. poprzez przyjęcie, że powodowie mają interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy, podczas gdy przysługują im dalej idące środki prawne;

5. art. 385

1 § 1 i § 3 k.c. poprzez uznanie, że sporne klauzule nie były negocjowane i nie zostały indywidualnie uzgodnione, podczas gdy powodowie mieli na nie rzeczywisty wpływ;

6. art. 385

1 § 1 k.c. poprzez uznanie, że sporne postanowienia są niedozwolone, podczas gdy sposób ustalania tabel wykluczał dowolność w określaniu kursów, co potwierdziły m.in. zeznania świadka J. C.;

7. art. 385

1 § 1 i § 3 k.c. poprzez uznanie, że sporne klauzule są abuzywne, podczas gdy Bank działał uczciwe i nie zachodzi nieusprawiedliwiona dysproporcja praw i obowiązków stron, skoro powodowie sami uznali je za korzystne;

1) art. 385

2 k.c. w zw. z art. 385

1 § 1 k.c. poprzez pominięcie, że jedynie ocenę zgodności umowy z dobrymi obyczajami, nie zaś rażącego naruszenia interesów konsumenta, powinno się przeprowadzać według stanu z chwili zawarcia umowy, zatem o braku abuzywności spornych klauzul przemawia rynkowy charakter kursu Banku i to, że oferta kredytu indeksowanego była bardziej korzystna niż w przypadku zobowiązania w złotych;

8. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 w zw. z art. 385

1 § 2 k.c., art. 358 § 2 k.c., art. 3 k.c., art. 65 § 1 i § 2 k.c., art. 5 k.c. w zw. z art. 4 ustawy antyspreadowej poprzez ustalenie nieważności umowy, podczas gdy:

1) istnieje możliwość zastąpienia spornych postanowień przepisami prawa dyspozytywnego i zastosowanie kursu rynkowego lub średniego NBP;

2) nastąpiło to z pominięciem: wykładni opartej o zamiar, wolę i sytuację majątkową powodów z 2007 r.; sensu umowy; oraz zakazu nadużywania praw podmiotowych i zasad współżycia społecznego;

3) Sąd nie rozważył, czy nie narusza to zasad współżycia społecznego; a także jakie będą tego konsekwencje dla pozostałych kredytobiorców, innych klientów Banku i dla całej gospodarki w Polsce oraz płynności i stabilności systemu bankowego;

4) narusza to zasadę proporcjonalności oraz utrzymania umowy w mocy;

9. art. 56 k.c., art. 65 k.c. i art. 358 § 2 k.c. poprzez niezastosowanie do rozliczeń świadczeń umownych, w miejsce wskaźników z tabel kursowych, kursów publikowanych przez NBP;

10. art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe poprzez niezastosowanie.

Z uwagi na powyższe wniósł:

1. o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;

2. na podstawie art. 382 k.p.c. o dopuszczenie dowodu z wydruku z (...) na okoliczność zawarcia umowy kredytu w celach związanych z działalnością gospodarczą powodów;

3. na podstawie art. 380 k.p.c. o rozpoznanie postanowienia dowodowego Sądu Okręgowego o pominięciu opinii biegłego i o przeprowadzenie tego dowodu na okoliczności wskazane w apelacji;

4. o zasądzenie kosztów postępowania przed Sądem I i II instancji według norm przepisanych.

Powodowie wnieśli o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje.

Apelacja nie była zasadna.

Sąd Apelacyjny zaaprobował i przyjął za własne ustalenia faktyczne, na jakich oparto zaskarżone orzeczenie (art. 387 § 2

1 pkt 1 k.p.c.). Co prawda pozwany zgłosił zarzuty naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., ale, o czym będzie jeszcze mowa, okazały się nietrafne bądź bezprzedmiotowe. Z tych względów zostały ocenione wraz z tą częścią apelacji, która dotyczyła materialnej podstawy zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Niezasadnie zarzucono w niej naruszenie art. 385

1 k.c. Przesłanki tej normy zostały spełnione w odniesieniu do postanowień kontraktowych, które dotyczyły sposobu określania kursu (...), po którym ustalono rozmiar: kredytu w walucie obcej oraz świadczeń umownych spłacanych w złotych (§ 2 ust. 2, § 7 ust. 1 umowy; § 2 pkt 19, § 3 ust. 2, § 8 ust. 3, § 9 ust. 4, § 10 ust. 4 i ust. 5, § 12 ust. 3 Regulaminu).

Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił, że powodowie zawarli umowę działając jako konsumenci. Wbrew temu co podniesiono w apelacji, udowodnili, że stosunek kredytowy zawarli w celu sfinansowania prywatnych potrzeb. Wynikało to już z treści samego kontraktu, w którym wskazano, że kapitał zostanie przeznaczony przede wszystkim na pokrycie kosztów nabycia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego o powierzchni 51,5 m

2 (§ 2 ust. 3 umowy). Nie miała oparcia w zasadach doświadczenia życiowego teza, że powód ubiegał się w Banku o pozyskanie środków potrzebnych do działalności gospodarczej, którą, jak wynikało z (...), rozpoczął dopiero po osiemnastu miesiącach, zaś w skredytowanym obiekcie zarejestrował po sześciu latach, od zawarcia stosunku kredytu (k. 512, k. 537 – 538). Inicjatorowie postępowania wiarygodnie zatem zeznali, że inwestycja budowlana służyła wyłącznie zaspokojeniu ich potrzeb bytowych. Przemawiał za tym dodatkowo fakt, że profil aktywności biznesowej powoda polegał na produkcji mebli biurowych i sklepowych ( (...) k. 512 v). Nie jest prawdopodobne, że działalność tę realizował w nabytym z kredytu lokalu mieszkalnym o powierzchni 51,5 m

2. Chociaż więc, o czym była mowa, w 2013 r. wskazał jego adres w rejestrze przedsiębiorców (bezsporne), to jednak brak podstaw by uznać, że uczynił to z innej przyczyny niż, co wynikało z jego pisma procesowego (k. 528 v), administracyjnoprawnego nakazu podania siedziby.

Klauzule określające sposób ustalania kursu (...) nie zostały nadto uzgodnione indywidulanie. Jak wynikało z art. 385

1 § 3 k.c., doszłoby do tego, gdyby strony wspólnie ustaliły ich ostateczne brzmienie. Powinno to nastąpić w wyniku rzetelnych negocjacji, w ramach których konsumenci mieliby realny wpływ na treść kontraktu, chyba że poszczególne postanowienia zostały przez nich sformułowane i włączone na ich żądanie (patrz: postanowienie SN z 6 marca 2019 r. I CSK 462/18; wyrok SN z 1 marca 2017 r. IV CSK 285/16). Z art. 385

1 § 4 k.c. wynikało, że ciężar wykazania powyższych okoliczności spoczywał na pozwanym. Nie podołał tej powinności.

Nie zakwestionował, że jego przedstawiciele nie uzgadniali spornych postanowień umownych dotyczących kursów przeliczeniowych. Podniósł – powołując się na zeznania M. D., a także fakt uzgodnienia między stronami marży i prowizji kredytowej – że klienci Banku mieli możliwość pertraktacji (zarzut 1.2.e, 1.8). Z przedstawionego przez świadka szczegółowego opisu procedury zawierania umów nie wynikało jednak, że potencjalni kredytobiorcy byli informowani o możliwości uzgodnień klauzul kursowych (zarzut 1.6). Co więcej pozwany sam przyznał, że oddziaływanie powodów na treść powyższych postanowień polegało w zasadzie na zawnioskowaniu o udzielenie kredytu indeksowanego do (...) w oznaczonym przez nich rozmiarze i okresie spłaty (zarzut 1.1, 1.2.a, 1.2.b, 1.2.c). W rezultacie na etapie przedumownym nie mieli rzeczywistego wpływu na brzmienie spornych klauzul. Mogli jedynie zaakceptować je w całości – bez możliwości negocjacji – co uczynili, albo zrezygnować z zawarcia umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej. Z oceną tą były zbieżne ich zeznania, które w związku z tym Sąd Okręgowy zasadnie ocenił jako wiarygodne (zarzut 1.7). Tym samym między stronami nie doszło do uzgodnienia w znaczeniu, jakie pojęciu temu nadaje, wyłożony wyżej, art. 385

1 § 3 k.c. (zarzut 5).

Postanowienia przeliczeniowe spełniały też pozostałe przesłanki abuzywności (zarzut 6). W umowie unormowano, że kredyt mógł być wypłacony i spłacany tylko w złotych, a zatem z wyłączeniem możliwości wykonywania świadczeń wzajemnych za pomocą (...). Wbrew temu co twierdził pozwany (zarzut 1.2.d) nie było innej możliwości, bo, zgodnie z treścią umowy przekazanie skredytowanej kwoty i oddanie kapitału wraz z odsetkami powinno następować w pieniądzu polskim (§ 2 ust. 1, § 7 ust. 1 umowy; § 2 pkt 19, § 3 ust. 1, § 5 ust. 16 pkt 2 Regulaminu); a środki na raty miały pochodzić tylko z oznaczonego (...) (§ 7 ust. 3 umowy, § 8 ust. 1 Regulaminu). Świadczenia te wyliczano przy użyciu kursu (...), który był ustalany na podstawie wartości podawanych przez Bank w tabeli (§ 2 ust. 2, § 7 ust. 1 umowy; § 2 pkt 19, § 3 ust. 2, § 8 ust. 3, § 9 ust. 4, § 10 ust. 4 Regulaminu). Strony nie określiły zasad jej konstruowania. Wynikało to z wykładni umowy i Regulaminu, opartej o jednoznaczną gramatyczną treść tych dokumentów z dnia dokonania czynności prawnej (art. 65 k.c.). Przy interpretacji tej nie miała znaczenia przywoływana przez pozwanego dokumentacja, którą zredagowano później (Regulamin w brzmieniu obowiązującym od 2011 r.; zarzut 1.3.e). Nie było też podstaw do przyjęcia, i to przy zastosowaniu zarówno subiektywnej jak i obiektywnej metody, że w stosunku obligacyjnym stron istniała norma nakazująca kredytodawcy, żeby przy określaniu wskaźników przeliczeniowych korzystał z kursów rynkowych (zarzut 1.3.a – 1.3.d). Tego, że w chwili zawierania umowy działał z powyższą intencją, nie można wywodzić z jego ówczesnego i późniejszego zachowania, kiedy to, wedle stanowiska zawartego w apelacji, miał ustalać wartość waluty na poziomie, który odpowiadał danym z rynku. Gdyby nawet przyjąć tezę odmienną, to nie wykazano, że powodowie lub podmiot działający w tych samych okolicznościach co oni, byli świadomi zamiaru kontrahenta. W szczególności nie udowodniono, że wiedzieli wówczas, bądź mieli realną możliwość dowiedzenia się, o istnieniu lub treści opisywanych przez pozwanego zasad konstruowania tabel kursowych, jakie stosował w oparciu o samodzielną i niezależną od woli kredytobiorcy decyzję. Tezę tę potwierdziły zeznania powodów. Ich wypowiedzi były w tym zakresie wiarygodne, bo nie pozostawały w sprzeczności z pozostałym materiałem dowodowym. W szczególności, wbrew temu co podniesiono w apelacji (zarzut 1.3.f, 1.6, 1.8), ze złożonych dokumentów i zeznań nie wynikało, że w ramach procedury zawierania umowy kredytu klienci Banku powinni być informowani o zasadach konstruowania tabel. Świadek M. D. stwierdziła jedynie, że kredytobiorców pouczano o stosowaniu spreadu oraz o ustalaniu przez Bank własnych kursów walutowych i miejscu ich publikacji (k. 349 pyt. 26, 30).

W konsekwencji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku słusznie skonstatowano, że w zobowiązaniu posłużono się konstrukcją, która dawała wyłącznie Bankowi swobodę w kształtowaniu kursów (...) (zarzut 6). Omawiany mechanizm prawny stanowił nadużycie jego pozycji – był bowiem silniejszym kontrahentem – oraz nierównomierne rozłożył uprawnienia i obowiązki między stronami, a nadto stanowił źródło potencjalnie niekorzystnych skutków ekonomicznych dla powodów. Naruszało to dobre obyczaje. Przesłanka ta, jak podnosi się w orzecznictwie, rozumiana jest jako brak poszanowania praw kontrahenta, który przejawia się m.in. w działaniu nierzetelnym, nieuczciwym i sprzecznym z akceptowanymi standardami (patrz: wyrok SN z 1 marca 2017 r. IV CSK 285/16). Występuje gdy, jak w niniejszej sprawie, podmiot silniejszy, działając w sposób sprawiedliwy i słuszny, nie mógłby się racjonalnie spodziewać, że kontrahent przyjąłby postanowienie umowne w drodze negocjacji indywidualnych (patrz: uchwała składu 7 sędziów SN z 20 czerwca 2018 r. III CZP 29/17; wyroki (...): z 14 marca 2013 r. C 415/11 pkt 69, z 26 stycznia 2017 r. C 421/14 pkt 60 i postanowienie (...) z 14 listopada 2013 r. C 537/12 i C 116/13 pkt 66). Na skutek wprowadzenia spornych klauzul nastąpiło też rażące naruszenie interesów kredytobiorców. Dzieje się tak, kiedy nierzetelne traktowanie konsumenta kreuje nieusprawiedliwioną, niekorzystną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy (patrz np.: wyrok SN z 2 czerwca 2021 r. I (...) 55/21; wyrok SN z 30 maja 2014 r. III CSK 204/13). Także z powszechnego poglądu głoszonego w orzecznictwie wynika, że użyte przez poprzednika prawnego pozwanego postanowienia, odnoszące się do ustalania wyłącznie przez niego kursu waluty, uchybiały dobrym obyczajom i rażąco naruszały interes powodów (zarzut 6, 7, 8; patrz np.: postanowienie SN z 6 lipca 2022 r. I CSK 3445/22; postanowienie SN z 23 czerwca 2022 r. I CSK 2815/22; postanowienie SN z 31 maja 2022 r. I CSK 2307/22; wyrok SN z 28 września 2021 r. I (...) 74/21; wyrok SN z 27 listopada 2019 r. II CSK 483/18; wyrok SN z 29 października 2019 r. IV CSK 309/18; wyrok SN z 4 kwietnia 2019 r. III CSK 159/17; wyrok SN z 27 lutego 2019 r. II CSK 19/18).

Sporne postanowienia nie miały nadto charakteru ubocznego. W polskiej judykaturze wskazywano co prawda odmiennie, niemniej stanowisko to straciło na ważności. Jak bowiem wskazuje się w orzecznictwie (...), wszelkie postanowienia które określają sposób ustalania parytetu pomiędzy walutą rozliczenia i spłaty, są immanentnie związane z umową kredytu rozliczanego w walucie obcej i określają jej główny przedmiot – one bowiem kreują ryzyko kursowe (patrz: wyrok z 10 czerwca 2021 r. C 609/19, pkt 33, 36, 37, 44; wyrok z 14 marca 2019 r. C 118/17, pkt 48, 52 oraz wyrok z 3 października 2019 r. C 260/18, pkt 44). Do nich zaliczają się także klauzule odnoszące się do ustalania kursów. Określają bowiem stosunek wartości (parytet) między złotym, w którym faktycznie wypłacane i spłacane jest świadczenie umowne, a (...), w jakim strony dokonują rozliczenia. Stanowisko to znalazło potwierdzenie także w nowym orzecznictwie Sądu Najwyższego (patrz np.: postanowienie SN z 23 czerwca 2022 r. I CSK 2815/22; wyrok SN z 3 lutego 2022 r. (...) 415/22; wyrok SN z 3 lutego 2022 r. (...) 975/22).

Okoliczność ta nie uniemożliwiała oceny omawianych klauzul pod kątem abuzywności. Również postanowienia odnoszące się do świadczeń głównych podlegają takiemu badaniu, o ile zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny (art. 385

1 § 1 k.c.). W tym przypadku konsument nie ma możliwość łatwej oceny konsekwencji ekonomicznych, rozmiarów i relacji swojego świadczenia do zobowiązania wzajemnego drugiej strony (patrz: wyrok (...) z 10 czerwca 2021 r. C 609/19, pkt 42 i 43; wyrok (...) z 20 września 2017 r. C 186/16 pkt 43 – 45; wyrok (...) z 30 kwietnia 2014 r. C 26/13 pkt 71 – 73, 75). Do zachowania wymogu transparentności w przypadku umów o kredyty denominowane i indeksowane do waluty obcej niezbędne jest też m.in. realne poinformowanie kredytobiorcy o tym, że przez cały okres trwania więzi obligacyjnej ponosi ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się trudne do udźwignięcia w przypadku silnej deprecjacji waluty, w jakiej otrzymuje wynagrodzenie (patrz: wyrok (...) z 20 września 2018 r. C 51/17pkt 74, 75).

Powyższe warunki jednoznaczności nie zostały spełnione (zarzut 6). Postanowienia umowne dotyczące źródła stosowanych kursów, choć sformułowane językowo poprawnie, pozbawiały powodów możliwości, by w – relewantnej przy określaniu abuzywności – chwili zawarcia kontraktu, poznać skonkretyzowane i obiektywne wskaźniki, w oparciu o które miały być wyliczane ich świadczenia. Również w orzecznictwie ugruntował się zasadny pogląd, że nie jest transparentna klauzula, która, jak w niniejszej sprawie, pozostawia kredytodawcy dowolność w wyliczaniu wartości waluty (patrz: postanowienie SN z 6 lipca 2022 r. I CSK 3445/22; postanowienie SN z 23 czerwca 2022 r. I CSK 2815/22; wyrok SN z 3 lutego 2022 r. (...) 415/22; wyrok SN z 28 września 2021 r. I (...) 74/21; wyrok SN z 7 listopada 2019 r. IV CSK 13/19; wyrok SN z 29 października 2019 r. IV CSK 309/18; wyrok SN z 4 kwietnia 2019 r. III CSK 159/17). Podobna ocena dotyczyła kwestii wypełnienia obowiązku informacyjnego co do kreowanego przez sporne postanowienia ryzyka walutowego. Nie miało znaczenia, że w umowie (§ 2 ust. 2) i w odrębnych oświadczeniu (informacja k. 265) znalazło się sformułowanie, wedle którego powodowie zostali poinformowani o skutkach związanych ze zmianą kursu waluty, a nadto okazano im symulację obrazującą wzrost wartości (...) o 10,9%. Jak bowiem wynika z zasadnego poglądu głoszonego w orzecznictwie, powyższe informacje i oświadczenia odebrane od strony, podobnie jak inne czynności zalecane kredytodawcom w Rekomendacji S, nie były wystarczające (zarzut 1.4, 1.6). Pozwany, wbrew spoczywającemu na nim ciężarowi dowodowemu, nie wykazał i nie zaoferował materiału a nawet twierdzeń, które potwierdziłyby, że przedstawiciele jego poprzednika prawnego uświadomili powodów, wyraźnie i z należytą powagą oraz w oparciu o przedstawione im projekcje, że: deprecjacja waluty krajowej jest trudna do oszacowania w perspektywie długookresowej; nie można wykluczyć gwałtownego i drastycznego wzrostu kursu (...) (nawet o kilkadziesiąt procent); co mogłoby, przy uwzględnieniu konkretnej sytuacji kredytobiorców, pociągać bardzo uciążliwe konsekwencje, włącznie z niemożnością spłaty zobowiązań kredytowych i utratą obciążonej hipoteką skredytowanej nieruchomości. Brak też dowodów, że zostali odrębnie poinformowani o istnieniu i zasadzie działania umownych mechanizmów, które wyłączają lub łagodzą powyższe ryzyko kursowe, takich jak możliwość wcześniejszej spłaty lub przewalutowania zadłużenia (co do ciężaru dowodu, patrz: wyrok (...) z 10 czerwca 2021 r. C 776/19, pkt 84, 85, 89; co do zakresu obowiązku informacyjnego, patrz: wyrok SN z 13 maja 2022 r. (...) 464/22).

Opisane wyżej okoliczności przemawiały za tym, że spełniły się przesłanki uznania omawianych postanowień umownych za niedozwolone. Tym samym nie wiązały one stron (art. 385

1 § 2 k.c.).

Wbrew temu co podniósł pozwany, tak ukształtowany stosunek prawny nie podlegał sanowaniu w oparciu o zasady unormowane art. 65 k.c. Brak było podstaw, żeby wedle postulatu zawartego w apelacji, skorzystać z dyspozycji zawartej w tym przepisie (zarzut 9.1, 10). Wprowadzenie do więzi zobowiązaniowej, w miejsce pierwotnie istniejących norm, nowego sposobu ustalania kursu (...), nie byłoby oparte na: zgodnym celu i zamiarze stron; ani też na dostępnym adresatowi oświadczenia woli znaczeniu przy założeniu starannych z jego strony zabiegów interpretacyjnych – a więc na przesłankach istotnych przy wykładni metodą subiektywną i obiektywną (patrz: wyrok SN z 29 maja 2015 r. V CSK 446/14; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 1995 r., III CZP 66/95). W każdym z tych przypadków relewantny jest bowiem stan istniejący na moment dokonania czynności prawnej (patrz: Legalis. red. K. Pietrzykowski. Kodeks cywilny. T. I. Komentarz. Art. 1–44910. Wydanie 10. 2020 r., art. 65, Nb 11; postanowienie SN z 15 marca 2019 r. V CSK 431/18). Niedopuszczalny byłby zaś, czego oczekiwał pozwany, przebieg wykładni, który bazowałby na takim stanie świadomości stron (rzeczywistym, bądź przyjętym na potrzeby określenia modelu normatywnego odbiorcy), który dotyczyłby okoliczności mających miejsce nie w trakcie, ale już po zwarciu umowy, to jest w chwili, kiedy kontrahenci zorientowali się, że ujęte w niej postanowienia mają charakter abuzywny. Takie działanie nie stanowiłoby interpretacji oświadczenia woli, lecz w istocie kreowałoby nowe prawa i obowiązki obligacyjne, czego nie można czynić w oparciu o art. 65 k.c.

Stosunek prawny nie podlegał też uzupełnieniu w oparciu o zasady unormowane w art. 56 k.c. (zarzut 9.1, 10). Wniosek taki płynął m.in. z analizy wyroku (...) z 3 października 2019 r. wydanego w sprawie C 260/18. Stwierdzono w nim, że art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie wypełnieniu luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, które przewidują, że treść czynności prawnej jest uzupełniana przez zasady słuszności lub ustalone zwyczaje (pkt 62 wyroku). Powyższa teza znalazła odzwierciedlenie również w polskim orzecznictwie (patrz np.: wyrok SN z 27 listopada 2019 r. II CSK 483/18; wyrok SN z 28 września 2021 r. I (...) 74/21). Do tożsamych z nią wniosków prowadziła wykładnia art. 56 k.c. Norma ta daje prymat tym elementom czynności prawnej, które zostały wprost wyrażone przez strony. Wyprzedzają one skutki opisane w przepisach dyspozytywnych oraz wynikające z zasad współżycia społecznego i zwyczajów (patrz: Legalis. red. E. Gniewek, P. Machnikowski. Kodeks cywilny. Komentarz. Wydanie 10. 2021 r., art. 56, nb 11; Legalis. red. M. Gutowski. Kodeks cywilny. Tom I–III. Komentarz. Wydanie 3. 2021 r., art. 56, nb 3). Z tych względów w przypadku bezskuteczności zapisu umownego, w sytuacji gdy został wprowadzony do umowy, unormowania wynikające z innych źródeł (przepisy dyspozytywne, zwyczaje, zasady współżycia społecznego) nie wchodzą do stosunku zobowiązaniowego i nie zastępują klauzuli nieobowiązującej.

Pozwany słusznie nadto wskazał, że w orzecznictwie (...) dopuszcza się możliwość uzupełnienia umowy, zawierającej postanowienie niedozwolone, normą dyspozytywną. Chodzi jednak o przypadki, gdy: pozwala na to prawo krajowe; na skutek abuzywności umowa nie może dalej obowiązywać; a ich upadek byłby szczególnie niekorzystny dla konsumenta (patrz: wyroki (...) z: 3 marca 2020 r., C 125/18, pkt 61 i 64; 7 listopada 2019 r., C 349/18, pkt 70; 3 października 2019 r., C 260/18, pkt 32, 48; 26 marca 2019 r., C 70/17, pkt 56). Jedynie drugi z powyższych warunków został spełniony; nie zaktualizował się zaś pierwszy i trzeci z nich.

Chociaż bowiem umowa stron, o czym będzie jeszcze mowa, nie mogła funkcjonować bez niedozwolonych klauzul przeliczeniowych, to jednak jej upadek nie będzie szczególnie niedogodny dla powodów. (...) najczęściej utożsamia niekorzystne skutki braku związania stosunkiem kredytowym z tym, że cała wierzytelność kontraktowa zostaje postawiona w stan wymagalności, a wynikające z tego konsekwencje finansowe przekraczają możliwości konsumenta (patrz: wyrok (...) z: 20 stycznia 2021 r., C 269/19, pkt 34; 3 marca 2020 r., C 125/18, pkt 63). Pozwany nie wykazał, że taka sytuacja wystąpiłaby u przeciwników procesowych. Przeciwnie, kwota, jaką uiścili od 23 kwietnia 2007 r. do 23 czerwca 2020 r., a więc 170.116,67 zł (zliczenie wartości podanych w wyciągu z rachunku kredytowego k. 48 – 54), stanowiła ponad 75% tego, co otrzymali (łącznie 225.990 zł). Od tamtej daty do zamknięcia rozprawy bezspornie uiszczali świadczenia kontraktowe. Sami też, jak zakomunikowali na rozprawie (k. 386 v, 387 v), byli świadomi i akceptowali stan, w którym w przypadku upadku umowy musieliby dokonać rozliczenia z tytułu roszczeń o zwrot udostępnionego kredytu. Gdyby nadto u pozwanego hipotetycznie istniała dodatkowa wierzytelność o wynagrodzenie za korzystanie ze skredytowanej kwoty, a także gdyby wykazał jej wysokość, to nie udowodnił, że spełnienie takiego długu przekraczałoby ich zdolności ekonomiczne.

Na zastosowanie przepisów dyspozytywnych w miejsce postanowień abuzywnych nie pozwalał też krajowy porządek prawny – i to wedle stanu ocenianego w chwili orzekania (zarzut 3). Możliwości takiej, jak już wskazano, nie dawał art. 56 k.c. Także z art. 385

1 § 2 k.c. wynika, że na skutek uznania postanowień umownych za niedozwolone strony są związane umową w pozostałym – nie zaś w uzupełnionym przez inne unormowania – zakresie. Inne przepisy również nie przewidują takiego skutku. Również w nowym orzecznictwie Sądu Najwyższego prawidłowo się wskazuje, że niedozwolone klauzule przeliczeniowe dotyczące konsumenta nie mogą być zastąpione normą dyspozytywną, ani żadną inną, w tym wywiedzioną w drodze analogii (zarzut 3, 9.1, 10, 11; patrz: postanowienie SN z 6 lipca 2022 r. I CSK 3445/22; postanowienie SN z 23 czerwca 2022 r. I CSK 2815/22; postanowienie SN z 31 maja 2022 r. I CSK 2307/22; wyrok SN z 3 lutego 2022 r. (...) 459/22; wyrok SN z 3 lutego 2022 r. (...) 975/22; postanowienie SN z 29 grudnia 2021 r. I CSK 336/21; wyrok SN z 28 września 2021 r. I (...) 74/21; wyrok SN z 30 października 2020 r. II CSK 805/18).

Nie było też co prawda wykluczone, że w miejsce klauzul abuzywnych mogły wejść normy, nawet nieobowiązujące w chwili zawarcia spornego stosunku prawnego. Wymagałoby to jednak aprobaty strony powodowej i pozwanej (patrz: wyrok (...) z: 20 stycznia 2021 r., C 269/19, pkt 41; 3 października 2019 r., C 260/18, pkt 48). W niniejszej sprawie brak było takiego konsensusu.

W tym stanie rzeczy zbędny okazał się złożony w pierwszej i w drugiej instancji wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego (zarzut 2). Niezasadny był też zarzut, w którym pozwany zakwestionował przeprowadzoną przez Sąd Okręgowy ocenę zeznań świadków (zarzut 1.8 – 1.10). Wszystkie powyższe dowody dotyczyły: faktów nie mających wpływu na rozstrzygnięcie (kwestie m.in.: stosowania w tabelach kursów rynkowych i zasad ich konstruowania; sposobu finansowania akcji kredytowej i związanego z tym ryzyka Banku); bądź forsowanych przez pozwanego ocen prawnych, które były nieprawidłowe, czego nie mógł zmienić zaoferowany materiał dowodowy (kwestie: walutowego charakteru umowy; spełnienia obowiązku informacyjnego wobec powodów; uprawnienia Banku do dowolnego kreowania kursów waluty; rażącego naruszenia interesów konsumenta na skutek zastosowania postanowień abuzywnych; indywidualnego uzgodnienia klauzul przeliczeniowych).

W rezultacie na skutek wyeliminowania niedozwolonych i bezskutecznych postanowień doszło do upadku mechanizmu kreującego ryzyko walutowe – jak już wskazano, a w umowie tworzyły go m.in. klauzule ustalania kursu (...). Zabrakło więc elementu, który, o czym była mowa, statuował główne świadczenia stron. Jak podkreśla się w orzecznictwie, już na skutek tej okoliczności umowa nie była możliwa do utrzymania (patrz: postanowienie SN z 7 grudnia 2022 r. I CSK 3271/22; postanowienie SN z 7 grudnia 2022 r. I CSK 3346/22; postanowienie SN z 24 listopada 2022 r. I CSK 3200/22; postanowienie SN z 15 listopada 2022 r. I CSK 2909/22). Co więcej w wyniku bezskuteczności klauzul przeliczeniowych zabrakło formuły, która pozwoliłaby ustalić, wedle wskaźnika umownego w postaci kursu kupna i sprzedaży (...), kwotę kapitału podlegającego spłacie, a także rozmiaru ustalanych na podstawie tej wartości rat kapitałowo – odsetkowych. Zgodnie z tym co twierdził pozwany (zarzut 3), kontrakt w dalszym ciągu zawierał bowiem nieabuzywne, a więc wiążące, postanowienia nakazujące dokonywanie indeksacji. W konsekwencji zabrakło w nim treści niezbędnej do ustalenia wartości świadczeń. Gdyby zaś uznać, że na skutek abuzywności wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji stały się bezskuteczne, to doszłoby w istocie do przekształcenia charakteru umowy, w której kwota kredytu jest podawana w pieniądzu krajowym i w nim jest wypłacona, ale zostaje przeliczona na walutę obcą, po czym spłata powinna co do zasady nastąpić w złotych, w zobowiązanie nieindeksowane, a więc w inny podtyp stosunku kredytowego (co do cech umowy kredytu indeksowanego, patrz: wyrok SN z 9 października 2020 r. III CSK 99/18; wyrok SN z 30 września 2020 r. I CSK 556/18; wyrok SN z 10 maja 2022 r. (...) 694/22). Oznaczałoby to tak daleko idącą modyfikację, że taką czynność prawną należałoby uznać za stosunek o odmiennej istocie i charakterze. W takiej sytuacji w umowie nie dałoby się utrzymać treści pierwotnych praw i obowiązków stron (patrz np.: wyrok SN z 26 stycznia 2023 r. (...) 722/22; postanowienie SN z 20 grudnia 2022 r. I CSK 4600/22; postanowienie SN z 6 lipca 2022 r. I CSK 3445/22). Także to wykreowało podstawy do uznania, że nie da się jej pozostawić w mocy (podobnie, patrz: postanowienie SN z 6 lipca 2022 r. I CSK 3445/22; postanowienie SN z 23 czerwca 2022 r. I CSK 2815/22; wyrok SN z 26 maja 2022 r. (...) 650/22; wyrok SN z dnia 10 maja 2022 r. (...) 382/22; wyrok SN z 10 maja 2022 r. (...) 694/22; wyrok SN z 3 lutego 2022 r. (...) 975/22; wyrok SN z 3 lutego 2022 r. (...) 415/22 – pkt 11 uzasadnienia; wyrok SN z 3 lutego 2022 r. (...) 459/22).

Do odmiennej konkluzji nie prowadziła analiza orzecznictwa (...). Wprawdzie pozwany słusznie wskazał, że kładzie się w nim nacisk na to, by dążyć do utrzymania stosunku prawnego dotkniętego abuzywnością (zarzut 9.4), ale jednocześnie podkreśla się, że granicą tej zasady jest stan, w którym, jak w niniejszej sprawie, dalsze obowiązywanie kontraktu nie jest prawnie możliwe zgodnie z normami wewnętrznymi państwa członkowskiego (patrz: np. wyrok (...) z 14 marca 2019 r. C 118/17 pkt 51; wyrok (...) z 29 kwietnia 2021 r. C19/20 pkt 64, 82, 83, 85, 89; wyrok (...) z 2 września 2021 r. C 932/19 pkt 49, 50). Zresztą także (...) stoi na stanowisku, że w sytuacji gdy, jak w niniejszej sprawie, odpada mechanizm kreujący ryzyko walutowe, „niepewna” staje się obiektywna możliwość trwania całej więzi obligacyjnej (patrz: wyrok z 14 marca 2019 r. C 118/17, pkt 48, 52; wyrok z 3 października 2019 r. C 260/18, pkt 44).

Trzeba dodać, że kontrakt można byłoby pozostawić w mocy – uznając postanowienie niedozwolone za działające – niemniej wymagałoby to świadomej i dobrowolnej zgody kredytobiorców (patrz: wyroki (...) z: 7 listopada 2019 r., C 349/18, pkt 66; 3 października 2019 r. C 260/18 pkt 53 i 56; 21 lutego 2013 r. C 472/11, pkt 35 i 36). Nie udzielili jednak takiej aprobaty. Wyraźnie zakomunikowali, że nie chcą utrzymania umowy. Jak wynikało z wyjaśnień, które złożyli na rozprawie, byli świadomi skutków tej decyzji (protokół rozprawy k. 386 v, 387, 387 v). Mieli zatem możliwość, by, czego wymaga (...), kontradyktoryjnie przedyskutować okoliczności związane z nieskutecznością czynności prawnej (patrz: wyrok z 21 lutego 2013 r. C 472/11, pkt 36). Dyskusja taka toczyła się między nimi a ich przeciwnikiem procesowym przez całe postępowanie. Umowa upadła więc w całości ze skutkiem ex tunc.

Powodowie spełnili nadto zawarte w art. 189 k.p.c. przesłanki konieczne do tego, żeby domagać się ustalenia (zarzut 4). Interes prawny unormowany w art. 189 k.p.c. będzie istniał, gdy wyrok ustalający umożliwi najpełniejszą ochronę ich sfery prawnej (patrz: wyrok SN z 18 czerwca 2009 r. II CSK 33/09). Wykazali, że tak było w niniejszej sprawie. Tylko ustalenie nieważności pozwoliłoby na definitywnie uchylenie stanu niepewności w zakresie istnienia spornej umowy. Takie rozstrzygnięcie oddziaływałoby nie tylko na kwestię zasadność roszczeń z tytułu nienależnego świadczenia, lecz także na szereg innych istotnych dla nich aspektów prawnych – np. pozbawiłoby pozwanego, bądź jego ewentualnych następców prawnych, możności dochodzenia spełnienia długu opisanego w kontrakcie; czy też pozwoliłoby na dokonanie w księdze wieczystej wpisu o wykreśleniu hipoteki zabezpieczającej zobowiązanie kredytowe (patrz: postanowienie SN z 25 sierpnia 2011 r. II CSK 665/10). Skutek ten nie mógł być osiągnięty w oparciu o samo powództwo o świadczenie.

Pozwany niezasadne podniósł, że dochodzenie powyższego roszczenia stanowiło nadużycie prawa (zarzut 9.1, 9.3). Żądanie powództwa wynikało z naruszeń, w wyniku których, jak wspomniano, przyznał sobie nieograniczoną możliwość określania zobowiązania stron, w tym rozmiaru rat kapitałowo – odsetkowych. Nie było to uchybienie błahe, czyniące niezasadnym i nieproporcjonalnym dochodzenie stwierdzenia nieistnienia stosunku prawnego. Również w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że roszczenia wywodzone z tej podstawy nie naruszają samodzielnie zasad równości, pewności i proporcjonalności (patrz np.: wyrok SN z 3 lutego 2022 r. (...) 459/22).

Sąd Okręgowy słusznie też uznał, że nie doszło do przedawnienia. Ocenę tę oparł jednak na niezasadnym założeniu, że żądanie powodów miało charakter niemajątkowy. Teza ta nie była słuszna, bo jak powszechnie się przyjmuje, postępowanie z powództwa o ustalenie nieważności umowy kredytu jest sprawą majątkową, w której oznacza się wartość przedmiotu sporu i zaskarżenia (art. 19 § 2 k.p.c.). Hipoteza z art. 117 k.c., w której unormowano przesłanki powołania się na przedawnienie, nie miała zastosowania w niniejszym postępowaniu, bo norma ta dotyczy wyłącznie roszczenia materialnego – a zatem uprawnienia do żądania od innego podmiotu określonego zachowania (świadczenia). Kompetencja wynikająca z normy z art. 189 k.p.c. nie ma takiego charakteru. Dotyczy roszczenia procesowego, niemającego oparcia w przepisach prawa materialnego, którego istotą jest możliwość domagania się od sądu ustalenia istnienia bądź nieistnienia stosunku prawnego. Zaprezentowana wyżej różnica ma nie tylko teoretyczny charakter. Jak wynika z art. 117 § 2 k.c. skorzystanie z zarzutu przedawnienia oznacza, że „ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia”. Sytuacja taka nie może wystąpić w odniesieniu do żądania opisanego w art. 189 k.p.c. Norma ta nie daje powodowi prawa domagania się od przeciwnika procesowego świadczenia (zachowania), ani też nie nakłada na pozwanego obowiązków, od których mógłby się uchylać. Pogląd ten jest ugruntowany w orzecznictwie (patrz np.: wyrok SN z z 1 marca 1963 r. III CR 193/62; wyrok SN z 27 sierpnia 1976 r. II CR 288/76; wyrok SN z 12 lutego 2002 r. I CKN 527/00) i w doktrynie (patrz np.: Legalis. red. A. Zieliński, K. Flaga – Gieruszyńska. Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Wydanie 11. 2022 r., art. 117, nb 73; Legalis. red. P. Machnikowski. Zobowiązania. Przepisy ogólne i powiązane przepisy Księgi I KC. Tom I. Komentarz. Wydanie 1. 2022 r., art. 117, nb 13; Lex. red. M. Balwicka – Szczyrba, A. Sylwestrzak. Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany. LEX/el. 2023 r., art. 117, nb 2).

Powództwo główne zasadnie zostało zatem uwzględnione.

Z tych względów orzeczono jak w pkt II sentencji w oparciu o art. 385 k.p.c.

O kosztach postępowania drugoinstancyjnego rozstrzygnięto zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sporu (art. 98 § 1 k.p.c.). Powodowie wygrali sprawę, więc należał się im zwrot całości nakładów, jakie ponieśli do celowego dochodzenia swoich praw (8.100 zł – § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).

Z uwagi na powyższe orzeczono jak w pkt III sentencji w oparciu o art. 108 § 1 k.p.c.

(...)