Pozwani nie uprawdopodobnili szkody. SN odrzucił skargę na wyrok o ochronę własności

Zgodnie z art. 4245 § 1 k.p.c., do konstrukcyjnych elementów skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia należy oznaczenie

wyroku, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on zaskarżony w

I CNP 111/24

2

całości lub w części, przytoczenie podstaw skargi oraz ich uzasadnienie, wskazanie

przepisu prawa, z którym zaskarżony wyrok jest niezgodny, uprawdopodobnienie

wyrządzenia szkody spowodowanej przez wydanie wyroku, którego skarga dotyczy,

wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków

prawnych nie było i nie jest możliwe oraz wniosek o stwierdzenie niezgodności

wyroku z prawem.

Wymagania te korespondują z charakterem skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, jako nadzwyczajnego środka

prawnego, który nie służy uchyleniu lub zmianie prawomocnego orzeczenia, lecz

inicjuje pierwszą fazę postępowania zmierzającego do realizacji odpowiedzialności

odszkodowawczej Skarbu Państwa z tytułu wydania niezgodnego z prawem

prawomocnego orzeczenia sądu (art. 4171 § 2 k.c. w związku z art. 77 Konstytucji

RP). Muszą być one zrealizowane odrębnie i samodzielnie, każde niezależnie od

pozostałych, co prowadzi do wniosku, że skarga niespełniająca któregokolwiek z

nich dotknięta jest tzw. brakiem istotnym, nienaprawialnym w reżimie właściwym

dla usuwania braków formalnych (art. 4248 § 1 k.p.c.).

Skarga złożona przez pozwanych U.K. i J.K. od wyroku Sądu Okręgowego w

Siedlcach z dnia 30 kwietnia 2024 r. nie czyniła zadość wymaganiu

uprawdopodobnienia, że przez wydanie zaskarżonego wyroku doszło do

wyrządzenia szkody (art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c.). W świetle utrwalonego orzecznictwa

konieczne jest w tej mierze przeprowadzenie odrębnego wywodu przekonującego,

że szkoda powstała, określającego jej rozmiar i czas powstania oraz postać i

związek przyczynowy z wydaniem orzeczenia niezgodnego z prawem. Skarżący

powinien przytoczyć wszelkie znane mu fakty dotyczące tych okoliczności,

pozwalające na ocenę prawdopodobieństwa powstania szkody i koniecznego

związku przyczynowego. Powinien także powołać dowody lub co najmniej ich

surogaty, które uczynią twierdzenie o wyrządzeniu szkody wiarygodnym (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05, OSNC

2006, nr 1, poz. 16, z dnia 31 stycznia 2006 r., IV CNP 38/05, OSNC 2006, nr 7 - 8,

poz. 141, z dnia 5 października 2017 r., II CNP 20/17 i z dnia 28 listopada 2017 r.,

III CNP 19/17).

I CNP 111/24

3

W okolicznościach sprawy skarżący twierdzili wprawdzie, że ponieśli koszty

związane z opracowaniem dokumentacji projektowej mającej służyć wykonaniu

wyroku wydanego w innej sprawie między tymi samymi stronami, którego

wykonanie zaskarżony wyrok miał uczynić niemożliwym. Wskazali ponadto na

pogarszanie się stanu zdrowia pozwanej, stany lękowe, konieczność hospitalizacji,

poczucie bezczynności i pokrzywdzenia. Twierdzenia te – mimo że dotyczyły

faktów – nie zostały jednak poparte środkami mogącymi uprawdopodobniać ich

wiarygodność. Nie chodzi przy tym tylko o zakres powołanych wydatków, lecz także

konieczność ich poniesienia i związek przyczynowy między wydaniem

zaskarżonego wyroku i uszczerbkiem majątkowym, co również wymaga

uwiarygodnienia. Ocenę tę należało odnieść także do twierdzonej szkody

niemajątkowej po stronie pozwanej, w odniesieniu do której twierdzenia skargi nie

mogły być uznane per se za dostatecznie uprawdopodobniające nie tylko sam

uszczerbek, lecz przede wszystkim jego kauzalne powiązanie z wydaniem

zaskarżonego wyroku.

Niezależnie od tego należało zwrócić uwagę na dwie kwestie.

Po pierwsze, złożony w skardze wniosek o stwierdzenie niezgodności z

prawem zaskarżonego wyroku, jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania, zdawał się wskazywać na niezrozumienie przez pozwanych istoty

złożonego środka prawnego, którego funkcja nie polega na uchyleniu (skasowaniu)

kwestionowanego, prawomocnego, orzeczenia sądu i doprowadzeniu do

ponownego rozpoznania sprawy, lecz na otwarciu drogi do dochodzenia roszczenia

odszkodowawczego, którego adresatem jest Skarb Państwa, jeżeli przez wydanie

prawomocnego wyroku do wyrządzenia takiej szkody doszło.

Po drugie, formułując zarzuty skargi pozwani nie powołali argumentów, które

mogłyby przekonywać o tym, że naruszenie przepisów prawa procesowego i

materialnego powołanych w podstawach skargi, jeśli miało miejsce, skutkowało

wydaniem orzeczenia, którego niezgodność z prawem miałaby charakter

elementarny i oczywisty. Wywody przedstawione w uzasadnieniu skargi –

częściowo wybiegające poza wiążącą Sąd Najwyższy podstawę faktyczną

zaskarżonego wyroku (art. 39813 § 2 w związku z art. 42412 k.p.c.) – stanowiły

I CNP 111/24

4

polemikę ze stanowiskiem Sądu Okręgowego, właściwą środkom odwoławczym

rozpoznawanym w toku instancji. W całości pomijały one specyfikę skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, której zasadność

jest warunkowana stwierdzeniem kwalifikowanych, widocznych prima vista, błędów

w ocenie stanu prawnego, których wykazanie obciąża każdorazowo stronę

skarżącą (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 września 2012 r., SK

4/11, OTK-A 2012, nr 8, poz. 97 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 31 marca

2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 17, z dnia 4 stycznia 2007 r., V CNP

132/06, OSNC 2007, nr 11, poz. 174, i z dnia 13 stycznia 2017 r., III CNP 3/16).

O takim rażącym błędzie nie mogło w szczególności świadczyć stwierdzenie

Sądu Okręgowego, według którego ochrona prawna udzielona w postępowaniu

posesoryjnym (art. 344 k.c.) ma w pewnym zakresie tymczasowy charakter, nie

dotyczy sfery praw rzeczowych i nie może zabezpieczać przed powództwem

negatoryjnym (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 października 2007 r.,

III CKU 37/97, w którym stwierdzono, że uwzględnienie powództwa posesoryjnego

nigdy nie przesądza prawa do posiadania; orzeczenie wydane w postępowaniu

posesoryjnym definitywnie rozstrzyga spór o posiadanie, natomiast tymczasowo

jedynie orzeka o atrybucie samego prawa, tzn. o posiadaniu, a także wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 8 października 1969 r., I CR 178/69). Z poglądem tym

koresponduje zapatrywanie, według którego wyrok uwzględniający powództwo

petytoryjne może dezaktualizować tytuł wykonawczy oparty na wyroku

posesoryjnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 2014 r., I CNP 30/13

i uchwała Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2018 r., III CZP 101/17, OSNC 2019,

nr 2, poz. 15).

Z tych względów, na podstawie art. 4248 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

Wniosek o zasądzenie kosztów postępowania wywołanego wniesieniem

skargi oddalono, zważywszy, że powód nie złożył skutecznie odpowiedzi na skargę

(por. np. mutatis mutandis postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca

2022 r., I CSK 859/22).

I CNP 111/24

5

(K.G.)

[a.ł]