Pozwany ponowił skargę na wyrok w sprawie dóbr osobistych. SN ją odrzucił

Wyrokiem z 21 listopada 2022 r. Sąd Okręgowy w Opolu, jako sąd pierwszej

instancji, zobowiązał pozwanego S. M. do usunięcia skutków naruszenia dóbr

osobistych powódki I. N. w sposób opisany w sentencji oraz do zaniechania

rozpowszechniania nieprawdziwych informacji o powódce na przyszłość.

Pozwany wywiódł od tego wyroku skargę o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego wyroku, która została odrzucona postanowieniem Sądu

Okręgowego w Opolu z 23 kwietnia 2024 r. Pozwany nie zaskarżył tego

postanowienia zażaleniem do Sądu Najwyższego, natomiast wniósł następczo

pismo zatytułowane „uzupełnienie braków skargi o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego wyroku”, które zawierało ponowioną skargę.

I CNP 46/25

2

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga podlega odrzuceniu.

Zgodnie z art. 4241 § 2 k.p.c. stwierdzenia niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku pierwszej instancji można żądać jedynie w wyjątkowych

przypadkach, jeżeli niezgodność z prawem wynika z podstawowych zasad

porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela.

Taka niezgodność o kwalifikowanym charakterze powinna zostać wykazana

i uargumentowana w odrębnej, skoncentrowanej na dodatkowych przesłankach

uregulowanych w tym przepisie. Na skarżącym spoczywa obowiązek konkretyzacji

podstawowej zasady porządku prawnego bądź konstytucyjnego prawa lub

wolności, czyli wykazania, że dana zasada istnieje w porządku prawnym, ma dla

niego podstawowe znaczenie oraz obowiązek dokładnego określenia sposobu jej

naruszenia. W ten sposób opisana reguła może wynikać ze stosownych przepisów

Konstytucji, źródeł prawa pierwotnego UE, czy też z kardynalnych reguł na

poziomie ustawowym (zob. np. postanowienia SN z 1 kwietnia 2025 r., II PUNP

1/24; z 18 stycznia 2024 r., I CNP 24/23; z 26 kwietnia 2023 r., I CNP 127/22 oraz z

18 kwietnia 2018 r., I CNP 50/17).

Ponadto skarga składana na podstawie art. 4241 § 2 k.p.c. powinna zawierać

odpowiedni wywód wskazujący, że w okolicznościach sprawy zachodzi wyjątkowy

wypadek związany z faktem nieskorzystania przez stronę przysługujących jej

środków prawnych (art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c.). W orzecznictwie przyjmuje się

bowiem, że pojęcie wyjątkowych wypadków, o których mowa w art. 4241 § 2 k.p.c.

odnosi się również do powodów, dla których strona nie skorzystała z możliwości

zaskarżenia wyroku. Za okoliczności kwalifikujące się do uznania za "wyjątkowe

wypadki" zalicza się ciężką chorobę strony, wykluczającą możliwość wniesienia

środka odwoławczego, jej stan psychiczny uniemożliwiający podjęcie rozsądnej

decyzji co do zaskarżenia niekorzystnego orzeczenia sądu pierwszej instancji,

katastrofę, klęskę żywiołową, czy wyjątkowe okoliczności leżące po stronie osób

trzecich, np. błędna informacja udzielona przez pracownika sądu, które to

okoliczności obiektywnie rzecz biorąc uniemożliwiły wniesienie środka zaskarżenia.

Nie ma natomiast takiego charakteru sytuacja, gdy strona zrezygnowała z

I CNP 46/25

3

wniesienia środka zaskarżenia, bowiem w jej ocenie nie miała do tego podstaw i nie

wierzyła w jego skuteczność. Chodzi więc o wyjątkowe okoliczności obiektywnie

uniemożliwiające stronie wniesienie środka odwoławczego, a nie o okoliczności

subiektywne, wynikające z woli lub zaniedbań strony (zob. m.in. postanowienia SN

z 19 września 2023 r., II PUNP 1/23; z 5 kwietnia 2023 r., I CNP 124/22; z 21

listopada 2022 r., I CNP 159/22 oraz z 26 maja 2022 r., I CNP 20/22).

Pozwany nie zawarł w skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku żadnych wyjaśnień odnoszących się do wyjątkowych

okoliczności wymaganych, jeżeli ten środek zaskarżenia wnoszony jest od

prawomocnego wyroku sądu pierwszej instancji. W szczególności nie wskazał

podstawowej zasady prawnej, wolności lub prawa człowieka, które w jego ocenie

zostały w sprawie naruszone, ani nie opisał przyczyn, ze względu na które nie

zaskarżył kwestionowanego wyroku apelacją. Taki sposób uzasadnienia skargi

czyni ją niedopuszczalną, a zatem podlegającą odrzuceniu na podstawie art. 4246 §

3 k.p.c.

Dodatkowo, należy zwrócić uwagę na to, że na postanowienia sądów

powszechnych odrzucające skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego składane

na podstawie art. 3941 § 1 k.p.c. Skarżący nie skorzystał także i z tego środka

zaskarżenia, natomiast wniósł ponownie skargę o takiej samej treści. Choć

możliwość wniesienia powtórzonej skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia w przypadku odrzucenia jej przez sąd powszechny nie

została jednoznacznie wykluczona (zob. postanowienie SN z 23 października 2013

r., IV CZ 71/13), to powinno się ją zanegować – po pierwsze ze względu na to, że

od odrzucenia skargi z art. 4241 k.p.c. przewidziano już odpowiedni środek

zaskarżenia (zażalenie do Sądu Najwyższego z art. 3941 § 1 k.p.c.), co w

przypadkach, w których ustawowy termin na złożenie skargi nadal biegnie,

doprowadziłoby do zbiegu dwóch różnych sposobów przeciwdziałania skutkom

odrzucenia skargi i przedłużałoby stan niepewności prawnej. Po drugie zaś biorąc

pod uwagę słownikową wykładnię pojęcia „wniesienia skargi” z art. 4243 k.p.c.,

dokonaną przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., II CNP

55/08, w sprawie nastąpiło już umożliwienie sądowi podjęcie rozstrzygnięcia w

I CNP 46/25

4

zakresie skargi, nawet jak było to „tylko” rozstrzygnięcie formalne. To z kolei

uzasadnia zastosowanie art. 4248 § 1 i 2 k.p.c.

Zresztą nawet w przypadku przyjęcia dopuszczalności powtórnego złożenia

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, skarga

pozwanego nadal podlegałaby odrzuceniu na mocy art. 4248 § 2 k.p.c. in fine

a contrario.

Wszystko powyższe skutkuje odrzuceniem skargi na mocy art. 4246 § 3 i art.

4248 § 1 i 2 k.p.c. O kosztach postępowania oraz o wynagrodzeniu należnym za

nieopłaconą pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu Sąd Najwyższy orzekł na

podstawie § 10 ust. 5 pkt 2 w zw. z § 8 ust 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Mariusz Załucki

[a.ł]