SN nie przyjął skargi kredytobiorców na wyrok o prowizję, bank dostanie koszty

W związku ze skargą powodów M. i J. O. o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z 11 czerwca 2024

r.,

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CNP 96/25

2

Orzeczenie niezgodne z prawem, to orzeczenie niewątpliwie sprzeczne

z zasadniczymi i nie podlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie

przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo wydane w wyniku szczególnie rażąco

błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie

wymaga głębszej analizy prawniczej. Niezgodność z prawem rodząca

odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa musi zatem mieć charakter

kwalifikowany, elementarny i oczywisty, tylko bowiem w takim przypadku

orzeczeniu sądu można przypisać cechy bezprawności (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z 28 lutego 2018 r., sygn. akt II CNP 21/17, postanowienie Sądu

Najwyższego z 31 stycznia 2022 r., I CNP 8/22).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że wyrokiem niezgodnym

z prawem - w rozumieniu art. 4241 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 4171 § 2 k.c. - jest

orzeczenie niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej

wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo wydane

w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania

prawa (zob. orzeczenia SN z: 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, z. 1,

poz. 17; 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007, z. 2, poz. 35; 3 czerwca 2009 r.,

IV CNP 18/09, 5 września 2008 r., I CNP 27/08, 20 stycznia 2011 r., I BP 4/10).Tę

wykładnię wskazanej normy zawartej w przytoczonym przepisie podzielił Trybunał

Konstytucyjny, orzekając w wyroku z 27 września 2012 roku, (SK 4/11, OTK ZU nr

A 2012/8/97), że art. 4241 § 1 k.p.c. rozumiany w ten sposób, że skarga

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu drugiej

instancji przysługuje tylko wtedy, kiedy niezgodność ta jest oczywista, rażąca

i przybiera postać kwalifikowaną, jest zgodny z art. 77 ust. 1 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej. Bezprawność judykacyjną, o której mowa w art. 4241 § 1

k.p.c., rozumie się zatem w sposób autonomiczny, węższy od tradycyjnie

rozumianej bezprawności w dziedzinie odpowiedzialności cywilnej,

z uwzględnieniem specyfiki sądowego stosowania prawa, istoty władzy

sądowniczej i niezawisłości sędziowskiej (zob. wyroki SN z: 17 maja 2006 r., I CNP

14/06; 28 marca 2007 r., II CNP 124/06; 14 kwietnia 2008 r., II BP 62/07; 25 marca

2009 r., V CNP 93/08; 3 czerwca 2009 r., IV CNP 116/08; 20 stycznia 2011 r., I BP

4/10). Wiąże się to z założeniem, iż treść orzeczenia zależy również od wyników

I CNP 96/25

3

wykładni, które mogą być różne, w zależności od jej przedmiotu i przyjętych metod

interpretacji norm prawnych przez sąd orzekający. W związku z tym, może istnieć

wiele możliwych interpretacji, a sam fakt wykładni z natury rzeczy cechuje

subiektywizm (por. orzeczenia SN z: 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007, z. 2,

poz. 35; 13 maja 2009 r., IV CNP 122/08).

Sąd Najwyższy odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania, jeżeli jest ona

oczywiście bezzasadna (art. 4249 k.p.c.). Oceny bezzasadności skargi należy

dokonywać w powiązaniu z przedstawioną wyżej i utrwaloną w orzecznictwie

wykładnią pojęcia ,,niezgodności prawomocnego wyroku z prawem”. Bezzasadność

skargi jest oczywista, jeśli z jej treści bez głębszej analizy i jurydycznych dociekań

wynika, że nie może być uwzględniona (zob. postanowienia SN z 6 lutego 2009 r.,

I BP 20/08; 26 sierpnia 2008 r., III BP 3/08; z 20 czerwca 2007 r., II CNP 74/07;

z 22 czerwca 2007 r., V CNP 81/07).

Oczywista bezzasadność skargi zachodzi, gdy przywołane przez skarżącego

podstawy skargi już przy pierwszej ocenie prowadzą do konstatacji, że nie ma

możliwości ich uwzględnienia, ponieważ nie miały miejsca, albo nie mogły mieć

wpływu na treść zaskarżonego orzeczenia. Ocena tego, czy skarga jest oczywiście

bezzasadna, zawiera w sobie element antycypowaniu stanowiska sądu, który

orzekałby co do istoty sprawy z powództwa skarżącego przeciwko Skarbowi

Państwa o wynagrodzenie szkody wyrządzonej wydaniem prawomocnego

orzeczenia (zob. postanowienia SN z: 23 kwietnia 2015 r., V CNP 57/14; 20 maja

2022 r., I CNP 12/22).

W niniejszej sprawie w uzasadnieniu skargi skarżący nie przestawili

argumentacji służącej wykazaniu istnienia niezgodności z prawem (bezprawności)

w sensie wyżej opisanym. Wywód prawny skarżących powinien zawierać

argumenty przekonujące o tym, że zaskarżone orzeczenie jest niewątpliwie

sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie

przyjętymi standardami rozstrzygnięć (dyskrecjonalności) albo że zostało wydane

w wyniku błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 20 maja 2022 r., I CNP 12/22).

W podstawach skargi powodowie wskazali natomiast, że wydanym

orzeczeniem Sąd drugiej instancji naruszył art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 23 marca

I CNP 96/25

4

2017 r. o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu

hipotecznego i agentami (dalej - „u.k.h.”) przez jego błędną wykładnię polegającą

na uznaniu, że zapłacona prowizja nie jest uzależniona od czasu trwania umowy

kredytu hipotecznego i powodom nie należy się zwrot części prowizji

proporcjonalnie do okresu, o jaki umowa kredytowa uległa skróceniu, podczas gdy

koszt powyższej prowizji wchodzi w zakres „całkowitego kosztu kredytu”, o którym

mowa w art. 4 pkt 5 u.k.h. i jest związana z czasem trwania umowy kredytu, zaś jej

jednorazowy charakter nie ma wpływu na tą ocenę;

Jednocześnie w ocenie skarżących Sąd Okręgowy dokonał błędnej wykładni

art. 25 ust. 1 w zw. z art. 14 ust. 1 i 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady

2014/17/UE z dnia 4 lutego 2014 r. w sprawie konsumenckich umów o kredyt

związanych z nieruchomościami mieszkalnymi i zmieniającej dyrektywy

2008/48/WE i 2013/36/UE oraz rozporządzenie (UE) nr 1093/2010, polegającą na

przyjęciu, że kredytodawca nie ma obowiązku udzielać konsumentowi przed

zawarciem umowy zindywidualizowanych informacji dotyczących podziału kosztów

obciążających konsumenta w zależności od ich powtarzalności lub braku

powtarzalności w umowie lub przy użyciu arkusza ESIS i uznaniu, iż w sytuacji, gdy

pozwany nie wywiązał się z powyższego obowiązku, tj. nie dostarczył niezbędnych

informacji (zarówno w umowie, czy też poprzez arkusz ESIS) umożliwiających

sądowi sprawdzenie, czy dane opłaty nie stanowią wynagrodzenia kredytodawcy za

czasowe korzystanie z kapitału będącego przedmiotem umowy kredytu

hipotecznego ani wynagrodzenia za usługę, która w chwili przedterminowej spłaty

nie była wykonana w całości, to możliwym jest przyjęcie, że prowizja może nie być

zależna od okresu obowiązywania umowy kredytowej, bowiem należy wziąć pod

uwagę całokształt konstrukcji danej prowizji w umowie, podczas gdy w związku

z niewywiązaniem się pozwanego z obowiązku informacyjnego wynikającego

z dyrektywy 2014/17 i w celu zapewnienia wysokiego poziomu ochrony

konsumentów Sąd powinien był stwierdzić, że chodzi o koszty związane z okresem

obowiązywania przedmiotowej umowy, a w konsekwencji przez niezastosowanie

art. 25 ust. 1 dyrektywy 2014/17 i uznanie, że powodom nie przysługuje

proporcjonalny zwrot części prowizji w związku z przedterminową spłatą kredytu

hipotecznego.

I CNP 96/25

5

Należy przypomnieć, że TSUE przyjmuje, że wynikające z art. 39 ust. 1

u.k.h. uprawnienie do obniżenia całkowitego kosztu kredytu hipotecznego w razie

spłaty całości kredytu hipotecznego przed terminem określonym w umowie nie ma

na celu postawienia konsumenta w sytuacji, w jakiej znajdowałby się, gdyby umowa

o kredyt została zawarta na krótszy okres, ma ono natomiast na celu dostosowanie

tej umowy do okoliczności przedterminowej spłaty. Nie może zatem obejmować

kosztów, które – niezależnie od okresu obowiązywania umowy – są ponoszone

przez konsumenta na rzecz kredytodawcy albo osoby trzeciej z tytułu świadczeń,

które w momencie przedterminowej spłaty były już w całości spełnione (wyrok

TSUE z 9 lutego 2023 r., C-555/21, pkt 30-31).

Ponadto sąd krajowy musi szczegółowo zweryfikować dany koszt i ocenić,

czy koszty wskazane w umowie jako niezależne od okresu obowiązywania umowy,

obiektywnie nie stanowią wynagrodzenia kredytodawcy za czasowe korzystanie

z kapitału stanowiącego przedmiot tej umowy lub za świadczenia na rzecz

konsumenta, które w chwili przedterminowej spłaty nie zostały jeszcze spełnione

(wyrok TSUE z 9 lutego 2023 r., C-555/21, pkt 37-38). Decydująca jest więc

obiektywna ocena charakteru ustalonej w danej umowie kredytu hipotecznego

prowizji banku, ukierunkowana na ustalenie, czy jej wysokość jest powiązana

z okresem obowiązywania umowy, a zwłaszcza czy stanowi wynagrodzenie

kredytodawcy za czasowe korzystanie z kapitału lub za świadczenia na rzecz

konsumenta, które – ze względu na wcześniejszą spłatę kredytu – nie zostały

spełnione.

Jednocześnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano, że mając na

względzie różnorodność zastrzeganych w umowach prowizji należy mieć na

uwadze, że w konkretnej umowie prowizja może pełnić różną funkcję. Dla oceny jej

charakteru nie ma decydującego znaczenia określenie jej w umowie lub arkuszu

ESIS jako niezwiązanej z okresem obowiązywania umowy lub powiązanie

z konkretną czynnością banku. Konieczna jest natomiast wszechstronna analiza

konstrukcji danej prowizji, w tym zwłaszcza sposobu określenia jej wysokości, chwili

i sposobu płatności oraz związku z określonymi świadczeniami banku (zob.

uchwała Sądu Najwyższego z 31 maja 2023 r., III CZP 144/22).

I CNP 96/25

6

W ramach niniejszej sprawy Sąd Okręgowy ustalił zaś, że w zawartej przez

strony umowie wskazano, że jednym ze składników całkowitego kosztu kredytu jest

„prowizja z tytułu udzielenia kredytu w wysokości 10056,00 zł” (art. 3.08 ust. 4.1.1

umowy), która to prowizja w dniu uruchomienia kredytu potrącana jest bez odrębnej

dyspozycji kredytobiorcy z konta do obsługi kredytu (art. 3.08 ust. 2 umowy).

Z przedłożonych przez powodów fragmentów dokumentu pt. „Podstawowe

opłaty i prowizje pobierane przez Bank S.A. za czynności bankowe dla klientów

indywidualnych'" (k. 34) wynika m.in., że:

-

opłaty z tytułu świadczenia usług płatniczych na podstawie umowy ramowej

pobierane okresowo, są należne Bank S.A. jedynie za okres obowiązywania

umowy ramowej i podlegają: a) proporcjonalnemu zwrotowi - dla opłat pobieranych

z góry, b) poporcjowanemu naliczeniu - dla opłat pobieranych z dołu,

-

prowizja za udostępnienie usługi „K.” - wynosi maks. 3% za rok

udostępnienia Usługi (obliczane od kwoty kredytu/pożyczki pozostałego/ej do

spłaty). Wysokość prowizji uzależniona jest od okresu udostępnienia usługi „K.”

oraz poziomu Maksymalnego Limitu WIBOR 3M,

-

prowizja za udzielenie kredytu (od kwoty kredytu/pożyczki, z wyłączeniem

części tej kwoty przeznaczonej na opłacenie prowizji za udzielenie kredytu/pożyczki

- w przypadku kredytowania prowizji) - kredyt mieszkaniowy, pożyczka hipoteczna -

wynosi maks. 3%.

Sąd drugiej instancji, stosując powszechnie akceptowalne reguły wykładni,

mógł zatem uznać, że w przypadku prowizji za udzielenie kredytu mieszkaniowego

brak było podstaw do przyjęcia, że wysokość prowizji jest obiektywnie zależna od

okresu obowiązywania umowy. Również z treści postanowień umowy nie wynika,

aby wysokość prowizji była obiektywnie zależna od okresu obowiązywania umowy,

gdyż była uiszczana jednorazowo w całości w chwili uruchomienia kredytu, zaś jej

wysokość była uzależniona wyłącznie od wysokości udzielonego kredytu.

Przyjąć zatem należy, że dokonana przez Sąd Okręgowy ocena roszczenia

powodów stanowiła wynik rozumowania mieszczącego się w granicach

dopuszczalnej interpretacji przepisów prawa materialnego.

I CNP 96/25

7

Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi do

rozpoznania na podstawie art. 4249 k.p.c. orzekając o kosztach postępowania na

podstawie art. 98 k.p.c.

M.L.

[a.ł]

Krzysztof Wesołowski