Pozwana spółka przegrała spór o kredyt indeksowany. SN nie przyjął jej skargi kasacyjnej

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

I CSK 1037/25

2

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do przytoczonych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego

w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,

o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Pozwany wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na

potrzebę wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości i wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj. art. 3851 § 1 i 2

k.c., w zakresie, w jakim odnoszą się one do skutków uznania postanowień

umownych za abuzywne i możliwości zastąpienia takich postanowień przepisami

dyspozytywnymi. Skarżący wskazał również na występujące w sprawie istotne

zagadnienie prawne (3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) polegające na konieczności ustalenia

czy brak możliwości oszacowania kwoty, którą strona umowy kredytu będzie

świadczyć w przyszłości stanowi per se o niejednoznaczności tego postanowienia

umownego, a w konsekwencji, czy postanowienie takie powinno podlegać badaniu

pod kątem abuzywności.

O potrzebie wykładni przepisów prawnych jako przesłance przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania można mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie

lub mogącego mieć zastosowanie w sprawie przepisu dekodowane są różne normy

prawne, a brak jest wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice

usuwały i wyjaśniały przyczyny ich występowania. Ponadto zgodnie z ustaloną linią

orzecznictwa, powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego jako na przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga

wskazania na problem o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygnięty

w dotychczasowym orzecznictwie i wymagający pogłębionej wykładni. Skarżący

powinien to zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną

uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku

ze stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być

ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy

dla systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej

sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez

sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3

I CSK 1037/25

3

i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym

przez skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.

Przepisy, o wykładnię których zabiega pozwany, i na tle których sformułował

zagadnienia prawne, były przedmiotem wykładni Trybunału Sprawiedliwości UE

oraz Sądu Najwyższego. Problem sformułowany przez skarżącego w zakresie

skutków uznawania postanowień umownych za abuzywne i możliwości zastąpienia

takich postanowień przepisami dyspozytywnymi czy dotyczący niejednoznaczności

postanowień w zakresie oszacowania kwoty kredytu można uznać zatem

za wyjaśniony.

W judykaturze Sądu Najwyższego obecnie dominuje pogląd, że klauzule

kształtujące mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego

indeksowanego do waluty obcej (denominowanego w walucie obcej), określają

główne świadczenie kredytobiorcy (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 4 kwietnia

2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20; z 21 czerwca 2021 r., I CSKP

55/21; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22). Pogląd ten uwzględnia stanowisko

Trybunału Sprawiedliwości UE, w orzecznictwie którego podkreśla się, że za

postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu „głównego przedmiotu umowy”

w rozumieniu art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13 należy uważać te, które określają

podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu

charakteryzują tę umowę (por. wyroki TSUE z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler

i Káslerné Rábai, pkt 49-50; z 26 lutego 2015 r., C-143/13, Matei, pkt 54; z 23

kwietnia 2015 r., C-96/14, Van Hove, pkt 33; z 20 września 2017 r., C-186/16,

Andriciuc i in., pkt 35). Za takie uznawane są klauzule indeksacyjne

(waloryzacyjne), jak i postanowienia odnoszące się do ustalonego w walucie obcej

mechanizmu waloryzacji świadczeń (określane niekiedy jako „klauzule ryzyka

walutowego”), które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy – konsumenta ryzykiem

zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob.

wyroki TSUE z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc i in., pkt 37; z 20 września

2018 r., C-51/17, OTP Bank i OTP Faktoring, pkt 68; z 14 marca 2019 r., C-118/17,

Dunai, pkt 48; z 3 października 2019 r., C-260/18, Dziubak, pkt 44).

I CSK 1037/25

4

W wyroku z 30 września 2020 r., I CSK 556/18 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że

za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu „głównego przedmiotu

umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13 należy uważać te, które

określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu

charakteryzują tę umowę. Za takie uznawane są m.in. „klauzule ryzyka

walutowego”, które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy-konsumenta ryzykiem

zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu.

Klauzule waloryzacyjne, które nie zostały wyrażone w umowie kredytu

w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod kątem spełnienia przesłanek

z art. 3851 § 1 k.c. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE wyjaśniono,

iż wymaganie wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem

nakazuje, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie

mechanizmu, do którego odnosi się ów warunek, a także, w zależności od

przypadku, związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym

w innych warunkach, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu

o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy

konsekwencje ekonomiczne. Postanowienia umowy (regulaminu), określające

zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie

kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie

kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień

umownych.

W judykaturze Sądu Najwyższego obecnie dominuje pogląd, ukształtowany

pod wpływem orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE, że jeżeli eliminacja

niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji

regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć praw

i obowiązków stron, to nie można przyjąć, iż strony pozostają związane pozostałą

częścią umowy. Koresponduje to z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, który przewiduje,

że nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub

dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa

w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po

wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 27

I CSK 1037/25

5

lipca 2021 r., V CSKP 49/21; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 3 lutego 2022 r.,

II CSKP 459/22).

W wyroku z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Trybunał Sprawiedliwości UE

orzekł, że wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13 należy dokonywać w

ten sposób, że z jednej strony nie stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy

usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą

a konsumentem, w wypadku gdy odstraszający cel tej dyrektywy jest realizowany

przez krajowe przepisy ustawowe regulujące korzystanie z niego, o ile element ten

stanowi odrębne zobowiązanie umowne, które może być przedmiotem

indywidualnej kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru. Z drugiej strony

przepisy te stoją na przeszkodzie temu, by sąd odsyłający usunął jedynie

nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą

a konsumentem, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego

warunku poprzez zmianę jego istoty.

Wyeliminowanie z umowy łączącej strony abuzywnych postanowień rodzi

konieczność dokonania oceny czy umowa w pozostałym zakresie jest możliwa

do utrzymania. Sąd meriti rozważył tę kwestię, uznając, że obowiązywanie umowy

po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków nie jest możliwe, co przemawia za

opowiedzeniem się za jej nieważnością (wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia

2019 r., V CSK 382/18). Wyeliminowanie abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie

prowadzi do utrzymania w mocy kredytu indeksowanego kursem CHF jako kredytu

złotowego oprocentowanego według stawki LIBOR. Brak także podstaw do

zastąpienia stawki oprocentowania LIBOR stawką WIBOR (wyroki Sądu

Najwyższego: z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; z 13 maja 2022 r., II CSKP

293/22). W wyroku z 6 marca 2019 r. (C-70/17 i C-179/17, Abanca Corporación

Bancaria SA i Bankia SA, pkt 54). Trybunał Sprawiedliwości UE wykluczył, aby sąd

krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w umowach, na

przykład przez odwołanie się do kursu walut stosowanego przez Narodowy Bank

Polski. W orzecznictwie szeroko wypowiedziano się również o niemożności

uzupełnienia postanowień umownych normami zawartymi w przepisach innych

ustaw, w tym także przy zastosowaniu art. 358 § 2 k.c. (zob. np. wyroki Sądu

I CSK 1037/25

6

Najwyższego z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22; z 19 maja 2022 r., II CSKP

797/22).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz – co

do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1

k.p.c., § 2 pkt 6 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst

jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.), orzeczono jak w postanowieniu.

[dr]

[a.ł]