Udziały w nieruchomościach za 1 zł i 2 zł. Sąd Najwyższy nie przyjął skargi upadłej

I CSK 1054/25

2

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego

w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,

o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Dłużniczka w postępowaniu upadłościowym powołała się na występowanie

w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), które

przedstawiła jako pytanie: czy jeśli nieruchomość obciążona jest ograniczonym

prawem rzeczowym w postaci hipoteki, a jednocześnie wierzytelność

zabezpieczona tą hipoteką przekraczająca wartość nieruchomości jest wymagalna,

to zbycie tego składnika majątku będzie stanowić pogłębienie stopnia

niewypłacalności?”.

Skarżąca z ostrożności procesowej wniosła o potrzebę wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) w związku z potrzebą udzielenia

odpowiedzi na przytoczone pytanie.

Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu

o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym

orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to

zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną

uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze

stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być

ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla

systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej

I CSK 1054/25

3

sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez

sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3

i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez

skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.

O potrzebie wykładni przepisów prawnych jako przesłance przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania można mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie lub

mogącego mieć zastosowanie w sprawie przepisu dekodowane są różne normy

prawne, a brak jest wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice

usuwały i wyjaśniały przyczyny ich występowania. Potrzeba wykładni przepisów

prawnych nie powstaje, gdy Sąd Najwyższy ustalił stanowisko i wyrażał poglądy we

wcześniej wydanych orzeczeniach na temat wykładni przepisów objętych

wnioskiem, a nie zaszły żadne okoliczności uzasadniające ich zmianę.

Skarżąca nie przedstawiła argumentacji prawnej uzasadniającej tezę

o występowaniu w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, co uniemożliwia

kontrolę wniosku pod kątem spełnienia przesłanek przedsądu z art. 3989 k.p.c.

Skarżąca ograniczyła się jedynie do przedstawienia jej subiektywnego poglądu na

temat tego, w jaki sposób należało ocenić okoliczności faktyczne ustalone

w sprawie. Skarżąca nie domagała się rozstrzygnięcia problemu, który przyczyniłby

się do rozwoju prawa, lecz zmierzała do uzyskania stanowiska, które by wsparło jej

oddalone żądania.

W ostatnim okresie Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał się na temat

tego, czy i w jaki sposób obciążenie nieruchomości hipoteką wpływa na jej rynkową

wartość (zob. m.in. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 27 lutego

2019 r., III CZP 30/18). Przy sprzedaży nieruchomości wartość rynkową

nieruchomości odzwierciedla równa tej wartości cena, a obciążenie hipoteką

wpływa jedynie na sposób zadysponowania tą ceną, zwykle przez zapłatę długu

w celu doprowadzenia do wygaśnięcia hipoteki. Jeżeli strony umowy nie ustalą

sposobu uiszczenia ceny przez przeznaczenie jej w całości lub części na

zaspokojenie wierzyciela hipotecznego i nie doprowadzą do wygaśnięcia hipoteki,

nabywca obciążonej hipoteką nieruchomości wstępuje w prawa dłużnika

rzeczowego i w związku z tym ponosi ryzyko odpowiedzialności za cudzy dług

I CSK 1054/25

4

w postaci ryzyka egzekucji i możliwości odzyskania spłaconego długu. Ryzyko to

może obniżać cenę nieruchomości, ponieważ ma wymiar finansowy, ale nie jest to

równoznaczne z pomniejszeniem wartości nieruchomości o kwotę niespłaconego

zadłużenia (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 21 marca 2013 r., II CSK

414/12, z 26 stycznia 2016 r., I CSK 54/16). W związku z tym należało stwierdzić,

że co do zasady, hipoteka jest prawem pozostającym bez wpływu na oszacowaną

wartość rynkową nieruchomości.

Z wiążącej Sąd Najwyższy podstawy faktycznej zaskarżonego

postanowienia wynika, że w stosunku do upadłej zaistniały przesłanki do odmowy

ustalenia planu spłaty wierzycieli. W toku postępowania upadłościowego ustalono,

że upadła przed złożeniem wniosku o upadłość wyzbyła się udziałów w wysokości

3/4 części w dwóch nieruchomościach, otrzymując ostatecznie w zamian jedynie

symboliczne wynagrodzenie. Udziały w nieruchomościach stanowiły jedyne

wartościowe składniki majątku upadłej. Zbycie ich za kwotę 1 zł i 2 zł w oczywisty

sposób świadczy o celowym wyzbyciu się majątku. Nieruchomości były

przedmiotem dalszego obrotu, a w każdym przypadku nabywca był powiązany

osobowo ze zbywcą (tożsamy zarząd spółek). Ostatecznym nabywcą

nieruchomości była spółka prawa brytyjskiego, co znacząco utrudnia wierzycielom

prowadzenie skutecznej egzekucji i dotychczas nie uzyskali oni zaspokojenia.

Ponadto w toku postępowania nie stwierdzono żadnych względów słuszności

lub humanitarnych, przemawiających za zasadnością ustalenia planu spłaty

wierzycieli. W związku z tym bez znaczenia pozostawały hipotetyczne rozważania

dotyczące możliwości zarobkowych dłużniczki, gdyż upadła aktualnie osiąga

dochód z umowy zlecenia w wysokości 28 zł.

W tym stanie rzeczy nie budzi wątpliwości ocena Sądów meriti, że upadła

celowo doprowadziła do istotnego zwiększenia stopnia swojej niewypłacalności

przez wyzbycie się udziałów w dwóch nieruchomościach za niewspółmiernie niską

cenę 3 zł, co w konsekwencji doprowadziło do pokrzywdzenia wierzycieli. Sąd

Okręgowy w postępowaniu upadłej nie dopatrzył się działania ukierunkowanego na

ograniczenie wysokości zobowiązań. Na żadnym etapie postępowania upadła nie

wykazała, że posiada inny majątek czy źródło dochodów, które pozwolą jej dokonać

I CSK 1054/25

5

spłaty zgodnie z ewentualnie ustalonym planem spłaty. Zaistniały zatem przesłanki

do odmowy ustalenia dla upadłej planu spłaty wierzycieli określone w art. 49114a

ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz.U.

z 2020 r. poz. 1228).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz – co

do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1

k.p.c., § 8 ust. 1 pkt 5 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst

jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.), orzeczono jak w postanowieniu.

[dr]

[a.ł]