Prawo zatrzymania banku w sporze o kredyt frankowy. SN odmówił przyjęcia skargi

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten

odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od

orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania

sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w

zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w

skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o

I CSK 1097/25

2

charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod

kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca Bank S.A.

w W. powołała się na liczne zagadnienia prawne dotyczące właściwego sposobu

formułowania żądania w sporze o ustalenie prawa lub stosunku prawnego (art. 189

k.p.c.), dopuszczalności badania pod kątem abuzywności i konsekwencji

stwierdzenia abuzywności klauzul obarczających konsumenta ryzykiem kursowym

zawartych w umowie kredytu powiązanej z walutą obcą, sposobu realizacji

obowiązku informacyjnego banku związanego z zawarciem takiej umowy, a także

wzajemnego charakteru umowy kredytu. Wskazała również – w zbliżonym

kontekście – na potrzebę wykładni wskazanych we wniosku przepisów kodeksu

postępowania cywilnego, kodeksu cywilnego, Konstytucji RP, dyrektywy Rady

93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w

umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE L 95, s. 29, dalej – „dyrektywa 93/13”) i

ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (jedn. tekst: Dz. U. z 2026 r.,

poz. 38). Zdaniem pozwanej, w sprawie zachodzi również podstawa nieważności

postępowania wynikająca z art. 379 pkt 5 k.p.c.

Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)

wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on

precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten

powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób

abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą; konieczne jest przy

tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002,

nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz.

151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK

623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK

547/14).

W celu uzasadnienia potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów

(art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) konieczne jest natomiast wykazanie, że określony przepis

I CSK 1097/25

3

prawa lub zespół tych przepisów, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w judykaturze w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (por. m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08 i z dnia 28 marca

2007 r., II CSK 84/07).

Bliższa analiza wniosku nie pozwalała uznać, by w sprawie zakończonej

zaskarżonym wyrokiem wystąpiły powołane przyczyny kasacyjne.

Przytoczone we wniosku wątpliwości w zestawieniu z zarzutami skargi i

przedmiotem postępowania przed Sądami meriti odnosiły się do konsekwencji

zawarcia w umowie kredytowej powiązanej z walutą obcą (frankiem szwajcarskim)

postanowień umownych wyrażających ryzyko walutowe i odsyłających do tabel

kursowych banku przy przeliczeniu waluty obcej na złote polskie i odwrotnie.

Problematyka ta nie stanowi novum i była nie tylko wielokrotnie, lecz także

wszechstronnie podejmowana w odniesieniu do zbliżonych treścią umów

kredytowych w judykaturze Sądu Najwyższego i w orzecznictwie Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej, co doprowadziło do utrwalenia się jednolitych

kierunków orzeczniczych, w które wpisywało się stanowisko wyrażone w

zaskarżonym wyroku (por. np. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56, wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz.

20, z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP

464/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22, z dnia 20 czerwca 2022 r., II CSKP

701/22, z dnia 9 września 2022 r., II CSKP 794/22, z dnia 26 stycznia 2023 r., II

CSKP 722/22, z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z dnia 25 maja 2023 r., II

CSKP 1311/22, z dnia 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22, z dnia 25 października

2023 r., II CSKP 820/23, z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 oraz II CSKP

1753/22, z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 oraz II CSKP 36/23 i z dnia 6

września 2024 r., II CSKP 1644/22, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23

sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22, z dnia 27 kwietnia 2023 r., I CSK 3629/22, z dnia 8

grudnia 2023 r., I CSK 5651/22 i z dnia 29 maja 2024 r., I CSK 2038/23 oraz

powołane tam dalsze orzecznictwo Sądu Najwyższego; w judykaturze Trybunału

I CSK 1097/25

4

Sprawiedliwości Unii Europejskiej zob. zwłaszcza wyroki z dnia 29 kwietnia 2021 r.,

C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341, z dnia 18

listopada 2021 r., C-212/20, M.P., B.P. przeciwko „A.”, ECLI:EU:C:2021:934, z dnia

16 marca 2023 r., C-6/22, M.B.,U.B., M.B. przeciwko X S.A.,ECLI:EU:C:2023:216 i

z dnia 23 listopada 2023 r., C-321/22, ZL, KU, KM przeciwko Provident Polska S.A.,

ECLI:EU:C:2023:911).

Co do sposobu formułowania żądania pozwu w sprawie o ustalenie prawa

lub stosunku prawnego należało uzupełniająco wyjaśnić, że interpretacja żądania

pozwu, tak jak każdego oświadczenia procesowego, wymaga uwzględnienia ogółu

okoliczności sprawy. Petitum pozwu, które zmierza do ustalenia nieważności

umowy, może być interpretowane jako mieszczące się w granicach określonych w

art. 189 k.p.c. (por. np. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2010 r.,

III CZP 57/10, OSNC 2011, nr 2, poz. 14 i z dnia 15 września 2020 r., III CZP

87/19, OSNC 2021, nr 2, poz. 11 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada

2015 r., II CSK 56/15, z dnia 17 lutego 2016 r., III CSK 148/15, z dnia 10 maja 2021

r., I CSKP 64/21, OSNC 2022, nr 3, poz. 28 oraz z dnia 20 czerwca 2022 r., II

CSKP 701/22). Okoliczność, że w powołanym przez skarżącą orzeczeniu wyrażono

odmienne stanowisko, oceniające to dominujące podejście jako „liberalne”, nie

świadczy o tym, że w materii tej występuje istotne zagadnienie prawne bądź

potrzeba wykładni przepisów prawa w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 lub 2 k.p.c.

Kwestia wzajemności umowy kredytu została rozstrzygnięta uchwałą składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2025 r., III CZP 126/22,

OSNC 2025, nr 11, poz. 97. Taki charakter rzeczonej umowy nie przesądza jednak

zasadności zarzutu zatrzymania podnoszonego w takich okolicznościach, jakie

wystąpiły w sprawie zakończonej zaskarżonym wyrokiem, zważywszy, że w

sprawach objętych zakresem zastosowania dyrektywy 93/13, art. 6 ust. 1 i art. 7

ust. 1 tego aktu należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie

wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą w kontekście stwierdzenia nieważności

umowy kredytu zawartej przez bank z konsumentem ze względu na nieuczciwy

charakter jej niektórych warunków powołanie się przez bank na prawo zatrzymania

prowadzi do uzależnienia przysługującej konsumentowi możliwości uzyskania przez

niego zapłaty kwot, które zasądzono od banku z uwagi na skutki restytucyjne

I CSK 1097/25

5

wynikające ze stwierdzenia abuzywności warunków umownych, od równoczesnego

zaofiarowania przez konsumenta zwrotu albo zabezpieczenia zwrotu całości

świadczenia otrzymanego od banku na podstawie umowy kredytu, niezależnie od

spłat dokonanych w wykonaniu tej umowy przez konsumenta (por. postanowienie

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 8 maja 2024 r., C-424/22, WN

przeciwko Santander Bank Polska S.A., ECLI:EU:C:2024:398, a także

wcześniejszy wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 14 grudnia

2023 r., C-28/22, Getin Noble Bank, ECLI:EU:C:2023:992, zob. również wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2025 r., II CSKP 631/23).

Wywody wniosku – w zestawieniu z aktualnym orzecznictwem Sądu

Najwyższego i judykaturą Trybunału Sprawiedliwości – nie przekonywały w

konsekwencji o potrzebie dalszych wypowiedzi Sądu Najwyższego w objętej nimi

materii, z uwzględnieniem publicznoprawnych, ponadindywidualnych funkcji skargi

kasacyjnej.

W zakresie zarzucanej przez pozwaną nieważności postępowania należało

ograniczyć się do przypomnienia, że zgodnie z utrwalonym poglądem, przy ocenie

przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. badaniu przez Sąd

Najwyższy podlega ewentualna nieważność postępowania przed sądem drugiej

instancji, podczas gdy podnoszone przez pozwaną uchybienia miały mieć miejsce

w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

Paweł Grzegorczyk

(K.G.)

[SOP]