Bank chciał zatrzymać zwrot kapitału kredytu. SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

Wyrokiem z 29 czerwca 2023 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację

pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Toruniu z 23 czerwca 2022 r.

Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego,

zaskarżając go w całości. Skarżący powołał się na potrzebę wykładni art. 496 w zw.

z art. 497 oraz art. 455 k.c. wywołujących rozbieżności w orzecznictwie (art. 3989 §

I CSK 1101/24

2

1 pkt 2 k.p.c.) w zakresie dopuszczalności skorzystania przez bank z prawa

zatrzymania w celu zabezpieczenia roszczenia o zwrot kapitału. Ponadto wskazał,

że skarga kasacyjna zasługuje na przyjęcie z uwagi na jej oczywistą zasadność

(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) ze względu na błędne uznanie przez Sąd Apelacyjny, że

umowa kredytu jest nieważna, jej zakwestionowane postanowienia stanowią

postanowienie abuzywne, a jednocześnie odnoszą się do przedmiotu świadczenia

głównego, zatem po ich eliminacji nie jest możliwe dalsze wykonywanie umowy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie wnieśli m.in. o odmowę

przyjęcia skargi do rozpoznania oraz zasądzenie od pozwanego na ich rzecz

kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, w tym kosztów

zastępstwa procesowego oraz opłat skarbowych od pełnomocnictw.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Wskazane przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

występują w niniejszej sprawie.

Po pierwsze, nie można obecnie uznać, by art. 496 w zw. z art. 497 k.c.

wymagał wykładni we wskazanym przez skarżącego zakresie. W uchwale składu

siedmiu sędziów z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24 (OSNC 2025, nr 11, poz. 98),

Sąd Najwyższy stwierdził, iż w razie dochodzenia od banku zwrotu świadczenia

spełnionego na podstawie umowy kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi

nie przysługuje prawo zatrzymania na podstawie art. 496 w zw. art. 497 k.c.

Podstawowym argumentem na rzecz tej tezy jest to, że umowa kredytu nie jest

umową wzajemną, a prawo zatrzymania na podstawie art. 497 w zw. z art. 496 k.c.

przysługuje wyłącznie w razie nieważności lub rozwiązania umowy wzajemnej.

Wykluczenie możliwości powoływania się przez bank na prawo zatrzymania

w okolicznościach niniejszej sprawy pozostaje również w zgodzie

z postanowieniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 8 maja 2024 r., C-

I CSK 1101/24

3

424/22, w którym TSUE uznał, że art. 6 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13

stoją na przeszkodzie powołaniu się przez instytucję bankową na prawo

zatrzymania w sporze z konsumentem żądającym stwierdzenia nieważności umowy

kredytu hipotecznego. Wymieniona dyrektywa nie stanowi wprawdzie bezpośrednio

podstawy uregulowania stosunku prawnego stron, jednak należy preferować taki

rezultat interpretacji prawa polskiego, który jest zgodny z dyrektywą, o ile

osiągnięcie tego rezultatu jest możliwe w ramach ogólnie przyjętych metod

wykładni. Wykładnia wynikająca z uchwały składu siedmiu sędziów SN z 5 marca

2025 r., III CZP 37/24, dowiodła istnienia takiej możliwości.

Po drugie, skargi kasacyjnej nie można uznać za oczywiście uzasadnioną.

Obecnie nie budzi żadnych wątpliwości, że konsumenta nie wiążą postanowienia

uprawniające bank do jednostronnego określania kursu waluty, na podstawie

którego wyliczano rozmiar zobowiązań kredytobiorcy (art. 3851 § 2 k.c.). Ich

wyeliminowanie z umowy uniemożliwia dokonanie odpowiednich przeliczeń celem

wyznaczenia wysokości zobowiązań z umowy kredytu. W punkcie drugim uchwały

pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr

12, poz. 118), Sąd Najwyższy wskazał, że w razie niemożliwości ustalenia

wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub

denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Na podstawie art.

87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym uchwała ta ma moc zasady prawnej i wiąże

Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie. Za prawidłowe zatem należy ustalenie Sądów

meriti, że po wyeliminowaniu z umowy klauzul abuzywnych ta nie może dalej

wiązać.

Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11, 3 i 4 oraz art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 7 oraz § 20

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych, uwzględniając również uiszczoną opłatę

skarbową od pełnomocnictw. Suma zwrotu kosztów została rozdzielona na

I CSK 1101/24

4

powodów w częściach równych (zob. uchwałę SN z 16 listopada 2023 r., III CZP

54/23, OSNC 2024, nr 6, poz. 57).

Marcin Krajewski

(E.M.)

[SOP]