Skarga banku w sprawie kredytu frankowego nieprzyjęta do rozpoznania przez SN

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze

kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący

wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w

art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i

uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –

zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi

I CSK 118/25

2

kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach

Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Szczecinie z 30 sierpnia 2024 r. (sygn. akt I ACa 40/23) pełnomocnik pozwanego

Banku spółki akcyjnej w W. wniósł o przyjęcie tej skargi do rozpoznania, powołując

się w petitum na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Skarżący

wskazał sześć odrębnych przyczyn kasacyjnych: potrzebę wykładni przepisów

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, tj. art. 3851 § 1 i 2 k.p.c. (przyczyna nr

1), oraz pięć istotnych zagadnień prawnych (przyczyny nr 2-6), które dotyczą w

szczególności skutków abuzywności klauzul przeliczeniowych stosowanych w

umowach kredytowych, zasad ustalania treści stosunku prawnego po eliminacji

postanowień niedozwolonych, dopuszczalności stosowania przepisów

dyspozytywnych po usunięciu z umów kredytowych abuzywnych klauzul

przeliczeniowych, właściwej chwili do oceny ważności i obowiązywania umowy oraz

znaczenia oświadczenia kredytobiorcy dla możliwości przyjęcia sankcji nieważności

umowy ze względu na cele wyrażone w Dyrektywie Rady 93/13/EWG z dnia 5

kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich

(Dz.U. 1993, L 95, s. 29, dalej: „dyrektywa 93/13”).

Analizując powołane przez skarżącego przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania, Sąd Najwyższy stwierdza, że żadna z nich nie została wykazana

w sposób uzasadniający uwzględnienie wniosku na podstawie art. 3989 § 1 pkt 2 i 1

k.p.c.

Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania może być spełniona w dwóch rozłącznych sytuacjach: gdy zachodzi

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości (zdanie

pierwsze) albo gdy występują rozbieżności w orzecznictwie sądów dotyczące

wykładni tych przepisów (zdanie drugie). Przez rozbieżności w orzecznictwie,

uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, należy rozumieć

istnienie zróżnicowanych albo sprzecznych rozstrzygnięć w sprawach o takich

samych lub bardzo podobnych stanach faktycznych, w których mają zastosowanie

I CSK 118/25

3

te same przepisy prawne, wyłożone lub zastosowane w sposób prowadzący do

wydania odmiennych orzeczeń albo innych decyzji procesowych (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2015 r., III CSK 59/15). Powołanie

się na potrzebę wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie wymaga wskazania konkretnych przepisów prawa, w odniesieniu do

których zachodzi potrzeba ich wykładni, określenia w czym wyraża się ta

rozbieżność oraz powołania orzeczeń, w których przyjęto różną (rozbieżną)

wykładnię konkretnego przepisu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 21

września 2006 r., IV CSK 268/06). Wymagane jest także przedstawienie odrębnej i

pogłębionej argumentacji prawnej, zawierającej szczegółowy opis tego, na czym

polegają poważne wątpliwości interpretacyjne (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09, z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08 i z

11 czerwca 2019 r., V CSK 613/18). Sama wielokierunkowość stosowania prawa

oraz różnorodność orzecznictwa nie stanowią wystarczającej podstawy do przyjęcia

skargi kasacyjnej w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Wątpliwości wskazane

przez skarżącego muszą istnieć również w chwili orzekania o przyjęciu skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja dotycząca rozbieżności w orzecznictwie

wymaga przytoczenia orzeczeń wskazujących na rzeczywistą i aktualną

rozbieżność w wykładni przepisów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 18

lipca 2024 r., I CSK 1225/23).

Z kolei przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., zgodnie z ugruntowanym

orzecznictwem Sądu Najwyższego, może być uznana za spełnioną wyłącznie

wówczas, gdy skarga kasacyjna formułuje istotne zagadnienie prawne, którego

rozstrzygnięcie ma znaczenie dla rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz

rozstrzygnięcia sprawy. Zagadnienie to powinno być wyraźnie przedstawione,

poparte wskazaniem możliwych, alternatywnych rozwiązań oraz wykazaniem, że

nie zostało ono dotychczas rozstrzygnięte lub że istnieje potrzeba zmiany

dotychczasowej wykładni (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 18

września 2012 r., II CSK 180/12, z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14 i z 24 sierpnia

2016 r., II CSK 94/16). Powinno ono także cechować się analogiczną wagą jak

pytanie prawne kierowane przez sąd drugiej instancji na podstawie art. 390 § 1

k.p.c., a więc dotyczyć poważnych wątpliwości, które nie dają się rozwikłać przy

I CSK 118/25

4

zastosowaniu powszechnie przyjętych reguł wykładni (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13, z 14 września 2012 r., I UK

218/12, z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15 oraz z 24 października 2012 r., I PK

129/12). Samo sformułowanie pytań nie jest wystarczające – niezbędna jest

również ich analiza oraz przedstawienie rozbieżności występujących w

orzecznictwie lub doktrynie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 grudnia

2011 r., II PK 183/11, z 20 grudnia 2011 r., II PK 207/11, 9 stycznia 2017 r., II CSK

423/16, z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18, z 10 maja 2018 r., I CSK 798/17, z 26

kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17, oraz z 8 kwietnia 2018 r., V CSK 577/17).

Postępowanie kasacyjne – poza sytuacją określoną w art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. – nie służy realizacji indywidualnego interesu strony, lecz ma na celu ochronę

interesu publicznego poprzez zapewnienie jednolitości wykładni prawa oraz wkład

w rozwój jurysprudencji. Tym samym na etapie przedsądu brak jest podstaw do

poszukiwania przesłanek przyjęcia skargi wyłącznie w treści zarzutów kasacyjnych

– obowiązek ich wykazania ciąży na stronie skarżącej i nie może być przedmiotem

rekonstruowania przez Sąd Najwyższy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 4

lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Dlatego ocena

spełnienia wskazanych przesłanek ogranicza się do analizy argumentacji

przedstawionej w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi.

W ocenie Sądu Najwyższego skarga kasacyjna nie spełnia przesłanek

przyjęcia jej do rozpoznania wskazanych w art. 3989 § 1 pkt 2 i 1 k.p.c. W ramach

przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. skarżący powołał się wyłącznie na istnienie

rozbieżności w orzecznictwie, nie wskazując na poważne wątpliwości

interpretacyjne wymagające dokonania wykładni przepisów prawa. Argumentacja

przedstawiona we wniosku nie wykazuje jednak istnienia rzeczywistych i aktualnych

rozbieżności w wykładni przepisów prawa. Zagadnienia prawne wskazane przez

skarżącego nie mają również cech nowości wymaganych od istotnego zagadnienia

prawnego; były one wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego, w

tym także w orzeczeniach zapadłych po wniesieniu skargi kasacyjnej, dotyczących

zbliżonych treścią umów kredytowych. W rezultacie ukształtowała się jednolita i

utrwalona linia orzecznicza, która usuwa powoływane przez skarżącego

I CSK 118/25

5

wątpliwości interpretacyjne. W świetle tej wykładni przedstawione kwestie nie

uzasadniają przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Przechodząc do omówienia poszczególnych przyczyn kasacyjnych, w

kolejności wskazanej we wniosku, należy stwierdzić, że przyczyna kasacyjna nr 1

(art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) została oparta na twierdzeniu o potrzebie wykładni art.

3851 § 1 i 2 k.c. Skarżący wskazał na rozbieżności w orzecznictwie Sądu

Najwyższego dotyczące zakresu abuzywności postanowień charakterystycznych

dla umów kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego. Podniesiono

wątpliwość, czy w przypadku uznania za niedozwolone uprawnienia banku do

jednostronnego ustalania kursu waluty (klauzula kursowa), abuzywność obejmuje

wyłącznie to postanowienie, czy również klauzulę ryzyka walutowego,

uzależniającą wysokość zobowiązania kredytobiorcy od zmiennego kursu waluty

obcej. Kwestia ta była już przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego, w

których jednoznacznie wskazano na funkcjonalne powiązanie obu klauzul oraz ich

wspólny wpływ na kształtowanie głównych świadczeń kredytobiorcy (zob. np.

wyroki: z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, z

20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22 i z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22). W

orzecznictwie konsekwentnie podkreślano, że ocena abuzywności dokonywana jest

według stanu z chwili zawarcia umowy, a eliminacja klauzul przeliczeniowych i

ryzyka walutowego prowadziłaby do zmiany istoty zobowiązania (por. uchwała

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17,

OSNC 2019, nr 1, poz. 2; wyroki Sądu Najwyższego: z 10 maja 2022 r., II CSKP

285/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22 i z 26 stycznia 2023 r., II CSKP

722/22). Stanowisko to znajduje potwierdzenie również w najnowszym

orzecznictwie Sądu Najwyższego, w którym konsekwentnie podkreśla się

funkcjonalne powiązanie klauzuli ryzyka walutowego i klauzuli kursowej tworzących

jednolity mechanizm przeliczeniowy, determinujący wysokość świadczeń stron oraz

zakres ryzyka ponoszonego przez konsumenta. Rozdzielenie tych postanowień

byłoby zabiegiem sztucznym, prowadzącym do zniekształcenia konstrukcji umowy

oraz oderwania jej od przyjętego przez strony modelu waloryzacji (zob. też wyroki

Sądu Najwyższego z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22 i z 29 listopada 2023 r., II

CSKP 1460/22, wraz z powołanym tam orzecznictwem). W świetle tej utrwalonej

I CSK 118/25

6

linii orzeczniczej brak jest podstaw do przyjęcia, że w tym zakresie występują

rzeczywiste rozbieżności wymagające ponownej wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c.

Zagadnienie prawne sformułowane jako przyczyna kasacyjna nr 2 dotyczy

dopuszczalności przyjęcia obowiązywania stosunku prawnego po wyeliminowaniu z

niego klauzul abuzywnych poprzez zastosowanie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c.

w zw. z art. 41 ustawy – Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c.

lub art. 56 k.c. w zw. z licznymi przepisami powołanym przez pozwanego, z których

– zdaniem skarżącego – na zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynikać ma w

polskim prawie generalna norma nakazująca określenie wartości waluty obcej

według kursu średniego NBP. Stanowisko to pozostaje jednak w sprzeczności z

jednolitą linią orzeczniczą Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) oraz

Sądu Najwyższego. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

wielokrotnie podkreślono, że zastąpienie klauzuli abuzywnej jest dopuszczalne

wyłącznie wtedy, gdy jej eliminacja prowadziłaby do szczególnie niekorzystnych

skutków dla konsumenta, a uzupełnienie może nastąpić jedynie w oparciu o przepis

krajowy o charakterze dyspozytywnym (zob. wyroki: z 3 października 2019 r., C-

260/18, Kamil Dziubak, Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International

AG, ECLI:EU:C:2019:819, z 14 czerwca 2012 r., C-618/10, Banco Español de

Crédito, ECLI:EU:C:2012:349, z 26 marca 2019 r., C-70/17, Abanca,

ECLI:EU:C:2019:250, z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler, ECLI:EU:C:2014:282,

z 2 września 2021 r., C-932/19, OTP Jelzálogbank, ECLI:EU:C:2021:673). TSUE

jednoznacznie wykluczył możliwość uzupełniania luki w umowie poprzez wykładnię

oświadczeń woli stron, stosowanie przepisów o charakterze ogólnym, zwyczajów

lub konstruowanie nowych regulacji w drodze analogii, gdyż prowadziłoby to do

modyfikacji treści klauzuli indeksacyjnej, a tym samym do zmiany istoty

zobowiązania, co jest sprzeczne z art. 6 ust. 1 i art. 5 dyrektywy 93/13 (zob. wyroki

TSUE z 18 listopada 2021 r. C-212/20, M.P., B.P. przeciwko "A",

ECLI:EU:C:2021:934 i z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Bank BPH,

ECLI:EU:C:2021:341). Pogląd ten został też zaaprobowany w orzecznictwie Sądu

Najwyższego, który konsekwentnie wskazuje, że art. 65 k.c. nie może służyć do

sanowania klauzuli abuzywnej ani do konstruowania nowych postanowień

umownych, lecz jedynie do interpretacji złożonych oświadczeń woli stron.

I CSK 118/25

7

Niedopuszczalne jest również zastępowanie klauzul abuzywnych przepisami o

charakterze ogólnym lub przepisami, które nie mają charakteru dyspozytywnego

(zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 31

stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22 i z 6 września

2024 r., II CSKP 1644/22).

Zagadnienie ujęte jako przyczyna nr 3 dotyczy określenia chwili właściwej do

oceny możliwości dalszego obowiązywania umowy kredytu indeksowanego do

waluty obcej po wyeliminowaniu z niej postanowień abuzywnych. Przyczyna ta

dotyczy czasowej perspektywy oceny skutków abuzywności oraz momentu, w

którym należy badać możliwość dalszego obowiązywania umowy po eliminacji

klauzuli niedozwolonej. Zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17 (OSNC 2019, nr 1, poz. 2),

kwalifikacja postanowienia jako abuzywnego dokonywana jest na podstawie jego

treści w kontekście stosunku prawnego ustalonego w chwili zawarcia umowy, a

sankcja z art. 3851 § 1 k.c. wywołuje skutek ex tunc. Oznacza to, że postanowienie

niedozwolone jest bezskuteczne od chwili włączenia go do treści umowy. W

uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21

(OSNC 2021, nr 9, poz. 56), wskazano ponadto, że eliminacja postanowienia

abuzywnego może prowadzić do bezskuteczności całej umowy, jeżeli brak jest

przesłanek jej dalszego obowiązywania, w szczególności gdy nie istnieje regulacja

zastępcza o charakterze dyspozytywnym, a konsument nie wyraził w sposób

świadomy i swobodny zgody na związanie postanowieniem niedozwolonym. W

konsekwencji zarówno ocena abuzywności, jak i skutków eliminacji postanowienia

abuzywnego, wymaga odniesienia do chwili zawarcia umowy (por. też

postanowienie Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2025 r., I CSK 602/24).

Przyczyna kasacyjna nr 4, dotycząca dopuszczalności zastąpienia

postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, została jednoznacznie

rozstrzygnięta w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz

Sądu Najwyższego. W wyroku z 3 października 2019 r., C-260/18 (Dziubak), a

następnie w wyroku z 2 września 2021 r., C-932/19 (OTP Jelzálogbank), Trybunał

Sprawiedliwości Unii Europejskiej podkreślił, że zastąpienie klauzuli niedozwolonej

przepisem krajowym jest dopuszczalne wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, w

I CSK 118/25

8

których jej eliminacja prowadziłaby do szczególnie niekorzystnych skutków dla

konsumenta oraz istnieje przepis o charakterze dyspozytywnym, przy braku

sprzeciwu konsumenta. Stanowisko to zostało potwierdzone w uchwale składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r. – zasadzie prawnej, III CZP

6/21 (OSNC 2021, nr 9, poz. 56), w której wskazano, że możliwość substytucji

klauzuli abuzywnej została ograniczona do ściśle określonych warunków. W świetle

tej linii orzeczniczej substytucja klauzuli abuzywnej wchodzi w rachubę jedynie

wtedy, gdy jej brak narażałby konsumenta na szczególnie niekorzystne skutki, a

decydujące znaczenie ma w tym zakresie stanowisko samego konsumenta.

Tymczasem przedstawiona przez skarżącego koncepcja zastąpienia klauzul

kursowych odwołaniem do kursu średniego NBP pomija ten konieczny warunek,

abstrahując od oceny czy upadek umowy rzeczywiście prowadziłby do szczególnie

niekorzystnych konsekwencji dla konsumenta oraz od jego woli co do dalszego

obowiązywania umowy.

Podobnie przyczyna kasacyjna nr 5, odnosząca się do możliwości

zastosowania art. 358 § 2 k.c. z mocy prawa jako przepisu dyspozytywnego w

miejsce abuzywnej klauzuli kursowej określającej sposób ustalania kursu franka

szwajcarskiego na potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i

przy spłacie kredytu, nie znajduje uzasadnienia wobec utrwalonej linii orzeczniczej.

W istocie chodzi tu o to, czy art. 358 § 2 k.c. może być traktowany jako przepis

dyspozytywny automatycznie zastępujący klauzulę kursową po jej eliminacji jako

niedozwolonej. Przepis ten nie może być traktowany jako regulacja z mocy prawa

wypełniająca lukę po wyeliminowaniu niedozwolonego postanowienia umownego,

gdyż jego zastosowanie ograniczone jest do zobowiązań rzeczywiście wyrażonych

w walucie obcej, a nie takich, w których waluta pełni wyłącznie funkcję

przeliczeniową. Brak również podstaw intertemporalnych do stosowanie art. 358 §

2 k.c. do umów zawartych przed dniem 24 stycznia 2009 r., co potwierdzono m.in.

w wyrokach Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18 (OSNC-ZD

2021, nr 2, poz. 20) oraz z 26 kwietnia 2024 r., II CSKP 150/24. Ponadto, zgodnie z

wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 26 marca 2019 r., C-70/17,

Abanca Corporación Bancaria SA, ECLI:EU:C:2019:250, niedozwolone

postanowienie umowne nie może zostać automatycznie zastąpione przepisem

I CSK 118/25

9

prawa krajowego bez wyraźnej i świadomej zgody konsumenta. W konsekwencji

art. 358 § 2 k.c. nie może pełnić funkcji przepisu dyspozytywnego zastępującego

klauzulę abuzywną w umowach kredytów indeksowanych.

Wreszcie przyczyna kasacyjna nr 6, dotycząca zakresu oceny, jaką sąd

powinien przeprowadzić przy rozważaniu nieważności umowy kredytu

indeksowanego do waluty obcej po stwierdzeniu abuzywności klauzuli kursowej,

również nie zasługuje na uwzględnienie, tj. czy przy ocenie skutków eliminacji

klauzul abuzywnych dla dalszego obowiązywania umowy sąd powinien kierować

się wyłącznie wolą konsumenta, czy także celem wyrażonym w dyrektywie 93/13.

W orzecznictwie TSUE nie budzi wątpliwości, że stwierdzenie abuzywności klauzul

waloryzacyjnych może prowadzić do nieważności umowy, jeżeli ich usunięcie

powoduje zniesienie mechanizmu indeksacji oraz ryzyka kursowego, a tym samym

zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy (zob. wyroki: z 3 października

2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank

International AG, ECLI:EU:C:2019:819 i z 14 marca 2019 r., C-118/17, Zsuzsanna

Dunai p. ERSTE Bank Hungary Zrt, ECLI:EU:C:2019:207). W postanowieniu z 30

maja 2024 r., C-325/23, JF i OP przeciwko Deutsche Bank Polska S.A., ECLI:EU:C:

TSUE przyjął, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób,

że nie stoi on na przeszkodzie temu, aby zawarta z konsumentem umowa kredytu

denominowanego w walucie obcej została uznana za nieważną i aby konsument

został w ten sposób uwolniony od konsekwencji finansowych wynikających z

objętego ową umową warunku dotyczącego przeniesienia ryzyka kursowego, w

przypadku gdy sąd krajowy stwierdzi, że objęty ową umową warunek dotyczący

ustalenia ostatecznej kwoty kredytu - w zakresie, w jakim skutkuje on przyznaniem

bankowi korzyści związanej z różnicą kursową - ma nieuczciwy charakter, nawet

jeżeli warunki wspomnianej umowy określające sposób przeliczania waluty na

potrzeby spłaty kredytu nie są nieuczciwe lub ich usunięcie nie pociągałoby za sobą

stwierdzenia nieważności owej umowy, jeśli sąd ten uzna, zgodnie z przepisami

obowiązującego go prawa krajowego i przy zastosowaniu obiektywnego podejścia,

że umowa kredytu nie może nadal obowiązywać bez nieuczciwego warunku, w

szczególności z uwagi na to, że ów warunek określa główny przedmiot umowy. Z

tej perspektywy nieważność umowy nie jest sprzeczna z celem dyrektywy 93/13,

I CSK 118/25

10

lecz stanowi konsekwencję wynikającą z art. 6 ust. 1 tej dyrektywy, który nakazuje

wyłączenie nieuczciwych warunków i dopuszcza utrzymanie umowy jedynie wtedy,

gdy jest to możliwe po ich usunięciu. Dyrektywa nie przewiduje natomiast

obowiązku poszukiwania przez sąd rozwiązań pozwalających na utrzymanie

umowy kosztem modyfikacji jej istotnych elementów. TSUE podkreśla również, że

obowiązek niestosowania nieuczciwego warunku pociąga za sobą co do zasady

skutek restytucyjny, ponieważ brak takiego skutku naruszałby efekt odstraszający,

jaki art. 6 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 ma wywoływać (zob. m.in.

wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 14 marca 2019 r., C-118/17,

pkt 52, z 5 czerwca 2019 r., C-38/17, pkt 43, z 3 października 2019 r., C-260/18, pkt

44 i 45), co zostało również zaakceptowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego

(por. wyroki z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/19 i z 26 sierpnia 2025 r., II CSKP

393/23 wraz powołanym tam orzecznictwem). Nie można również przyjąć, że

podstawą stwierdzenia nieważności umowy było samo oświadczenie kredytobiorcy.

Wola konsumenta ma znaczenie jedynie w zakresie odmowy utrzymania

nieuczciwego warunku, natomiast o nieważności decyduje obiektywna ocena czy

umowa może obowiązywać po wyeliminowaniu z niej klauzul abuzywnych. Jeżeli

usunięcie klauzul kursowych prowadzi do unicestwienia mechanizmu indeksacji i

ryzyka walutowego, umowa nie może zostać utrzymana, co wynika zarówno z

prawa unijnego, jak i krajowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019

r., V CSK 382/19).

Dodać należy, że w szeregu najnowszych postanowień Sąd Najwyższy

konsekwentnie odmawia przyjęcia do rozpoznania skarg kasacyjnych opartych na

tożsamej lub zbliżonej argumentacji, uznając, że wykładnia art. 3851 § 1 i 2 k.c. oraz

podnoszone zagadnienia zostały już jednoznacznie rozstrzygnięte (por. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 28 listopada 2024 r., I CSK 3252/23 i I CSK

4448/23, z 20 grudnia 2024 r., I CSK 1805/23 i I CSK 1634/23, z 30 grudnia 2024

r., I CSK 2944/23, z 14 kwietnia 2025 r., I CSK 2819/23 i I CSK 2796/23, z 29 maja

2025 r., I CSK 3628/23, I CSK 3692/23 i I CSK 3016/24, a także z 23 października

2025 r., I CSK 3672/23 oraz z 25 listopada 2025 r., I CSK 1102/24). Argumentacja

skarżącego wpisuje się w ten sam schemat, co dodatkowo przemawia za odmową

przyjęcia skargi kasacyjnej. Przedstawione przyczyny nie wykazują aktualnych

I CSK 118/25

11

rozbieżności ani potrzeby pogłębiania wykładni prawa, a ich rozstrzygnięcie nie

służy realizacji celów skargi kasacyjnej jako środka zapewniającego jednolitość

orzecznictwa. Podniesiona argumentacja nie uzasadnia potrzeby kolejnej

wypowiedzi Sądu Najwyższego w zakresie objętym skargą.

Nie zachodzi nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod

rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art. 39813 § 1 k.p.c.).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowany wniosek zawarty

w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.,

obciążając nimi na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 99, art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c. pozwanego, który przegrał sprawę w postępowaniu kasacyjnym.

Dariusz Dończyk

(A.G.)

[a.ł]