Zapłata za lokal zajmowany bez umowy. SN nie przyjął skargi kasacyjnej B.L.

Wyrokiem z 31 marca 2023 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy

w Warszawie zasądził od B.L. na rzecz W.F. kwotę 65 300,40 zł wraz z odsetkami

ustawowymi od 29 października 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. oraz z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie.

Sąd ten ustalił, że powodowi przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo

do lokalu nr […] położonego w W. przy ul. […], w mieszkaniu tym zamieszkiwała

pozwana B.L. Powód wystąpił z pozwem o eksmisję przeciwko pozwanej.

W postępowaniu toczącym się pod sygnaturą akt IV C 398/05 Sąd Rejonowy dla

m.st. Warszawy w Warszawie wydał 19 października 2005 r. wyrok, w którym

nakazał pozwanej opuszczenie i opróżnienie wskazanego lokalu mieszkalnego.

I CSK 1206/25

2

Przeciwko pozwanej powód na podstawie wyroku eksmisyjnego prowadził

postępowanie egzekucyjne, które zakończyło się opuszczeniem przez pozwaną

lokalu w 2022 r. W okresie objętym niniejszym postępowaniem, tj. od września 2011

r. do września 2014 r. lokal zajmowała B.L., zaś powód nie miał dostępu do niego,

choć domagał się tego. Pismem z dnia 29 września 2014 r. pozwana została

wezwana przez pełnomocnika powoda do zapłaty na rzecz powoda kwoty 72

000,00 zł tytułem bezumownego zajmowania jego mieszkania. Pozwana nie płaciła

powodowi za korzystanie z lokalu.

Od wyroku Sądu I instancji pozwana wniosła apelację, którą wyrokiem

z 13 września 2024 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił.

Od wyroku Sądu II instancji pozwana wniosła skargę kasacyjną stosownie do

art. 3984 § 2 k.p.c. w zw. z art. 3989 § 1 pkt. 4 k.p.c., stwierdzając, że wniosek

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadnia oczywista zasadność

skargi kasacyjnej w zakresie:

– wystąpienia istotnego zagadnienia prawnego, polegającego na potrzebie

wyjaśnienia dopuszczalności przyjmowania za własne przez sąd II instancji ustaleń

faktycznych sądu I instancji, w sytuacji zgłoszenia w apelacji zarzutu braku

wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz

ustalenie okoliczności faktycznych wyłącznie na podstawie twierdzeń powoda, oraz

czy w związku z tym wynikający z art. 378 § 1 k.p.c. nakaz rozważenia zarzutów

apelacji nie skutkuje obowiązkiem przeprowadzenia przez sąd II instancji własnej

oceny materiału dowodowego w zakresie zgłoszonego zarzutu, która powinna

znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wyroku;

– naruszenia art. 233 § 1 w zw. z art. 391 oraz art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c.,

art. 386 § 2 k.p.c., a także art. 386 § 2 k.p.c. w zw. z art. 6 Konwencji Praw

Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 45 Konstytucji RP poprzez

utrzymanie wyroku I instancji, w sytuacji, gdy istniała podstawa nieważności

określona w przepisie art. 379 pkt 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

I CSK 1206/25

3

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na

skarżącego obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zagwarantował, że skarga

kasacyjna, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie

realizować funkcje publicznoprawne. Ograniczenie ilości przesłanek, wskazanych

w art. 3989 § 1 k.p.c. ma zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

ustrojowo i procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których

mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się

instrumentem wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie

w każdej sprawie skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania.

W przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom,

sądem trzeciej instancji, a nie jest przecież jego zadaniem dokonywanie korekty

ewentualnych błędów w zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej

indywidualnej sprawie.

Powołując się na przesłankę oczywistej zasadności skargi kasacyjnej

(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), strona powinna przedstawić stosowną argumentację

prawną zmierzającą do wykazania kwalifikowanego, ewidentnego naruszenia

wskazanych przez nią przepisów prawa, możliwego do stwierdzenia bez

merytorycznej analizy zaskarżonego wyroku oraz podstaw kasacyjnych (zob. m.in.

postanowienia SN z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49

i z 11 sierpnia 2011 r., IV CSK 163/11).

Skarżąca oparła swój wniosek o przyjęcie niniejszej skargi kasacyjnej do

rozpoznania stwierdzając, że skarga jest oczywiście uzasadniona, gdyż występuje

w niej istotne zagadnienie prawne. Jednak w orzecznictwie Sądu Najwyższego

wskazuje się, że między przesłankami przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

z art. 3989 § 1 pkt 1 i z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zachodzi relacja logicznego

wykluczania się (zob. m.in. postanowienia SN: 23 stycznia 2025 r., I CSK 4077/23,

6 marca 2025 r., I CSK 2314/24, 15 kwietnia 2025 r., I CSK 441/25).

Niezależnie od tego należy podkreślić, odnosząc się do przesłanek przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazanych przez skarżącą, że konstrukcja

I CSK 1206/25

4

uzasadnienia wyroku sądu drugiej instancji jest obecnie uregulowana wyczerpująco

i odrębnie w art. 387 § 21 k.p.c. Zgodnie z art. 387 § 21 pkt 2 k.p.c. w uzasadnieniu

wyroku sądu drugiej instancji wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku

z przytoczeniem przepisów prawa powinno objąć ocenę poszczególnych zarzutów

apelacyjnych, a poza tym może ograniczyć się do stwierdzenia, że sąd drugiej

instancji przyjął za własne oceny sądu pierwszej instancji (zob. wyrok

z 26 lutego 2026 r., II CSKP 822/24). Sąd II instancji natomiast w sposób

wyczerpujący wyjaśnił, dlaczego uznał, iż Sąd Rejonowy nie dopuścił się

zarzucanych mu uchybień w postaci naruszeń procesowych oraz błędów

w zastosowaniu prawa materialnego i w sposób poprawny przeprowadził w sprawie

postępowanie dowodowe i na jego podstawie poczynił prawidłowe ustalenia

faktyczne, zaś wydane przez ten Sąd rozstrzygnięcie odpowiada przepisom prawa.

Ponadto według ugruntowanego w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądu, sąd

drugiej instancji jest obowiązany zamieścić w swoim uzasadnieniu wyłącznie takie

elementy, które ze względu na treść apelacji i zakres rozpoznania są potrzebne do

rozstrzygnięcia sprawy, ale nie ma zarazem obowiązku wyrażania szczegółowego

stanowiska do wszystkich kwestii podnoszonych przez strony, jeżeli nie mają one

istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (zob. m.in. postanowienie SN

z 16 marca 2012 r., IV CSK 373/11).

Skarga kasacyjna nie jest oczywiście uzasadniona, gdyż skarżąca w istocie

kwestionuje ustalenia (m.in. powołując art. 233 k.p.c.). Należy podkreślić, że skarga

kasacyjna jest instrumentem prawidłowości stosowania prawa przez sądy, a nie

służy do kontroli ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego

orzeczenia. Nie można zatem przenosić do postępowania kasacyjnego sporów

dotyczących stanu faktycznego, gdyż jego ustalenie należy do sądów meriti, a Sąd

Najwyższy nie ma w tym zakresie żadnych, ustrojowych ani procesowych

kompetencji (zob. m.in. wyrok SN z 14 stycznia 2000 r., I CKN 1169/99,

OSNC 1169/99, OSNC 2000, nr 7–8, poz. 139 czy też postanowienie SN

z 18 lipca 2014 r., IV CSK 671/13).

Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącą kwestii nieważności

postępowania i jej nieobecności (z powodu pogorszenia stanu zdrowia

I CSK 1206/25

5

i hospitalizowania) podczas wydania orzeczenia w sprawie to należy wskazać, że

na rozprawie obecny był jej pełnomocnik (protokół, k. 622).

Skarżąca wybiórczo potraktowała powołany we wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania wyrok Sądu Najwyższego z 23 listopada 2022 r.,

II CSKP 970/22 (OSNC 2023, nr 5, poz. 55), gdyż w uzasadnieniu tegoż orzeczenia

wskazano, że nieodroczenie rozprawy na podstawie art. 214 § 1 k.p.c., nawet jeżeli

stanowiło uchybienie procesowe sądu, nie zawsze skutkuje nieważnością

postępowania. Tak jest w szczególności wówczas, gdy z okoliczności sprawy

wynika, że strona już zajęła stanowisko co do wszystkich kwestii

prawnomaterialnych w postępowaniu, zgłosiła wszystkie istotne dowody dla

poparcia swoich tez, ustosunkowała się do twierdzeń strony przeciwnej

(postanowienie SN z 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 463/13). Zatem niezastosowanie

się przez sąd do dyspozycji k.p.c. może w niektórych przypadkach prowadzić do

nieważności postępowania z powodu pozbawienia strony możności obrony swych

praw, ale nie ma oczywistego związku między naruszeniem art. 214 § 1 k.p.c.

i nieważnością postępowania (art. 379 pkt 5 k.p.c.).

Za zbyt daleko idące uznać Sąd Najwyższy uznał stanowisko, że wadliwe

oddalenie wniosku o odroczenie rozprawy, na której zapadło orzeczenie kończące

postępowanie, stanowi takie uchybienie przepisom postępowania, które zawsze

pozbawia stronę domagającą się odroczenia rozprawy możliwości obrony jej praw,

prowadząc do nieważności postępowania (zob. wyroki SN: z 18 marca 1981 r.,

I PRN 8/81, OSNC 1981, Nr 10, poz. 201; z 28 listopada 1997 r., I CKU 175/97;

z 15 stycznia 2004 r.,; z 16 kwietnia 2008 r., V CSK 564/07; z 4 lipca 2008 r.,

I CSK 20/08; z 4 marca 2009 r., IV CSK 468/08; z 15 marca 2012 r.).

Wątpliwości skarżącej dotyczące składu Sądu I instancji, który jej zdaniem

tworzył asesor sądowy powołany na stanowisko na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa wyłonionej w sposób niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej

Polskiej w świetle uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego – zasadzie

prawnej – z 10 października 2024 r., III CZP 44/23 (OSNC 2025, nr 6, poz. 59), jak

również pozostałe podniesione w skardze kasacyjnej kwestie nie wskazują, że

I CSK 1206/25

6

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ani że w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, nie zachodzą zatem przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania na

podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., o kosztach postępowania kasacyjnego orzekając na

podstawie art. 102 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

Małgorzata Manowska

(M.M.)

[SOP]