Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej w sporze o podział majątku wspólnego

Uczestnik, K.K., wywiódł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu

Okręgowego w Nowym Sączu z 22 października 2024 r., wydanego

w sprawie z wniosku A.P. o podział majątku wspólnego.

I CSK 1230/25

2

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący

przedstawił istotne zagadnienie prawne dotyczące obowiązku ustalenia przez sąd

z urzędu poszczególnych składników majątku wspólnego wchodzących w skład

majątku na dzień ustania wspólności ustawowej, czy składniki te nadal istnieją

w dacie zamknięcia rozprawy. Skarżący wskazał, że skarga jest oczywiście

uzasadniona wobec naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 233 § 1

w zw. z art. 382 k.p.c., poprzez uznanie za udowodnione, że w skład majątku

wspólnego wchodzą oszczędności w gotówce w wysokości 13 000 euro na

podstawie zeznań świadków, podczas gdy, żaden ze świadków nie zeznał, aby

strony posiadały oszczędności w tej walucie i kwocie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno przede

wszystkim być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.

postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia

SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r.,

III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Konieczne jest przytoczenie

argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Skarżący powinien

nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy

zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu

wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla

I CSK 1230/25

3

merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. m.in. postanowienia

SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, i z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10).

Sformułowane przez skarżącego zagadnienie prawne nie czyni zadość tym

wymaganiom. Po pierwsze, przedstawione zagadnienie nie jest zagadnieniem

nowym.

W postępowaniu o podział majątku wspólnego byłych małżonków sąd

pierwszej instancji ustala skład i wartości majątku wspólnego (art. 46 k.r.o. w zw.

z art. 567 w zw. z art. 684 k.p.c.)., ustala udziały stron w majątku wspólnym

(art. 43 k.r.o.), rozlicza nakłady i wydatki poczynione z poszczególnych mas

majątkowych oraz spłacone długi, co dotyczy okresu istnienia wspólności

ustawowej (art. 45 k.r.o.) oraz rozstrzyga o innych roszczeniach między

małżonkami związanych z majątkiem wspólnym, powstałych w okresie po ustaniu

wspólności ustawowej a przed dniem podziału majątku wspólnego (art. 686 k.p.c.

w związku z art. 46 k.r.o.) (zob. postanowienie SN z 26 lutego 2020 r.,

V CSK 370/18).

Co do zasady przedmiotem postępowania o podział jest majątek, który był

objęty wspólnością majątkową i istniał w dacie jej ustania. Ruchomości

i nieruchomości wchodzące w skład majątku w tej dacie muszą jednak istnieć

w dacie dokonywania podziału, bowiem decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia

mają okoliczności istniejące w dacie zamknięcia rozprawy (art. 316 k.p.c.

w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Sąd ma obowiązek orzeczenia o przyznaniu jednemu z

byłych małżonków istniejących składników majątkowych i dokonania rozliczenia ich

wartości (zob. postanowienie SN z 26 czerwca 2013 r., II CSK 583/12).

Przede wszystkim zgodnie z art. 684 k.p.c. w związku z art. 567 § 3 k.p.c.

sąd zobowiązany jest do ustalenia w toku postępowania o podział majątku

wspólnego składu i wartości tego majątku. Skład majątku podlegającego podziałowi

powinien być ustalany na chwilę, w której ustaje wspólność majątkowa małżeńska,

tj. majątek objęty wspólnością małżeńską majątkową przestaje być majątkiem

wspólnym i staje się majątkiem, do którego stosuje się odpowiednio przepisy

o wspólności majątku spadkowego. Między chwilą ustania wspólności majątkowej

małżeńskiej a chwilą dokonywania podziału majątku, który był objęty tą

I CSK 1230/25

4

wspólnością, mogą jednak zajść zmiany w stanie jego składników, konieczne jest

więc ustalanie wartości tych składników według ich stanu z chwili podziału majątku.

Równocześnie jednak przedmiotem podziału jest majątek objęty wspólnością

majątkową małżonków, istniejący w dacie jej ustania (a zatem bez przedmiotów

zbytych przed ustaniem wspólności) i w dacie podziału, bowiem decydujące

znaczenie dla rozstrzygnięcia mają okoliczności istniejące w dacie zamknięcia

rozprawy (art. 316 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Sąd ma obowiązek orzeczenia

o przyznaniu jednemu z byłych małżonków istniejących składników majątkowych

i dokonania rozliczenia ich wartości. Jeżeli natomiast pewne składniki zostały

bezprawnie zużyte lub roztrwonione przez jednego z małżonków, to ich rozliczenie

może nastąpić na skonkretyzowane (kwotowo) żądanie poszkodowanego

małżonka. Zarówno wysokość szkody, jak i pozostałe przesłanki odpowiedzialności

odszkodowawczej winien wykazać zainteresowany (zob. postanowienie SN

z 19 września 2019 r., II CSK 263/18).

Po drugie, z treści uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania

nie wynika, aby co do przedstawionego zagadnienia prawnego - w zakresie

istotnym dla rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej - powstały w orzecznictwie

rozbieżności.

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdy dla przeciętnego

prawnika z samej treści skargi – bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań –

w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na

uwzględnienie z uwagi na kwalifikowany charakter naruszenia przepisów prawa.

Przyczyna przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, jaką jest jej oczywista

zasadność, może dotyczyć jedynie przepisów prawa niepodlegających różnej

wykładni i niepozostawiających sądowi swobody oceny. Chodzi przy tym

o wykładnię w oczywisty, dostrzegalny już prima facie sposób sprzeczną z jednolitą

i ugruntowaną wykładnią skonkretyzowanego przepisu, przyjmowaną

w orzecznictwie i nauce prawa (zob. m.in. postanowienia SN: z 21 maja 2025 r.,

I CSK 558/24; z 26 marca 2025 r., I CSK 3537/23; z 30 stycznia 2025 r.,

I CSK 3814/23; z 31 grudnia 2024 r., I CSK 1853/23; z 20 listopada 2024 r.,

I CSK 2892/23; z 14 września 2023 r., I CSK 518/23; z 27 lipca 2023 r.,

I CSK 5328/22).

I CSK 1230/25

5

Analiza skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że przesłanka

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie została spełniona. Pozwany pod pozorem oczywistej

zasadności w istocie pyta o trafność stanowiska Sądu Apelacyjnego wyrażonego

w związku z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy. Przedstawił wyłącznie własne

stanowisko, polemizując z niekorzystnym dla niego rozstrzygnięciem Sądu drugiej

instancji.

Podstawami skargi kasacyjnej nie mogą być objęte zarzuty błędnych ustaleń

faktycznych i oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.), więc nie można z odwołaniem

się do nich kreować zagadnienia prawnego opartego na założeniu, że

w rzeczywistości miał miejsce stan faktyczny inny, niż ustalony przez sądy obu

instancji, czyli inny, niż stanowiący podstawę rozstrzygnięcia.

Nie jest rzeczą Sądu Najwyższego ustalanie stanu faktycznego

i dopuszczanie w sprawie nowych dowodów. Skarżąca błędnie traktuje skargę

kasacyjną jako trzecią instancję odwoławczą. Znamienne, że sądy obu instancji

wyczerpująco i wnikliwie odniosły się do oszczędności w wysokości 13 000 euro.

Sąd Najwyższy uznał, że nie ma innych przyczyn uzasadniających przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności w postaci nieważności

postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego

rozstrzygnął zaś na podstawie art. 520 § 1 k.p.c.

O kosztach pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu orzeczono

stosownie do § 10 ust. 1 pkt 8 w zw. z § 8 pkt 7 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie

ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów

pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r.

poz. 87).

Adam Doliwa

(P.H.)

I CSK 1230/25

6

[a.ł]