Pieniądze ze sprzedaży działki na koncie matki. SN nie przyjął skargi pozwanej

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

I CSK 1305/25

2

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego

w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,

o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Skarżąca upatruje nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3

k.p.c.) w niewłaściwym obsadzeniu składu Sądu Okręgowego, gdyż nie miała

dostępu do zweryfikowania delegacji sędziego Sądu Okręgowego, jak również

z uwagi na naruszenie art. 379 pkt 3 k.p.c. przez rozpoznanie sprawy o to samo

roszczenie między tymi samymi stronami - w niniejszej sprawie o zapłatę 325.000

zł z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia oraz w sprawie III C 1691/16, toczącej się

przed Sądem Okręgowym w Warszawie, w której powódka żąda od skarżącej

zapłaty kwoty 324.583 zł z tytułu zachowku po I.G.

Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem Sądu Najwyższego przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie stanowi ewentualna nieważność

postępowania przed sądem pierwszej instancji, a jedynie przed sądem drugiej

instancji (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 maja 2009 r., II CSK

80/09). Nie sposób uznać, że skład został niewłaściwie obsadzony, ponieważ

skarżąca nie miała możliwości zweryfikowania ważności delegacji sędziego Sądu

Okręgowego. Sąd drugiej instancji rozpoznał ten zarzut i odniósł się do niego.

Uznał, że stosowna delegacja znajdowała się w aktach osobowych sędziego Sądu

Okręgowego i nie podlegała ujawieniu. W związku z tym podniesiona nieważność

postępowania przed sądem pierwszej instancji nie mogła stanowić przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Wbrew twierdzeniom skarżącej Sąd Apelacyjny odniósł się też do zarzutu

nieważności postępowania opartego na podstawie art. 379 pkt 3 k.p.c. W tym

zakresie wskazał, że roszczenie o zachowek nie jest tożsame z roszczeniem

zgłoszonym w niniejszej sprawie, w której powódka domagała się rozliczenia

z pozwaną z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia na skutek rozporządzenia przez

I. G. na rzecz pozwanej środkami finansowymi należącymi do ojca powódki,

którego powódka jest spadkobierczynią. Podstawą prawną tego roszczenia jest art.

I CSK 1305/25

3

405 k.c. Natomiast podstawą faktyczną żądania zapłaty zachowku są inne

okoliczności, jak również odmienna jest podstawa prawna tego żądania, tj. art. 991 i

n. k.c. W świetle powyższego, między postępowaniem zakończonym zaskarżonym

wyrokiem a postępowaniem toczącym się przed Sądem Okręgowym w

Warszawie w sprawie III C 1691/16 brak jest tożsamości przedmiotu żądania,

podstawy faktycznej i prawnej rozpoznawanych w nich roszczeń. W obu sprawach

występuje jedynie tożsamość stron, ponieważ występowały te same osoby po

stronie pozwanej i powodowej.

Pozwana wniosła również o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania z powołaniem się na jej oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.) z uwagi na naruszenie: art. 379 pkt 3 k.p.c. przez rozpoznanie sprawy o to

samo roszczenie między tymi samymi stronami; art. 405 k.c. przez uznanie jej jako

bezpodstawnie wzbogaconej oraz art. 725 k.c. przez nieprawidłowe uznanie, że

środki pieniężne zgromadzone – na zlecenie B.G.– na rachunku I.G. stanowią jako

wierzytelność własność powódki i dysponowanie nimi przez I.G. na rzecz pozwanej

stanowiło dla niej bezpodstawne wzbogacenie.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej jako przesłanki jej przyjęcia do

rozpoznania wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia

zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego

i przeprowadzania wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość

naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia

w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. Szczególna podstawa przedsądu z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga przy tym samodzielnego, czyli odrębnego od podstaw

kasacyjnych, wskazania i wykazania naruszenia konkretnego przepisu prawa

(procesowego lub materialnego), które jest oczywiste i bez wątpliwości prowadzi do

stwierdzenia, że objęty skargą wyrok jest wadliwy i dlatego skarga powinna zostać

przyjęta do rozpoznania.

I CSK 1305/25

4

Skarżąca nie bierze pod uwagę, że ustalenia faktyczne będące podstawą

wydania zaskarżonego wyroku są dla Sądu Najwyższego wiążące i niemożliwe

wprost do zakwestionowania w postępowaniu kasacyjnym (art. 3983 § 3 i art. 39813

§ 2 k.p.c.). Sąd Apelacyjny wyczerpująco wyjaśnił przyczyny, które dawały

podstawę do obciążenia pozwanej odpowiedzialnością z tytułu bezpodstawnego

wzbogacenia. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynikało, że odpowiedzialność

ta spoczywa na pozwanej po części jako spadkobierczyni bezpodstawnie

wzbogaconej I.G. , a częściowo jako na osobie trzeciej, na której rzecz I.G.

bezpłatnie rozporządziła uzyskaną korzyścią. W niniejszej sprawie ustalono, że

cena sprzedaży nieruchomości należącej do B. G. , w tym stanowiąca część tej

ceny kwota 325.000 zł przelana 10 maja 2007 r., była należna jemu jako zbywcy tej

nieruchomości. B. G. był właścicielem kwoty przelanej na konto I.G., która w takiej

sytuacji co do zasady było zobowiązana do zwrotu tej kwoty synowi.

Pozwana nie wykazała, aby przyczyną wskazania przez B.G. numeru

rachunku bankowego matki do celów przelewu ceny sprzedaży nieruchomości była

czynność prawna, na której podstawie zamierzał on rozporządzić na rzecz matki

tymi środkami. Bezpodstawne uzyskanie przez I.G. władztwa tych środków nie

mogło też prowadzić do nabycia przez nią ani przez pozwaną ich własności na

podstawie art. 169 § 1 k.c. W związku z tym sąd drugiej instancji uznał, że po

śmierci B.G. roszczenie do I.G. o zwrot tej kwoty przeszło na powódkę jako jego

spadkobierczynię. Rozporządzenie częścią przelanej kwoty (205.000 zł) dokonane

bezpłatnie przez I. G. spowodowało przejście obowiązku zwrotu tej kwoty na

pozwaną, co wynika z art. 407 k.c.

Skonfrontowanie uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania z motywami zaskarżonego wyroku nie potwierdza zatem tezy

skarżącej o oczywistej zasadności jej skargi. Ocena materialnoprawna

stwierdzająca odpowiedzialność pozwanej z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia

dokonana przez sądy obu instancji jest prawidłowa

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz – co

do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1

k.p.c., § 2 pkt 7 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

I CSK 1305/25

5

Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964), orzeczono jak w postanowieniu.

[dr]

[a.ł]