Skarga na zakaz prowadzenia działalności bez rozstrzygnięcia w sentencji. SN ją odrzucił

Wnioskodawca Skarb Państwa – […] w Z., wnioskiem z 25 marca 2021 r.

wniósł o orzeczenie wobec uczestnika postępowania A. W. zakazu prowadzenia

działalności gospodarczej na własny rachunek lub w ramach spółki cywilnej oraz

pełnienia funkcji zarządcy sukcesyjnego, członka rady nadzorczej, członka komisji

rewizyjnej, reprezentanta lub pełnomocnika osoby fizycznej prowadzącej

działalność gospodarczą w zakresie tej działalności, spółki handlowej,

przedsiębiorstwa państwowego, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszenia na okres

10 lat. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że od 1995 r. uczestnik prowadzi

I CSK 1387/25

2

jednoosobową działalność gospodarczą, a nadto pełni funkcję prezesa w

zarządach dwóch spółek kapitałowych. Na dzień złożenia wniosku był zadłużony

wobec wnioskodawcy z tytułu podatku od towarów i usług na kwotę 57.102.13 zł, a

ponadto zalegał z płatnościami wymagalnych zobowiązań wobec innych podmiotów

- m.in. wobec Gminy Miejskiej K. z tytułu nieuiszczenia opłaty za parkowanie w

strefie płatnego parkowania oraz wobec Skarbu Państwa – […] w O. z tytułu

mandatu karnego. Dodatkowo, jedna ze spółek, w których uczestnik pełni funkcję

prezesa zarządu zalega z płatnościami z tytułu podatku dochodowego od osób

prawnych, podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku od towarów i

usług, których łączna wysokość wraz z odsetkami, kosztami upomnienia oraz

kosztami egzekucyjnymi wynosiła na dzień złożenia wniosku 16.276,15 zł.

Wnioskodawca powołał się również na zadłużenie uczestnika wobec ZUS.

Ostatecznie wierzyciel wniósł o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności

gospodarczej wobec uczestnika na okres 5 lat.

W odpowiedzi na wniosek uczestnik wniósł o jego oddalenie, zaprzeczając

wszystkim okolicznościom w nim wskazanym.

W wyniku rozpoznania sprawy Sąd Rejonowy dla Krakowa - Śródmieścia w

Krakowie postanowieniem z 17 kwietnia 2023 r.: pozbawił uczestnika A. W. prawa

prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek lub w ramach spółki

cywilnej oraz pełnienia funkcji zarządcy sukcesyjnego, członka rady nadzorczej,

członka komisji rewizyjnej, reprezentanta lub pełnomocnika osoby fizycznej

prowadzącej działalność gospodarczą w zakresie tej działalności, spółki handlowej,

przedsiębiorstwa państwowego, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszenia na okres 3

lat (pkt I.);. oddalił wniosek w zakresie o orzeczenie zakazu w zakresie dalszych

dwóch lat (pkt II.); umorzył postępowanie w pozostałym zakresie (pkt III.) oraz

rozstrzygnął o brakujących kosztach sądowych (pkt IV i V).

Powyższe postanowienie, uczestnik postępowania – A. W. zaskarżył apelacją w

całości.

Sąd Okręgowy w Krakowie zmienił zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej

instancji w pkt I w ten sposób, że okres orzeczonego zakazu obniżył do jednego

roku, zaś w pkt II w ten sposób, że oddalił wniosek w pozostałym zakresie, a

ponadto w pkt III. orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego oraz w pkt IV

I CSK 1387/25

3

oddalił zażalenia uczestnika od postanowień Sądu Rejonowego z 5 marca 2024 r. i

15 maja 2024 r., a także w pkt V orzekł o kosztach postępowania zażaleniowego.

Uczestnik postępowania A. W. skargą kasacyjną zaskarżył postanowienie Sądu

Okręgowego w Krakowie z 18 grudnia 2024 r. w części, to jest w zakresie

rozstrzygnięć zawartych pkt. I i III. Skargę kasacyjną oparł na zarzutach naruszenia

przepisów prawa materialnego, to jest: art. 377 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. -

Prawo upadłościowe w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2016 r. (dalej:

„pr. upadł.”) w związku z art. 452 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. -Prawo

restrukturyzacyjne (dalej: „pr. restrukt.”), przez niezasadną odmowę jego

zastosowania; art. 373 ust. 1 pkt 1 pr. upadł. w związku z art. 452 ust. 2 i 3 pr.

restrukt.oraz na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, to znaczy: art. 386

§ 1 k.p.c., w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. i art. 316 § 1 k.p.c. w

zw. z art 391 § 1 k.p.c.; art. 385 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2

k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c. - poprzez błędne zastosowanie

wszystkich tych przepisów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskodawca Skarb Państwa – […] w Z.

(reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej), między

innymi domagał się odrzucenia skargi kasacyjnej, a w przypadku nieuwzględnienia

tego wniosku domagał się odmowy jej przyjęcia do rozpoznania, względnie

oddalenia jej w całości, jako bezzasadnej, a w każdym przypadku wnioskodawca

wnosił o zasądzenie od uczestnika na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii

Generalnej RP kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym

według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w

spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do

dnia zapłaty.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd drugiej instancji nie rozstrzygnął w sentencji zaskarżonego postanowienia

o całości apelacji uczestnika, tj., w kontekście treści rozstrzygnięcia zawartego w

pkt I, nie oddalił jej w pozostałej części. Inaczej rzecz ujmując, Sąd odwoławczy nie

orzekł w sentencji zaskarżonego postanowienia o apelacji uczestnika w zakresie, w

jakim kwestionował on co do zasady orzeczony w stosunku do niego przez Sąd

pierwszej instancji zakaz prowadzenia działalności gospodarczej. Sąd Okręgowy w

I CSK 1387/25

4

częściowym uwzględnieniu apelacji uczestnika jedynie obniżył orzeczony przez

Sąd Rejonowy okres tego zakazu z trzech lat do jednego roku, oddalając także

wniosek w zakresie tego obniżenia, tj. z trzech lat do jednego roku.

W konsekwencji, w części, w jakiej po wydaniu postanowienia przez Sąd drugiej

instancji co do obniżenia okresu orzeczonego w stosunku do uczestnika zakazu

prowadzenia działalności gospodarczej pozostało objęte apelacją uczestnika

postanowienie Sądu pierwszej instancji o orzeczeniu tego zakazu na okres jednego

roku (co do którego sentencja postanowienia Sądu odwoławczego nie zawiera

rozstrzygnięcia), skarga kasacyjna została wniesiona w istocie od nieistniejącego

orzeczenia.

Zagadnienie dopuszczalności skargi kasacyjnej łączy się z normatywnie

określonym jej substratem. Substratem zaskarżenia kasacyjnego może być bowiem

tylko rozstrzygnięcie sądu istniejące procesowo. Gdy strona wniosła środek

odwoławczy, czy środek zaskarżenia dotyczący przedmiotu nieobjętego

rozstrzygnięciem w sentencji, to podlega on odrzuceniu jako niedopuszczalny, z

powodu braku substratu zaskarżenia (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z

dnia 25 lutego 1997 r., II CKN 15/97, OSNC 1997, nr 6-7, poz. 89, z dnia 11

września 2002 r., V CKN 1165/00, nie publ., z dnia 19 lipca 2006 r., I CZ 35/06, nie

publ., z dnia 4 lutego 2011 r., I UZ 174/10, nie publ., z dnia 16 maja 2013 r., II CSK

679/12 nie publ., z dnia 14 stycznia 2015 r., II UZ 60/14, nie publ.). Pisemne

motywy zaskarżonego postanowienia wskazujące na to, iż Sąd drugiej instancji

orzekł o całości apelacji uczestnika nie tworzą substratu rozstrzygnięcia.

Z kolei w części, w jakiej została uwzględniona apelacja uczestnika, tj. co do

obniżenia okresu orzeczonego zakazu (pkt I postanowienia Sądu odwoławczego)

wprawdzie istnieje substrat zaskarżenia, ale przy braku rozstrzygnięcia o całości

apelacji, skarżący nie ma interesu prawnego w jego samodzielnym zaskarżeniu,

gdyż zawarte w pkt I rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji jest dla uczestnika

korzystne i zważywszy na zaistniałą sytuację procesową w ramach takiego zakresu

zaskarżenia, tj. co do obniżenia okresu orzeczonego zakazu uczestnik w

postępowaniu kasacyjnym nie mógłby i tak uzyskać więcej. Oczywiście, gdyby

istniał substrat rozstrzygnięcia Sądu odwoławczego co do pozostałej części

apelacji, tj. co do postanowienia o orzeczeniu zakazu na okres roku, wówczas

I CSK 1387/25

5

uczestnik miałby interes prawny w zaskarżeniu i wyeliminowania z obrotu prawnego

orzeczenia także co do samego obniżenia okresu orzeczonego zakazu (pkt I

postanowienia Sądu Okręgowego), skoro jego żądania zawarte w apelacji szły dalej

i uderzały w żądanie wniosku co do zasady. Natomiast przy braku rozstrzygnięcia o

tej części apelacji (kontestującej w ogóle podstawy do orzeczenia zakazu

prowadzenia działalności gospodarczej) skarżący nie ma interesu prawnego w jego

zaskarżeniu.

Pokrzywdzenie orzeczeniem (gravamen) jest przesłanką dopuszczalności

środka zaskarżenia, chyba że interes publiczny wymaga merytorycznego

rozpoznania tego środka (zob. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia

15 maja 2014 r., III CZP 88/13, OSNC 2014, nr 11, poz.108). Natomiast w

niniejszej sprawie, ze względu na brak orzeczenia o całości apelacji, nie sposób

przyjąć, że występuje przesłanka interesu publicznego w rozpoznaniu skargi

kasacyjnej uczestnika w zakresie objętym pkt I postanowienia Sądu Okręgowego.

Z tych przyczyn (brak co do części zaskarżenia substratu rozstrzygnięcia co do

istoty sprawy oraz brak interesu prawnego w zaskarżeniu wyłącznie rozstrzygnięcia

zawartego w pkt I postanowienia Sądu odwoławczego) należało skargę kasacyjną

odrzucić na podstawie art. 3986 § 3 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. W takim stanie

rzeczy - w ramach postępowania kasacyjnego - poza kognicją Sądu Najwyższego

jest też wskazana w opisie zakresu zaskarżenia skargą kasacyjną problematyka

kosztów postępowania apelacyjnego (pkt III zaskarżonego postanowienia).

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art.

520 § 1 k.p.c. w zw.. z art. 391 § 1 k.p.c., art. 398²¹ k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c.,

uznając, że wprawdzie wnioskodawca trafnie zwrócił uwagę na przesłanki

uzasadniające odrzucenie skargi kasacyjnej, ale okoliczność ta sama w sobie nie

pozwala na odstępstwo od ogólnej reguły rozstrzygania o kosztach w postępowaniu

nieprocesowym.

[PG]

[a.ł]

I CSK 1387/25

6