Bank nie dostał przyjęcia skargi w sporze o kredyt walutowy z W.O. i M.O.

1. Wyrokiem z 20 lipca 2023 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy, w sprawie

z powództwa W.O. i M.O. przeciwko Bankowi w W. o ustalenie i zapłatę, zasądził

od pozwanego na rzecz powodów kwotę 129 073,10 zł wraz z ustawowymi

odsetkami za opóźnienie od 24 stycznia 2023 r. do dnia zapłaty, ustalił nieistnienie

stosunku prawnego, wynikającego z bliżej określonej umowy o kredyt hipoteczny

I CSK 1458/25

2

pomiędzy powodami a poprzednikiem prawnym pozwanego Bankiem.1 Spółką

Akcyjną z siedzibą w W. oraz orzekł o kosztach procesu.

2. Apelację strony pozwanej od powyższego orzeczenia oddalił wyrokiem

z 10 stycznia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku.

3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona

pozwana.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się

na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Wskazał na przepisy art. 4 ust. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia

5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich

(dalej: „dyrektywa 93/13”), art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c.,

art. 358 § 2 k.c., art. 3851 § 1 i 2 k.c., art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 ustawy z dnia

29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (dalej: „pr.bank.”) oraz art. 189 k.p.c. jako

wymagające wykładni.

Ponadto skarżący stwierdził, że w sprawie występują istotne zagadnienie

prawne polegające na konieczności odpowiedzi na pytania:

- czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych

nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)

warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro

klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy,

nie stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych;

- czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się

do indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki

umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji

wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania

umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej

i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku

I CSK 1458/25

3

nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do

podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych

w walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR, skoro w umowie wiążącej

strony stawka ta występuje i jest ona definiowana jako odnosząca się do kredytów

nieindeksowanych, wyrażonych w walucie polskiej;

- czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania

spłaty rat kapitałowo- odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej

lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej

powołanego art. 69 ust. 3 pr.bank., wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności

krajowego ustawodawcy, uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub

indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych

polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty kapitałowo-odsetkowej

albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu

bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub indeksowany jest kredyt,

prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia wynikającego ze stosunku

zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz zaspokojenia wierzyciela

w osobie kredytodawcy, bez konieczności dokonywania jakichkolwiek przeliczeń

bądź innych operacji walutowych wpłacanych przez kredytobiorcę środków

w walucie innej, niż waluta krajowa;

- czy wobec dokonania przez kredytobiorcę spłaty kredytu indeksowanego

do waluty obcej przed wytoczeniem powództwa i wygaśnięciem tym samym umowy

łączącej strony, uzasadnione jest przyjęcie, że w związku z dobrowolnym

wykonaniem umowy przez strony nie można dokonywać kontroli incydentalnej

obecnych w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących

się do indeksacji kredytu kursem waluty obcej, a tym samym niedopuszczalnym jest

uznanie ich za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne, skoro zasadniczym

skutkiem uznania pewnych postanowień umownych za niedozwolone jest brak

związania nimi konsumenta, a umowa ma wiązać strony w pozostałym zakresie,

a tym samym logicznym jest wniosek, że dotyczy to okresu, w którym umowa

obowiązuje, a nie okresu, po którym zobowiązania z niej wynikające w całości

wygasły, co następuje w przypadku ich wykonania.

I CSK 1458/25

4

4. Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już

wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob.

postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in., że

skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę

interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa

oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie

zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie

sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji

tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach

której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap

postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś

merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej

z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas

usprawiedliwione.

6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna

strony pozwanej mimo obszerności wywodów nie zawiera argumentów

wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989

§ 1 pkt 1 lub 2 k.p.c. uzasadniająca przyjęcie sprawy do rozpoznania.

7. Podniesione przez skarżącego wątpliwości wykładnicze i sformułowane

zagadnienie prawne koncentrują się wokół problemu dotyczącego abuzywności

postanowień umowy i skutków tej abuzywności. Argumenty przytoczone przez

I CSK 1458/25

5

skarżącego na gruncie pierwszego z odniesionych zagadnień prawnych opierają

się m.in. na założeniu, że tzw. klauzule spreadowe nie określają głównego

przedmiotu umowy; jest te jednak sprzeczne z jednolitym obecnie stanowiskiem

Sądu Najwyższego (zob. wyroki SN z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18;

z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22; z 13 maja

2022 r., II CSKP 464/22; z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22 i z 29 listopada

2023 r., II CSKP 1460/22 oraz tam przywoływane orzecznictwo krajowe i unijne;

por. też wyrok TSUE z 10 czerwca 2021 r., C-776/19-C-782/19, BNP Paribas

Personal Finance, pkt 56). Ponadto drugie z zagadnień prawnych i kluczowe

wątpliwości wykładnicze u podłoża mają tezę o dopuszczalności zastąpienia

niedozwolonych klauzul spreadowych innym mechanizmem przeliczeniowym

opartym na przepisach kodeksu cywilnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

nie budzi jednak obecnie wątpliwości, że niedopuszczalne jest zastępowanie

wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innym mechanizmem

wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej. Żaden bowiem przepis prawa, w tym

art. 3851 i art. 358 § 2 k.c., nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej

innym postanowieniem. Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli

stanowiłoby bowiem zbyt daleko idącą modyfikację umowy w celu ratowania

sytuacji prawnej przedsiębiorcy stosującego niedozwolone postanowienie umowne

(zob. wyrok SN z 26 kwietnia 2022 r. II CSKP 550/22; postanowienia SN: z 31 maja

2022 r., I CSK 2314/22; z 1 lutego 2023 r., I CSK 5615/22 oraz z 6 lipca 2023 r.,

I CSK 5755/22). Potwierdził to Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby

Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w której

stwierdzono m.in., że w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu

indeksowanego, odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

Ponadto Sąd Najwyższy przesądził także, że w razie niemożliwości ustalenia

wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego umowa

nie wiąże także w pozostałym zakresie.

I CSK 1458/25

6

8. Sąd Najwyższy wypowiadał się już również co do niedopuszczalności

zastąpienia niedozwolonych postanowień kursowych przez sięgnięcie do art. 69

ust. 3 Prawa bankowego, wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.) albo art. 358

§ 2 k.c. (zob. wyroki SN z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22 i z 20 lutego

2023 r., II CSKP 809/22, i tam przywoływane orzecznictwo). Odrzucił też możliwość

– sugerowaną w ramach drugiego z zagadnień prawnych sformułowanych

w skardze kasacyjnej – odwołania się w celu określenia oprocentowania kredytu

utrzymanego jako złotowy do stawki referencyjnej WIBOR (zob. zwłaszcza wyrok

SN z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22 i postanowienia SN z 27 kwietnia

2023 r., I CSK 2707/22 i I CSK 3629/22, oraz z 2 czerwca 2023 r., I CSK 4115/22

i I CSK 4355/22).

9. Również kolejne z podniesionych przez skarżącego zagadnień nie spełnia

przesłanek z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Wprawdzie kwestia kontroli incydentalnej

klauzul obecnych w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej po wykonaniu

umowy istotnie nie była przedmiotem szerszych rozważań ze strony Sądu

Najwyższego, niemniej w orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi obecnie

wątpliwości, iż niedozwolone postanowienie umowne jest od początku, z mocy

samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta (zob.

zwłaszcza uchwałę składu siedmiu sędziów SN - zasada prawna – z 7 maja

2021 r., III CZP 6/21). Ustalenie to pozwala tym samym rozstrzygnąć także

podniesioną przez skarżącego kwestię. O konsekwencjach abuzywności

postanowień umownych w aspekcie możliwości uznania umowy za wiążącą – po

wyeliminowaniu postanowień uznanych za nieuczciwe – decyduje nie tyle to,

czy wynikające z umowy zobowiązania mogą być (powinny być) in concreto

wykonywane, lecz to, czy w ujęciu obiektywnym umowa mogła wiązać strony

z uwzględnieniem jej treści po usunięciu postanowień uznanych za nieuczciwe;

rozstrzygające znaczenie ma zatem treść umowy, nie zaś to, czy in casu

wynikające z niej świadczenia zostały spełnione. Fakt wykonania umowy nie stoi

zatem na przeszkodzie badaniu, czy umowa ta – po modyfikacji polegającej na

usunięciu niedozwolonych postanowień – mogłaby wiązać strony zgodnie z ich

intencją i osiągniętym konsensem (zob. postanowienie SN z 21 marca 2024 r.,

I CSK 609/23). Jak przy tym stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z 16 lutego

I CSK 1458/25

7

2021 r., III CZP 11/20, stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej

nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków

pieniężnych jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.)

niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu

nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy,

że podniesione przez skarżącego zagadnienie nie spełnia wymogu doniosłości

(istotności). Na gruncie przepisu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. chodzi bowiem

o sformułowanie problemu prawnego, którego nie można rozwiązać za pomocą

powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa, przy uwzględnieniu poglądów

funkcjonujących już w orzecznictwie i piśmiennictwie (zob. postanowienia SN

z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15 oraz z 24 października 2012 r., I PK 129/12). Istotne

zagadnienie prawne winno zatem budzić poważne wątpliwości wykraczające poza

poziom zwykłych wątpliwości prawnych, które powstają niemal w każdym procesie

decyzyjnym (zob. postanowienia SN z 26 października 2021 r., I CSK 266/21 oraz

z 30 czerwca 2021 r., III CSK 53/21).

10. Skarżący nie wykazał również konieczności ponownego rozważenia

kryteriów zastosowania art. 189 k.p.c. w sprawach tzw. kredytów frankowych.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego dopuszcza się wystąpienie z żądaniem

ustalenia nieistnienia stosunku kredytu ze względu na nieważność umowy kredytu

(wyroki SN: z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22; z 20 czerwca 2022 r., II CSKP

701/22; z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 1200/22, i z 14 czerwca 2023 r., II CSKP

876/22). Również TSUE w wyroku z 23 listopada 2023 r., C-321/22, wskazał, że

art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności stoi na przeszkodzie

przepisom krajowym, zgodnie z ich wykładnią dokonaną w orzecznictwie, które

w celu uwzględnienia wytoczonego przez konsumenta powództwa zmierzającego

do stwierdzenia bezskuteczności nieuczciwego warunku w umowie zawartej

z przedsiębiorcą wymagają dowodu na istnienie interesu prawnego, w sytuacji gdy

uznaje się, że taki interes nie istnieje, jeżeli konsumentowi przysługuje powództwo

o zwrot nienależnego świadczenia, lub gdy może on powołać się na tę

bezskuteczność w ramach obrony przed powództwem wzajemnym w przedmiocie

wyegzekwowania wykonania zobowiązania wytoczonym przeciwko niemu przez

tego przedsiębiorcę na podstawie tego warunku. Skarga nie zawiera argumentów

I CSK 1458/25

8

świadczących o potrzebie ponownego zajęcia stanowiska w powyższych kwestiach

przez Sąd Najwyższy.

11. Kluczowe problemy prawne, istotne dla rozstrzygnięcia wątpliwości

podnoszonych przez skarżącego, zostały już zatem rozstrzygnięcie.

W szczególności kwestie prezentowane przez skarżącego jako „istotne zagadnienia

prawne” dotyczące kredytów frankowych, nie stanowią obecnie zagadnień nowych.

Tożsame bądź bardzo podobne zagadnienia, jak sformułowane przez skarżącego,

były już przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego (zob. postanowienia

SN: z 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22, z 6 lipca 2023 r., I CSK 5696/22;

z 22 sierpnia 2023 r, I CSK 6841/22; z 25 października 2023 r., I CSK 2947/23;

z 22 listopada 2023 r., I CSK 5225/22; z 15 lutego 2024 r. i z 25 kwietnia 2024 r.,

I CSK 64/24), do których szczegółowych uzasadnień wypada odesłać w celu

uniknięcia zbędnych powtórzeń.

12. Według Sądu Najwyższego nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

13. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego

orzeczono na podstawie art. 108 § 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art.

39821 k.p.c.

Krzysztof Grzesiowski

(R.N.)

[SOP]