Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej pozwanej w sporze o zadatek 50 tys. zł

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem

I CSK 146/26

2

skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do powyższych przesłanek,

a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego co do przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez

skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Pozwana wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na

oczywistą zasadność skargi (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), wynikającą z tego, że sąd

drugiej instancji uznał pozwaną za współodpowiedzialną za niedojście do skutku

umowy przyrzeczonej. W ocenie skarżącej sąd drugiej instancji nieprawidłowo

przyjął, że gotowość do spełnienia świadczenia w innym terminie, a więc na innych

warunkach niż pierwotnie uzgodnione, nie oznacza, że jest ona zwolniona

z odpowiedzialności za niewykonanie umowy.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej jako przesłanki jej przyjęcia do

rozpoznania wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia

zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego

i przeprowadzania wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość

naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia

w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia.

Uzasadnienie wniosku oparte na tej przesłance wymaga przedstawienia

argumentacji prawnej zmierzającej do wykazania kwalifikowanego naruszenia

powołanych w skardze przepisów prawa, możliwego do stwierdzenia bez

merytorycznej analizy zaskarżonego orzeczenia oraz podstaw kasacyjnych (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC

2004, nr 3, poz. 49, z 5 października 2007 r., III CSK 216/07 i z 11 sierpnia

2011 r., IV CSK 163/11). Uzasadnienie wniosku nie może sprowadzać się do

powtórzenia, choćby w zmodyfikowanej formie, uzasadnienia podstaw kasacyjnych,

jak również być sformułowane w sposób, który wymagałby oceny ich zasadności.

I CSK 146/26

3

Zgodnie z art. 394 § 3 k.c. w razie rozwiązania umowy, której wykonanie

zabezpieczone zostało przez wręczenie i przyjęcie zadatku, zadatek powinien być

zwrócony, a obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej odpada. To samo dotyczy

wypadku, gdy niewykonanie umowy nastąpiło wskutek okoliczności, za które

żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności albo za które ponoszą

odpowiedzialność obie strony. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się,

do przyjęcia jako podstawy orzeczenia art. 394 § 3 k.c. dochodzi wtedy, gdy nie

potwierdzą się tezy powoda o tym, że wyłącznie druga strona jest odpowiedzialna

za niedojście umowy przyrzeczonej do skutku, gdy postępowanie dowodowe

prowadzi do ustalenia, że przyczyny niedojścia umowy do skutku leżą po obu

stronach. Obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej odpada, gdy niewykonanie

umowy nastąpiło wskutek okoliczności, za które ponoszą odpowiedzialność obie

strony lub żadna ze stron (zob. wyrok Sąd Najwyższy z 3 grudnia 2021 r., V CSKP

165/21).

Zarzuty skarżącej nie uwzględniają dokonanych w sprawie ustaleń

faktycznych lub stanowią wprost polemikę z nimi, chociaż ustawodawca wyłączył

możliwość oparcia skargi na zarzutach dotyczących błędów w ustaleniach

faktycznych lub ocenie dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.) i przyjął, że Sąd Najwyższy

dokonanymi ustaleniami byłby związany przy rozpoznawaniu sprawy (art. 39813 § 2

k.p.c.).

Skonfrontowanie uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania z motywami zaskarżonego orzeczenia nie potwierdza tezy

skarżącej o oczywistej zasadności skargi. Analiza uzasadnienia zaskarżonego

orzeczenia nie wskazuje na istnienie takich jego uchybień konstrukcyjnych, które

uniemożliwiałyby jednoznaczne określenie podstawy faktycznej sprawy

i zweryfikowanie oceny prawnej przyjętej przez Sąd Okręgowy. Sąd drugiej instancji

ustalił, że pozwana nie stawiła się do aktu, podczas gdy powód był gotowy do

zawarcia umowy. Gotowość pozwanej do spełnienia świadczenia w innym terminie

nie oznacza, że jest ona zwolniona z odpowiedzialności za niewykonanie umowy

w tym jej brzmieniu, który został pierwotnie ustalony i ją także obowiązywał.

Akceptując ten termin, pozwana powinna była liczyć się z koniecznością uzyskania

zaświadczeń, które będzie musiała przedstawić u notariusza, a to, że ich nie

I CSK 146/26

4

uzyskała na czas jest okolicznością obciążającą pozwaną, nawet jeśli ta przyczyna

pozostaje w związku z pracą urzędów, do których wystąpiła ona o konieczne

zaświadczenia.

Sąd drugiej instancji uznał, że obie strony ponoszą odpowiedzialność za

niezawarcie umowy przyrzeczonej przenoszącej własność nieruchomości, a ustawa

nie wymagała, by oceniał stopień ich odpowiedzialności za wystąpienie tego

skutku. Obowiązek zwrotu przyjętego zadatku przez pozwaną nie jest zależny od

tego, czy jej odpowiedzialność za okoliczności, z powodu których nie doszło do

zawarcia umowy przyrzeczonej była wyższa niż odpowiedzialność powoda, czy też

niższa, a nawet minimalna. Skutkiem powyższego było przyjęcie, że obie strony

powinny sobie zwrócić świadczenia przyjęte w procesie dojścia do zwarcia umowy

w oparciu o art. 394 § 3 k.c., a więc pozwana została zobowiązana do zwrotu na

rzecz powoda wpłaconego przez niego zadatku w wysokości 50.000 zł. Taka ocena

prawna okoliczności ustalonych w sprawie nie jest oczywiście wadliwa.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz –

co do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 §

1 k.p.c., § 2 pkt 6 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935), orzeczono jak w postanowieniu.

Marta Romańska

[dr]

[SOP]