Kredyt frankowy z 2008 r. po stronie kredytobiorców. SN odmówił przyjęcia skargi banku

1. Wyrokiem z 15 czerwca 2022 r. Sąd Okręgowy w Krakowie ustalił, że

umowa kredytu na cele mieszkaniowe zawarta w 24 września 2008 r. pomiędzy

powodami P.D., I.D. i H.D., a poprzednikiem prawnym pozwanego Banku S.A. z

siedzibą w W., jest nieważna, oddalił powództwo w pozostałej części.

2. Apelację strony pozwanej od powyższego orzeczenia oddalił wyrokiem

z 7 listopada 2024 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie.

I CSK 1516/25

2

3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona

pozwana.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się

na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Wskazał na przepisy art. 3851 § 1 i 2 k.c. jako wywołujące rozbieżności

w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Ponadto skarżący stwierdził, że w sprawie występują istotne zagadnienie

prawne polegające na konieczności odpowiedzi na pytania:

- czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu

postanowienia abuzywnego, tj. na etapie, poprzedzającym etap zastępowania

postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, dopuszczalne jest

ustalenie treści umowy (stosunku prawnego) w zakresie, który był regulowany

przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw.

z art. 41 ustawy - Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub

art. 56 k.c. w zw. ze wskazanymi w przypisie kilkudziesięcioma przepisami,

z których na zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie

obowiązuje generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się

według kursu średniego NBP;

- czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie

z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy,

z dnia powstania sporu czy z dnia orzekania;

- czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej

jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych

zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce, gdyby umowa

nie zawierała tego abuzywnego postanowienia;

- art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który znajduje

zastosowanie z mocy prawa w miejsce abuzywnej Klauzuli Kursowej określającej

I CSK 1516/25

3

sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na potrzeby operacji związanych

z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie kredytu;

- czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty

obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula

kursowa) mają charakter niedozwolony należy mieć na względzie wyłącznie

oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie

prowadzi do zrealizowania celu dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia

1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej:

„dyrektywa 93/13”) charakterystyczne dla umów kredytu indeksowanych do franka

szwajcarskiego są abuzywne, w przypadku stwierdzenia przez sąd, że uprawnienie

banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza rażąco interesy

konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna jest wówczas

wyłącznie Klauzula Kursowa określająca sposób ustalenia wartości franka

szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji kredytu,

tj. zarówno Klauzula Kursowa jak i Klauzula Ryzyka Walutowego stanowiąca, że

wysokość zobowiązań z umowy kredytu zależna jest od zmiennej na przestrzeni

obowiązywania umowy wartości waluty obcej.

4. Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze

już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej

(zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę

interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa

oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

I CSK 1516/25

4

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych,

nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający

rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg

pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.;

nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia

co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

jest wówczas usprawiedliwione.

6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna

strony pozwanej mimo obszerności wywodów nie zawiera argumentów

wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989

§ 1 pkt 1 lub 2 k.p.c. uzasadniająca przyjęcie sprawy do rozpoznania.

7. Podniesiona przez skarżącego wątpliwość wykładnicza dotycząca

art. 3851 § i 2 k.c. oraz sformułowane zagadnienia prawne koncentrują się wokół

problemów dotyczących abuzywności postanowień umowy tzw. kredytu frankowego

i skutków tej abuzywności, a zwłaszcza możliwości zastąpienia wyeliminowanego

abuzywnego postanowienia umowy innymi regulacjami. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego nie budzi aktualnie wątpliwości, że niedopuszczalne jest

zastępowanie wyeliminowanej z umowy abuzywnej klauzuli indeksacyjnej innym

mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej. Żaden bowiem przepis

prawa, w tym art. 3851 i art. 358 § 2 k.c., nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli

abuzywnej innym postanowieniem. Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej

klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko idącą modyfikację umowy w celu

ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy stosującego niedozwolone

postanowienie umowne (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2022 r.

II CSKP 550/22; postanowienia Sądu Najwyższego z 31 maja 2022 r., I CSK

2314/22; z 1 lutego 2023 r., I CSK 5615/22 oraz z 6 lipca 2023 r., I CSK 5755/22).

Potwierdził to Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w której stwierdzono m.in., że

w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego, odnoszące się

I CSK 1516/25

5

do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie

umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć,

że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej

wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Ponadto Sąd Najwyższy przesądził

także, że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

Powyższa uchwała ma moc zasady prawnej, wiążącej Sąd Najwyższy również

w niniejszej sprawie (art. 87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym).

8. Odnosząc się do sformułowanych w skardze kasacyjnej zagadnień

prawnych należy zauważyć, że istotna dla rozpoznawanej sprawy problematyka

była w ostatnim czasie przedmiotem wielu wypowiedzi Sądu Najwyższego oraz

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Stanowczy sprzeciw musi budzić

konstrukcja skargi ignorująca aktualne orzecznictwo, w szczególności liczne

wypowiedzi Sądu Najwyższego (wyroki: z 24 października 2018 r., II CSK 632/17;

z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD

2021, nr B, poz. 20; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 30 września 2020 r.,

I CSK 556/18; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21; z 28 września 2022 r., II CSKP

412/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 54; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 415/22;

z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22; z 9 grudnia 2022 r., II CSKP 1262/22; z 3 marca

2022 r., II CSKP 520/22; z 23 marca 2022 r., II CSKP 532/22; z 30 czerwca 2022 r.,

II CSKP 656/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 52; z 30 czerwca 2022 r., II CSKP

676/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 694/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 713/22;

z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 19 maja 2022 r., II CSKP 1104/22;

z 18 sierpnia 2022 r., II CSKP 387/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 403/22;

z 23 czerwca 2022 r., II CSKP 487/22; z 26 kwietnia 2022 r., II CSKP 550/22;

z 8 listopada 2022 r., II CSKP 674/22; z 26 maja 2022 r., II CSKP 711/22; z 19 maja

2022 r., II CSKP 792/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22; z 24 czerwca 2022 r.,

II CSKP 10/22; z 30 czerwca 2022 r., II CSKP 883/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP

943/22; z 8 września 2022 r., II CSKP 1094/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 53;

z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 875/22; z 7 lutego 2023 r., II CSKP 1334/22;

z 22 lutego 2023 r., II CSKP 1442/22; z 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22;

z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22; z 8 lutego 2023 r., II CSKP 483/22;

I CSK 1516/25

6

z 28 lutego 2023 r., II CSKP 1440/22; z 17 marca 2023 r., II CSKP 924/22;

z 12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22; z 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1159/22;

z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 272/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 454/22;

z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 1200/22; z 8 lutego 2023 r., II CSKP 978/22;

z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22; z 31 marca 2023 r., II CSKP 1052/22;

z 31 marca 2023 r., II CSKP 775/22; z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 23 maja

2023 r., II CSKP 973/22; z 30 maja 2023 r., II CSKP 1536/22; z 29 listopada 2023 r.,

II CSKP 1461/22; z 18 października 2023 r., II CSKP 1722/22; z 27 marca 2024 r.,

II CSKP 1258/22; z 13 listopada 2024 r., II CSKP 854/24; z 9 stycznia 2025 r.,

II CSKP 30/23; z 28 lutego 2025 r., II CSKP 278/23; z 16 maja 2025 r., II CSKP

201/23, i z 10 października 2025 r., II CSKP 471/24).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że określenie

wysokości należności obciążającej kredytobiorcę z odwołaniem do tabel kursowych

ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów

oznaczania kursu waluty, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego

działania banku i obciąża kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza

równorzędność stron umowy kredytu (zob. np. wyroki: z 26 maja 2022 r., II CSKP

650/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 48; z 13 października 2022 r., II CSKP 864/22,

OSNC 2023, nr 5, poz. 50, i z 5 lutego 2025 r., II CSKP 1973/22). Takie

postanowienia umowne, kształtujące prawa i obowiązki konsumenta w sposób

sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające jego interesy, są

niedozwolone i nie wiążą konsumenta w świetle art. 3851 k.c. (zob. np. wyroki SN:

z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22, OSNC-ZD

2022, nr 4, poz. 50; z 9 września 2022 r., II CSKP 794/22; z 28 października

2022 r., II CSKP 902/22, i z 20 września 2024 r., II CSKP 1094/23). Postanowienia

te należy uznać za niedozwolone niezależnie od tego, czy swoboda banku

w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona, np. w razie

wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego

z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów (tak np. SN w wyrokach: z 22 stycznia

2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134; z 24 października 2018 r.,

II CSK 632/17; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18;

z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 30 maja 2023 r., II CSKP 1536/22;

I CSK 1516/25

7

z 22 czerwca 2023 r., II CSKP 1484/22; z 23 czerwca 2023 r., II CSKP 1464/22,

i z 12 grudnia 2023 r., II CSKP 1549/22).

Również podniesiona przez skarżącego kwestia, na jaki moment należy

oceniać możliwość dalszego obowiązywania umowy, nie stanowi istotnego

zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Zgodnie

z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, oceny tego, czy postanowienie

umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili

zawarcia umowy (zob. zwłaszcza uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, Nr 1, poz. 2; wyroki

Sądu Najwyższego: 31 stycznia 2023 r., II CSKP 1200/22; z 20 czerwca 2023 r.,

II CSKP 1076/22; 20 czerwca 2023 r., II CSKP 1476/22 z 9 lutego 2024 r., II CSKP

13/23; z 28 marca 2024 r., II CSKP 2379/22).

Mając na względzie powyższe rozważania, Sąd Najwyższy stoi

na stanowisku, że zaprezentowane w skardze kasacyjnej problemy prawne były już

dostatecznie wyjaśniane w orzecznictwie. W związku z tym przedstawione

w skardze kasacyjnej zagadnienia prawne nie mają waloru nowości i nie są

zagadnieniami istotnymi, których wyjaśnienie przyczyni się do rozwoju prawa.

9. Według Sądu Najwyższego nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

10. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

11. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108

§ 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

Krzysztof Grzesiowski

(R.N.)

[SOP]