Sąd Najwyższy nie przyjął skarg miasta i spółki o karę umowną za zamówienie publiczne

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być wobec tego

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd

I CSK 1609/24

2

Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przyjęcia do rozpoznania

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 11

października 2023 r.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący wskazał na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego.

Zgodnie z utrwalonym poglądem judykatury Sądu Najwyższego

przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze

względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne polega na

sformułowaniu tego zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do

rozbieżnych ocen. Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas

nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania

wniesionej skargi kasacyjnej (por. postanowienia z dnia 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01,

OSNC 2002, nr 12, poz. 151).

Istotność zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) konkretyzuje się

w tym, że w danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla

rozwoju prawa lub znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych

spraw. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przedstawienie okoliczności uzasadniających

rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia

prawnego polega na sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisów prawa,

na których tle zagadnienie to wyłoniło się, oraz zaprezentowaniu argumentacji

jurydycznej uzasadniającej możliwość rozbieżnych ocen prawnych

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC

2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12,

poz. 151, z dnia 24 maja 2016 r., I CSK 666/15, nie publ.).

Skarżący w skardze podniósł jako istotne zagadnienie prawne potrzebę

rozstrzygnięcia i wyjaśnienia kwestii:

- „czy w razie podjęcia przez dłużnika w procesie o zasądzenie kary

umownej obrony przed powództwem poprzez zgłoszenie wniosku (zarzutu) o

miarkowanie tej kary na podstawie przepisu art. 484 § 2 k.c., opartego na rażącym

I CSK 1609/24

3

wygórowaniu kary umownej motywowanym brakiem wystąpienia szkody lub jej

niewielkim rozmiarem, ciężar udowodnienia samego wystąpienia szkody (i to

pozostającej w adekwatnym związku przyczynowym z inkryminowanym

naruszeniem zobowiązania przez dłużnika) oraz ew. także jej konkretnej wysokości

spoczywa na dochodzącym kary wierzycielu, chcącym zapobiec miarkowaniu tej

kary przez sąd, czy też - jako okoliczności mające wykazywać spełnienie się

przesłanek do żądanego przez dłużnika miarkowania kary ze względu na jej rażąco

wygórowany charakter - to wyłącznie na pozwanym spoczywa ciężar udowodnienia

bądź to braku szkody, bądź niewielkiego jej rozmiaru?”

Tymczasem w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd,

że wyłączona jest możliwość całkowitego uchylenia obowiązku zapłaty kary

w wypadku, kiedy wystąpiły przesłanki jej naliczenia. Taki wniosek płynie

z przyznania dłużnikowi w art. 484 § 2 k.c. jedynie prawa żądania zmniejszenia

kary, a nie całkowitego uwolnienia od jej zapłaty. Ponieważ jednak kara umowna

jest niewątpliwie instytucją blisko spokrewnioną z odszkodowaniem, kwestia

rozmiaru szkody doznanej przez wierzyciela stanowi podstawowy czynnik oceny w

wypadku rozpoznawania wniosku o jej miarkowanie. Celem jakiemu służy

możliwość miarkowania kary umownej jest usunięcie rażącej nierównowagi

pomiędzy wysokością obciążającej dłużnika kary, ustalonej zgodnie z

postanowieniami umownymi, a zakresem i dolegliwością skutków, jakie zdarzenia

uprawniające do naliczenia kary spowodowały dla wierzyciela, zaś konieczność

zapłacenia kary - dla dłużnika. Artykuł 484 § 2 k.c. przyznaje tzw. prawo

sędziowskie do odpowiedniego zredukowania kary ustalonej zgodnie z umową

stron i wskazuje kryteria, które należy wziąć pod uwagę. Są nimi wykonanie

zobowiązania w znacznej części lub rażące wygórowanie kary. W ramach tych

przesłanek bada się istnienie szkody oraz jej rozmiar, oceniany przy założeniu, że

uprawnienie do naliczenia kary nie stanowi wystarczającej aksjologicznie podstawy

do wzbogacenia się wierzyciela. Z uwagi na "słusznościowy" aspekt miarkowania,

ocena obydwu przesłanek miarkowania kary powinna następować z

uwzględnieniem całokształtu stosunku umownego, w ramach którego została

naliczona kara. Przyjmuje się więc, że rażące wygórowanie kary należy ważyć

mając na uwadze stosunek pomiędzy wysokością kary, a wartością zobowiązania

I CSK 1609/24

4

głównego, jak też długotrwałość, dolegliwość, istotność i konsekwencje naruszenia

przez dłużnika obowiązków umownych. Nie bez znaczenia jest też to, czy intencją

stron było wykorzystanie z uzasadnionych przyczyn represyjnego celu kary (por.

wyroki Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2018 r., IV CSK 491/17, LEX nr

2618489; z dnia 12 grudnia 2025 r., II CSKP 2149/22, nie publ.)

Z tych powodów również nie zachodzą przesłanki przyjęcia do rozpoznania

skargi kasacyjnej pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 11

października 2023 r.

W sprawie nie występuje bowiem istotne zagadnienie prawne, na które

powołuje się pozwana, związane z kwestią, „czy zmiana sposobu wykonania

określonego obowiązku umownego (w następstwie odtworzenia zgodnego zamiaru

stron zgodnie z art. 65 § 2 k.c.) skutkuje automatycznie modyfikacją postanowienia

umownego zastrzegającego karę umowną względem tego obowiązku, które to

postanowienie w autonomiczny sposób (inny niż wynik wykładni zgodnego zamiaru

stron, nie mniej jednak błędny – tj. uniemożliwiający naliczenie kary umownej)

kształtowało przesłankę zastosowania tej kary, a to wszystko w ramach

specyficznego stosunku prawnego jaki wynika z umowy w sprawie zamówienia

publicznego, gdzie to wyłącznie zamawiający publiczny redaguje wszelką

dokumentację, w tym samą umowę? Innymi słowy – czy rezultat wykładni

zgodnego zamiaru stron co do sposobu realizacji danego obowiązku powinien

skutkować konwalidacją, a przez to niekorzystną modyfikacją podstaw zakresu

odpowiedzialności kontraktowej wykonawcy zamówienia publicznego co do

obciążających go kar umownych?”

Pozwana w skardze kasacyjnej nie wykazała także występowania innej

przesłanki przedsądu w postaci oczywistej zasadności skargi. W judykaturze Sądu

Najwyższego zgodnie przyjmuje się, że oczywista zasadność skargi kasacyjnej

oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie

zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka w szczególności istnieje wtedy, gdy bez

wątpienia wystąpiły uchybienia, na które powołuje się skarżący, lub gdy jest pewne,

że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione zarzuty

oczywiście uzasadniają wniesiony środek zaskarżenia. Pamiętać przy tym trzeba,

że oczywiste jest to, co jest widoczne bez potrzeby głębszej analizy, czy

I CSK 1609/24

5

przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań. Skarżący musi zatem wykazać,

że wyrok zapadł z oczywistym, rażącym naruszeniem przepisów prawa lub

podstawowych zasad obowiązujących w praworządnym państwie, widocznym na

pierwszy rzut oka, bez konieczności przeprowadzenia bardziej szczegółowej

analizy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2008 r., III CSK

110/08, nie publ.).

Bliższa analiza uzasadnienia wniosku nie pozwala jednak na stwierdzenie,

że skarga kasacyjna w niniejszej sprawie jest – w powyższym rozumieniu –

oczywiście uzasadniona.

Należy także zauważyć, że między twierdzeniem skarżącej, iż w sprawie

występuje istotne zagadnienia prawne oraz że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona zachodzi wewnętrzna sprzeczność. Sąd Najwyższy w postanowieniu

z dnia 25 kwietnia 2008 r., III CSK 64/08 (nie publ.) wyjaśnił, że powoływanie się na

oczywistość skargi i konieczność dokonania wykładni prawa wzajemnie się

wyklucza. Taki sposób konstruowania skargi kasacyjnej jest pozorowaniem

występowania w sprawie okoliczności publicznoprawnych, w oparciu o które Sąd

Najwyższy dokonuje oceny na podstawie art. 3989 k.p.c.

Z tych wszystkich względów należało odmówić przyjęcia obu skarg

kasacyjnych do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 100

k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 oraz art. 39821 k.p.c.

Karol Weitz

[SOP]