Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej banku w sporze o skutek potrącenia

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze

kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący

wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w

art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i

I CSK 1730/25

2

uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –

zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi

kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach

Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z

4 lutego 2025 r. (sygn. akt I ACa 553/24) pełnomocnik strony pozwanej Banku

spółki akcyjnej w W. wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., to jest z uwagi na

oczywistą zasadność skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wyróżniona w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania zachodzi jedynie wtedy, gdy zasadność zarzutów

podniesionych w skardze wynika prima facie, bez potrzeby pogłębionej analizy

prawnej. Dotyczy to uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego,

zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze

elementarnym, polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na

wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią

przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już

nie obowiązywał, względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego

przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Do wykazania oczywistej zasadności

skargi powinno wystarczyć jedno konkretne twierdzenie, jedna stanowcza,

przekonująca od razu teza, wskazująca racje podważające rozstrzygnięcie

poddane krytyce i zaskarżeniu. Na tym właśnie polega „oczywista” zasadność

środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19). O

przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje przy tym samo, nawet

oczywiste, naruszenie określonego przepisu, lecz to, czy doprowadziło ono do

wydania oczywiście nieprawidłowego orzeczenia.

Skarżący powinien przy tym wykazać istnienie tej przesłanki w uzasadnieniu

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania.

I CSK 1730/25

3

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym i wysoce sformalizowanym środkiem

zaskarżenia. Ustawodawca przewidział w postępowaniu kasacyjnym obowiązkowe

zastępstwo strony przez profesjonalnego pełnomocnika między innymi z tej

przyczyny, że podstawy skargi powinny zawierać precyzyjnie sformułowane zarzuty

wraz ze wskazaniem konkretnych przepisów, które miały zostać naruszone przez

sąd drugiej instancji, oraz wyjaśnieniem sposobu ich naruszenia. Nie jest

wystarczające samo przedstawienie stanowiska, że zaskarżone orzeczenie jest

wadliwe lub że sąd nie uwzględnił określonej okoliczności. Sąd Najwyższy nie jest

natomiast uprawniony do rekonstruowania za skarżącego właściwych podstaw

skargi ani do poszukiwania przepisów, które mogłyby uzasadniać opisane przez

niego uchybienia.

Skarżący nie wykazał istnienia powołanej przesłanki przedsądu.

Skarżący upatruje oczywistej zasadności skargi w nierozpoznaniu przez Sąd

drugiej instancji istoty sprawy wskutek niedokonania oceny złożonego przez

powodów 29 maja 2024 r. oświadczenia o potrąceniu i jego wpływu na istnienie

roszczenia powodów objętego pozwem. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że Sąd

Apelacyjny nie uwzględnił przy orzekaniu skutków tego oświadczenia

materialnoprawnego (wprowadzonego w poczet materiału dowodowego) oraz nie

odniósł się do niego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Jako pierwszą podstawę skargi wskazano nierozpoznanie przez Sąd

Apelacyjny istoty sprawy wskutek zaniechania dokonania oceny skuteczności

złożonego przez powodów 29 maja 2024 r. oświadczenia o potrąceniu,

przedstawionego Sądowi drugiej instancji pismem pozwanego z 15 października

2024 r., co według skarżącego doprowadziło do nierozpoznania prejudycjalnej dla

oceny zasadności powództwa kwestii istnienia wierzytelności dochodzonej

pozwem. Zarzut ten został jednak powiązany tylko z naruszeniem przepis prawa

procesowego - art. 316 § 1 k.p.c. w związku z zarzutem naruszenia przepisów

prawa materialnego, tj. art. 498 § 1 i 2 oraz art. 499 k.c. Tak skonstruowany zarzut

nie można uznać za oczywiście uzasadniony. Jest on bowiem skierowany

przeciwko rozstrzygnięciu Sądu Apelacyjnego, podczas gdy art. 316 § 1 k.p.c.

reguluje postępowanie przed sądem pierwszej instancji. Jeżeli jego naruszenie

I CSK 1730/25

4

zarzucane jest sądowi odwoławczemu, to konieczne jest powiązanie go z art. 391 §

1 k.p.c., określającym zakres odpowiedniego stosowania przepisów o

postępowaniu przed sądem pierwszej instancji w postępowaniu apelacyjnym.

Artykuł 391 § 1 k.p.c. stanowi bowiem normatywny „pomost”, za pośrednictwem

którego regulacje dotyczące postępowania pierwszoinstancyjnego znajdują

odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed sądem drugiej instancji (por.

m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 22 stycznia 2015 r., III CSK 153/14, z 29

kwietnia 2025 r., II CSKP 1138/24 oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z 30

stycznia 2026 r., I CSK 356/25 i z 31 marca 2026 r., I CSK 1098/24). Skarżący nie

objął jednak zarzutem art. 391 § 1 k.p.c., mimo że przedmiotem kontroli kasacyjnej

może być wyłącznie orzeczenie sądu drugiej instancji i prawidłowość postępowania

toczącego się przed tym sądem.

Nie można ponadto uznać, że oczywista zasadność skargi wynika z samego

faktu, iż w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie odniesiono się do oświadczenia

powodów o potrąceniu. Z uzasadnienia tego nie wynika bowiem, z jakich przyczyn

Sąd Apelacyjny nie wypowiedział się w tej kwestii. Nie wiadomo zatem, czy uznał

wskazaną okoliczność za procesowo irrelewantną, przyjął, że nie została ona

skutecznie przedstawiona do rozpoznania albo nie wykazana, czy też z innych

przyczyn nie uczynił jej elementem podstawy rozstrzygnięcia. Nieuwzględnienie

przez sąd drugiej instancji dokonanego potrącenia, a ściślej skutku umorzenia

dochodzonej wierzytelności w całości lub w części wywołanego złożonym

oświadczeniem o potrąceniu jest w postępowaniu sądowym możliwe, co potwierdza

chociażby unormowanie zawarte w art. 2031 k.p.c. Na skarżącym spoczywał więc

obowiązek sformułowania adekwatnych zarzutów procesowych pozwalających

poddać kontroli kasacyjnej przyczynę pominięcia przez Sąd Apelacyjny złożonego

oświadczenia o potrąceniu, w świetle przepisów określających zakres kognicji sądu

drugiej instancji w postępowaniu apelacyjnym (art. 378 k.p.c.), czy też elementów,

jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku tego sądu (art. 387 § 21 k.p.c.). Z tej

przyczyny nieskuteczne było powołanie się przez skarżącego jedynie na

nierozpoznanie istoty sprawy bez wskazania naruszonych przepisów postępowania

uzasadniających ten zarzut.

I CSK 1730/25

5

Dopiero zaś wykazanie, że doszło do naruszenia przepisów postępowania

na skutek bezzasadnego pominięcia zbadania przez Sąd drugiej instancji skutku

potrącenia dokonanego przez powodów w trakcie postępowania otwierałoby

możliwość dalszej oceny czy złożone przez powodów oświadczenie o potrąceniu

wywołało skutek w postaci umorzenia w całości lub w części ich wierzytelności w

stosunku do pozwanego, zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego powołanymi w

podstawie skargi kasacyjnej. W przeciwnym wypadku Sąd Najwyższy z urzędu,

poza granicami rozpoznania skargi kasacyjnej, określonymi w art. 39813 § 1 k.p.c.,

musiałby ocenić zasadność pominięcia przez Sąd drugiej instancji odniesienia się

do skutków potrącenia dokonanego przez powodów.

Wyklucza to możliwość przyjęcia, że zarzucane w podstawie skargi

kasacyjnej uchybienia są dostrzegalne prima facie, a tym samym, że skarga jest

oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą

Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art.

39813 § 1 k.p.c.).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego (pkt 2 sentencji postanowienia) – na

stosowany wniosek zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na

podstawie art. 108 § 1 k.p.c., obciążając nimi na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art.

99 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. stronę pozwaną, która przegrała sprawę w

postępowaniu kasacyjnym.

(A.G.)

[a.ł]