Bank nie dostał się do SN ze skargą o kredyt we frankach, zapłaci po 4050 zł kosztów

Bank spółka akcyjna w W. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Krakowie z 8 listopada 2023 r. Wniosek o jej przyjęcie do

rozpoznania uzasadnił wystąpieniem istotnych zagadnień prawnych (art. 3989 § 1

pkt 1 k.p.c.), dotyczących wyjaśnienia: 1) czy na etapie oceny możliwości

obowiązywania umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego, dopuszczalne

I CSK 1760/24

2

jest ustalenie treści umowy w zakresie, który był regulowany przez abuzywną

normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 ustawy –

Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c.

w zw. ze wskazanymi w przypisie kilkudziesięcioma przepisami, z których na

zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje

generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu

średniego NBP?; 2) czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu

indeksowanego do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia

abuzywnego zgodnie z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny

z: (i) dnia zawarcia umowy, (ii) dnia powstania sporu czy (iii) dnia orzekania?;

3) czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego do

franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej jego

substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych

zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałaby miejsce, gdyby umowa nie

zawierała tego abuzywnego postanowienia?; 4) czy art. 358 § 2 k.c. stanowi

szczegółowy przepis dyspozytywny, który znajduje zastosowanie z mocy prawa

(automatycznie) w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej określającej sposób

ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na potrzeby operacji związanych

z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie kredytu?; 5) czy rozważając

unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty obcej na skutek uznania, że

postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula kursowa) mają charakter

niedozwolony należy mieć na względzie wyłącznie oświadczenie kredytobiorcy, czy

badać również, czy określone rozstrzygnięcie prowadzi do zrealizowania celu

dyrektywy 93/13 z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków

w umowach konsumenckich?

Skarżący wskazał również na potrzebę wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zakresie dotyczącym

tego, które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu indeksowanych do

franka szwajcarskiego są abuzywne, w przypadku stwierdzenia przez sąd, że

uprawnienie banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza rażąco

interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna jest

I CSK 1760/24

3

wówczas wyłącznie klauzula kursowa określająca sposób ustalenia wartości franka

szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji kredytu,

tj. klauzula kursowa i klauzula ryzyka walutowego stanowiąca, że wysokość

zobowiązań z umowy kredytu zależna jest od zmiennej na przestrzeni

obowiązywania umowy wartości waluty obcej.

W odpowiedziach na skargę kasacyjną powodowie wnieśli o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz

o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sformułowane przez skarżącego wątpliwości interpretacyjne nie czynią

zadość wymogom stawianym istotnym zagadnieniom prawnym w rozumieniu

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania. W uchwale składu całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r.,

III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), Sąd Najwyższy przyjął, że w razie

niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu

indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym

zakresie. Stanowisko to odzwierciedla dominujący w orzecznictwie Sądu

Najwyższego pogląd, że w przypadku umowy kredytu indeksowanego kursem CHF,

po wyeliminowaniu z niej klauzul przeliczeniowych, nie jest możliwe utrzymanie

takiej umowy w mocy. W takiej sytuacji nie jest bowiem możliwe określenie

zgodnego z wolą stron rozmiaru wzajemnych świadczeń, a przede wszystkim

wysokości zobowiązania konsumenta względem banku. Postanowienia określające

główne świadczenia stron podlegają bowiem kontroli z punktu widzenia

abuzywności tylko wówczas, gdy są niejednoznaczne (art. 3851 § 1 zd. 2 k.c.).

W przeciwnym razie zasady ochrony konsumenta muszą ustąpić jednoznacznej

woli stron. Jeżeli jednak postanowienia te są niejednoznaczne, to w efekcie nie ma

zgodnych oświadczeń woli obu stron co do związania się umową o określonej

treści. Nie istnieje więc konsens w zakresie głównych świadczeń, który

z perspektywy art. 3851 § 1 k.c. podlegałby ochronie. Stąd też wynika skutek

w postaci braku związania umową w pozostałym zakresie, skoro nie są uzgodnione

główne świadczenia stron, a więc elementy konstrukcyjne umowy, przesądzające

I CSK 1760/24

4

o charakterze (istocie) danego stosunku prawnego (zob. wyrok SN

z 13 października 2022 r., II CSKP 864/22, OSNC 2023, nr 5, poz. 50, i powołane

tam orzecznictwo).

Sąd Najwyższy wyjaśnił już również, że w razie uznania, iż postanowienie

umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu

określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie

jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego

postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający

z przepisów prawa lub zwyczajów (zob. uchwałę całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia

2024 r., III CZP 25/22). Oznacza to, że nie jest możliwe wypełnienie powstałych

w umowie luk po usunięciu z niej abuzywnej klauzuli waloryzacyjnej przez

odwołanie się m.in. do art. 358 § 2 k.c. czy art. 24 ust. 3 ustawy o NBP. Ponadto

art. 358 § 2 k.c. wszedł w życie 24 stycznia 2009 r. (zob. ustawę z 23 października

2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz ustawy – Prawo dewizowe,

Dz.U. z 2008 r. Nr 228, poz. 1506). Niedopuszczalne byłoby więc stosowanie tego

przepisu w odniesieniu do łączącej strony umowy kredytu zawartej 14 lipca 2008 r.,

a więc przed wejściem w życie tego przepisu.

Ocenę czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.),

dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (zob. uchwałę składu siedmiu

sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17). Od tego też momentu klauzule

abuzywne nie są wiążące dla konsumenta, chyba że konsument wyrazi świadomą

wolę na objęcie go takim postanowieniem umownym. Skutek niezwiązania klauzulą

abuzywną ex tunc, oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym w stosunku

do daty zawarcia umowy zawierającej taką klauzulę pozostają bez znaczenia dla

niewiążącego charakteru niedozwolonych postanowień umownych.

W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się również ścisłe powiązanie

ze sobą klauzuli ryzyka walutowego i klauzuli spreadu walutowego. Klauzula ryzyka

walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli kursowej określającej przeliczenie

zobowiązań stron celem ustalenia wysokości ich świadczenia. Z kolei klauzula

spreadowa nie ma racji bytu w umowie, w której nie zastosowano mechanizmu

przeliczeniowego i wynikającej z niego narażenia konsumenta na ryzyko kursowe.

I CSK 1760/24

5

W konsekwencji klauzule te składające się na przyjęty w umowach kredytowych

mechanizm przeliczeniowy są ze sobą ściśle powiązane, a ich rozszczepienie

byłoby zabiegiem sztucznym (zob. wyroki SN: z 8 listopada 2022 r.,

II CSKP 1153/22; z 8 listopada 2023 r., II CSKP 2099/22; z 7 lutego 2024 r.,

II CSKP 1045/22; z 21 lutego 2024 r., II CSKP 225/23). Skarżący zatem nie

wykazał faktycznej potrzeby wykładni 3851 § 1 k.c., która jest utrwalona

w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Z powyższych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie znajdując również

okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu,

w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4

pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie.

Mariusz Łodko

[wr]

[SOP]