Zapłata 128 300 zł od pozwanej. SN nie przyjął jej skargi kasacyjnej

1. Wyrokiem z 30 grudnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku zasądził

od pozwanej M.S. na rzecz powoda D.B. kwotę 128 300 zł wraz z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie od 22 grudnia 2020 r. do dnia zapłaty, kwotę 500 EUR

wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 22 grudnia 2020 r. do dnia zapłaty

oraz orzekł o kosztach procesu.

I CSK 1785/25

2

2. Apelację pozwanej od powyższego orzeczenia oddalił Sąd Apelacyjny

w Gdańsku wyrokiem z 25 listopada 2024 r.

3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła pozwana,

powołując się na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 3 i 4 k.p.c.

Podała, że skarga kasacyjna jest oczywiście zasadna, z uwagi na

naruszenie art. 233 § 1 w zw. z art. 391 k.p.c. oraz art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c.,

polegające na przejęciu przez Sąd drugiej instancji za własne ustaleń faktycznych

Sądu pierwszej instancji bez jakichkolwiek merytorycznych rozważań w tej kwestii,

w sytuacji gdy zarzuty apelacji obejmowały przede wszystkim sprzeczność ustaleń

Sądu Okręgowego ze zgromadzonym materiałem dowodowym, co skutkowało tym,

że zarzuty apelacyjne w ten sposób nie zostały rozpoznane.

W ocenie skarżącej skarga kasacyjna jest również oczywiście zasadna

z uwagi na naruszenie art. 233 § 1 w zw. z 391 § 1, art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c.,

jako że podczas rozpoznawania sprawy Sąd drugiej instancji dopuścił się rażącego

naruszenia reguł postępowania dowodowego w takim stopniu, że widoczne

jest wadliwe rozpoznanie sprawy prowadzące do jaskrawo niesprawiedliwego

rozstrzygnięcia i pokrzywdzenia strony.

Powołując się na nieważność postępowania skarżąca podała, że Sąd drugiej

instancji był zobowiązany przeprowadzić postępowanie dowodowe na podstawie

materiału dowodowego zgromadzonego przez sąd pierwszej instancji, a dodatkowo

zgromadzonego również przez sąd drugiej instancji. Tymczasem Sąd Apelacyjny

wydał wyroku wyłącznie w oparciu o treść uzasadnienia i apelacji. Pozbawiło

to stronę pozwaną możności obrony swych praw i powoduje nieważność

postępowania zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 379 pkt 5 k.p.c.

4. W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o odmowę przyjęcia jej

do rozpoznania oraz o zasądzenie od pozwanych solidarnie kosztów postępowania

kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

I CSK 1785/25

3

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze

już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej

(zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę

interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa

oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie

zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie

sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji

tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach

której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap

postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś

merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej

z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas

usprawiedliwione.

6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga nie zawiera

argumentów wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została

przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c., uzasadniająca przyjęcie skargi

do rozpoznania.

7. W kwestii oczywistej zasadności skargi jako przyczyny kasacyjnej

w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że uzasadnienie oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej wymaga powołania się na kwalifikowaną postać

naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub

procesowego oraz przeprowadzenia wywodu zmierzającego do jego wykazania.

Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie,

przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia

w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. O przyjęciu skargi kasacyjnej

I CSK 1785/25

4

do rozpoznania nie decyduje przy tym samo oczywiste naruszenie konkretnego

przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone

orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego)

określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. postanowienie SN z 6 listopada

2012r., III SK 16/12).

8. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko co do tego,

że w wypadku orzeczenia oddalającego apelację, wydanego na podstawie

materiału zgromadzonego w postępowaniu w pierwszej instancji, bez uzupełniania

postępowania dowodowego, sąd odwoławczy nie musi powtarzać dokonanych

w sprawie ustaleń faktycznych; wystarczy stwierdzenie, że ustalenia sądu pierwszej

instancji podziela i przyjmuje za własne. Konieczne jest jednak wówczas

ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów apelacji i wyjaśnienie, dlaczego

zarzuty te zostały uznane za bezzasadne lub zasadne, ale nie mające ostatecznie

wpływu na treść wyroku lub postanowienia (zob. m.in. uchwałę SN z 23 marca

1999 r., III CZP 59/98; wyroki SN: z 19 lutego 1998 r., III CKN 372/97; z 8 stycznia

2002 r., I CKN 978/00, i z 14 lutego 2013 r., II CSK 292/12; postanowienia SN

z 21 sierpnia 2003 r., III CKN 392/01; z 19 września 2019 r., II CSK 263/18). Należy

jednak podkreślić, że wynikający z art. 378 § 1 k.p.c. obowiązek sądu drugiej

instancji nie oznacza konieczności osobnego omówienia przez sąd w uzasadnieniu

wyroku każdego argumentu podniesionego w apelacji, wystarczające jest bowiem

odniesienie się do sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób

wskazujący na to, że zostały one przez sąd drugiej instancji w całości rozważone

przed wydaniem orzeczenia (wyroki SN: z 13 września 2017 r., I PK 264/16;

z 30 września 2016 r., I CSK 623/15; z 15 września 2016 r., I CSK 659/15).

Natomiast uzasadnienie sądu drugiej instancji powinno zawierać te

elementy, które ze względu na treść apelacji i zakres rozpoznawanej sprawy są

potrzebne do rozstrzygnięcia sporu. Należą do nich ustalenia faktyczne,

zastosowanie prawa materialnego, odniesienie się do wszystkich wniosków

i zarzutów apelacyjnych oraz do stanowiska strony przeciwnej. Wypełnienie

wymagań stawianych uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji może polegać

I CSK 1785/25

5

na podzieleniu i uznaniu za własne ustaleń faktycznych dokonanych przez sąd

pierwszej instancji oraz zaakceptowaniu oceny prawnej tego sądu. Ma to miejsce

w sytuacji oparcia rozstrzygnięcia na przyjętych ustaleniach faktycznych, które stają

się ustaleniami sądu drugiej instancji oraz zaakceptowaniu przeprowadzonych

przez sąd pierwszej instancji rozważań prawnych (zob. postanowienie SN

z 18 listopada 2025 r., III USK 235/24).

9. W związku z powyższym argumentacja skarżącej dotycząca naruszenia

art. 233 § 1 w zw. z art. 391 oraz art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c., polegającego

na wadliwym przejęciu przez Sąd drugiej instancji za własne ustaleń faktycznych

Sądu pierwszej instancji bez jakichkolwiek merytorycznych rozważań w tej kwestii,

jest oczywiście bezzasadna. Sąd Apelacyjny przyjął za własne ustalenia faktyczne

dokonane przez Sąd pierwszej instancji, czemu dał wyraz w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku. Wbrew argumentacji skarżącej w pełni uzasadnił też swoje

stanowisko w kwestii zarzutów podniesionych w apelacji. Odmienna ocena zawarta

w skardze kasacyjnej stanowi jedynie próbę polemiki z rozważaniami Sądu

Apelacyjnego, opartymi o subiektywną ocenę rozstrzygnięcia przez pozwaną.

10. O oczywistej zasadności skargi kasacyjnej nie może świadczyć również

twierdzenie, że Sąd drugiej instancji dopuścił się rażącego naruszenia art. 233 § 1

w zw. z 391 § 1, art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c.

Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c., podstawą skargi

kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.

Sąd Najwyższy jest związany dokonanymi przez sądy meriti ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813

§ 2 k.p.c.). Zawarty w art. 3983 § 3 k.p.c. zakaz oparcia skargi kasacyjnej

na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów oraz związanie

Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego

orzeczenia oznacza niedopuszczalność powoływania się przez skarżącego

wadliwość wyroku sądu drugiej instancji polegającą na ustaleniu faktów lub

niewłaściwie przeprowadzonej ocenie dowodów również we wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania.

I CSK 1785/25

6

Argumentacja zawarta w skardze kasacyjnej pozwanej zwierza jedynie

do podważenia przyjętej przez Sąd Apelacyjny oceny dowodów i jako taka nie

może prowadzić do skutecznego wykazania przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

11. Skarżąca nie wykazała również skutecznie przesłanki art. 3989 § 1

pkt 3 k.p.c.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że zawarcie

w art. 3989 k.p.c. przyczyny kasacyjnej w postaci nieważności postępowania wynika

z konieczności możliwie każdorazowego eliminowania uchybień procesowych

o najdonioślejszym charakterze. Stosownie do art. 39813 § 1 k.p.c. nieważność

postępowania należy brać pod uwagę z urzędu. Oznacza to także możliwość

uwzględnienia skargi niezależnie od tego, czy skarżący sformułował stosowny

zarzut naruszenia określonego przepisu postępowania, oraz tego, czy wykazał on

możliwość wpływu tego uchybienia na wynik sprawy. Jednocześnie, mając

na względzie okoliczność, że na etapie tzw. przedsądu nie dochodzi

do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku

o przyjęcie tej skargi do rozpoznania nie jest konieczne najzupełniej pewne

wykazanie, że postępowanie przed sądem drugiej instancji dotknięte było

wadliwością określoną w art. 379 k.p.c. Konieczne jest jednak przedstawienie

argumentacji, z której wynika, że stan taki jest co najmniej wysoce prawdopodobny

(zob. postanowienia SN: z 19 września 2025 r., I CSK 2094/24; z dnia 5 listopada

2025 r., I CSK 3377/24; z dnia 31 stycznia 2025 r., I CSK 3726/23).

Skarżąca nie spełniła powyższego wymogu.

Jak wynika z art. 379 pkt 2 k.p.c. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli

strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej

reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie

był należycie umocowany. Pozbawienie strony możności obrony praw w rozumieniu

art. 379 pkt 5 k.p.c. obejmuje natomiast sytuacje, w których z powodu naruszenia

przepisów postępowania przez sąd, strona, wbrew swej woli, została faktycznie

pozbawiona możności działania w postępowaniu lub jego istotnej części, jeżeli

skutków tego uchybienia nie można było usunąć przed wydaniem orzeczenia

w danej instancji. Chodzi przy tym o faktyczny brak możności działania (obrony),

I CSK 1785/25

7

bez względu na to, czy działanie strony mogłoby mieć znaczenie dla

rozstrzygnięcia. Zatem przy analizie, czy doszło do pozbawienia strony możności

obrony swych praw w sposób prowadzący do nieważności postępowania

w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. należy najpierw rozważyć, (1) czy nastąpiło

naruszenie przepisów procesowych, następnie zbadać, (2) czy uchybienie to

wpłynęło na możność strony działania w postępowaniu (a więc czy istniał związek

przyczynowy między naruszeniem przepisu prawa a pozbawieniem możności

działania), wreszcie ocenić, (3) czy skutków tego uchybienia nie można było

usunąć przed wydaniem orzeczenia w danej instancji. Dopiero w razie

kumulatywnego spełnienia tych trzech przesłanek można uznać, że strona została

pozbawiona możności obrony (zob. wyrok SN z 23 listopada 2022 r., II CSKP

970/22, i powołane tam orzecznictwo).

Pozwana mylnie upatruje pozbawienia możności obrony swych praw

poprzez wydanie wyroku Sądu drugiej instancji na podstawie materiału

zgromadzonego w postępowaniu w pierwszej instancji, bez uzupełniania

postępowania dowodowego, przy stwierdzeniu przez Sąd, że ustalenia Sądu

pierwszej instancji podziela i przyjmuje za własne.

Po pierwsze stwierdzenie takie, jak wyjaśniono już w wcześniejszym

fragmencie uzasadnienia, należy uznać za dopuszczalne, po drugie rozumowanie

skarżącej nie nawiązuje w żaden sposób, do przesłanek nieważności postepowania

na skutek pozbawienia strony możliwości prawa do obrony.

12. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

13. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach orzeczono zgodnie z art. 98 § 1

i art.108 § 1 w zw. z art. art. 39821 i z art. 391 §1 k.p.c.

Krzysztof Grzesiowski

(M.M.)

I CSK 1785/25

8

[SOP]