Kredyt indeksowany do franka szwajcarskiego. Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku

1. Wyrokiem z 19 kwietnia 2023 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu zasądził

od strony pozwanej Bank S.A. w W. solidarnie na rzecz powodów R.B. i M.B. kwotę

134 236,84 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 130 833,56 CHF

od 22 grudnia 2020 r. do dnia zapłaty, od kwoty 3 403,26 CHF od 18 lutego 2023 r.

I CSK 1813/25

2

do dnia zapłaty (pkt I); dalej idące powództwo oddalił (pkt II) oraz orzekł o kosztach

postępowania (pkt III).

2. Na skutek apelacji strony pozwanej Sąd Apelacyjny we Wrocławiu

wyrokiem z 20 listopada 2024 r. zmienił zaskarżone orzeczenie punkcie I w ten

sposób, że obowiązek zapłaty przez stronę pozwaną na rzecz powodów kwoty

134 236,84 CHF wstrzymał do czasu zaofiarowania przez powodów zwrotu stronie

pozwanej kwoty 475 000 zł, oddalił apelację w dalszej części oraz orzekł o kosztach

postępowania apelacyjnego.

3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona

pozwana. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Podał, że w sprawie występują istotne zagadnienia prawne polegające

na konieczności odpowiedzi na pytania:

- czy wykorzystanie kwoty wypłaconej na podstawie umowy kredytu na cele

powiązane z działalnością gospodarczą kredytobiorcy, w szczególności na

sfinansowanie zakupu nieruchomości, która następnie została wykorzystana jako

przedmiot najmu w ramach prowadzonej przez kredytobiorcy działalności związanej

z zarządzaniem i wynajmem nieruchomościami, eliminuje możliwość uznania

kredytobiorcy w stosunku prawnym wynikającym z umowy kredytu za konsumenta

w rozumieniu art. 221 k.c. i eliminuje możliwość objęcia go ochroną na podstawie

przepisów chroniących konsumentów, w szczególności art. 3851 k.c.;

- czy dokonywana przy badaniu wystąpienia przesłanek abuzywności

ocena prawidłowości realizacji przez Bank ciążących na nim obowiązków

informacyjnych w zakresie pouczeń o ryzykach związanych z umową kredytu

indeksowanego do waluty obcej, powinna również uwzględniać indywidualne

okoliczności sprawy takie jak posiadana przez kredytobiorców wiedza

i doświadczenie związane z wykonywaniem umów kredytów indeksowanych

do waluty obcej lub wiedza związana z wykonywanym zawodem lub

wykształceniem;

- czy ciężar wykazania spełnienia przesłanki statusu konsumenta spoczywa

na powodzie powołującym się na niedozwolony charakter w rozumieniu

I CSK 1813/25

3

art. 3851 k.c., czy też na pozwanym przedsiębiorcy, broniącym się przed zarzutem

abuzywności, spoczywa obowiązek ewentualnego wykazania braku statusu

konsumenta po stronie powodowej;

- czy dopuszczalne jest wyeliminowanie przez strony charakteru

niedozwolonego w rozumieniu art. 3851 k.c. (abuzywność) postanowień umowy

kredytu dotyczących indeksacji (waloryzacji) do kursu waluty obcej, odsyłających

do Tabeli Kursów Walut Obcych banku-kredytodawcy, poprzez zastąpienie lub

uzupełnienie ich wskutek zawarcia aneksu do umowy, postanowieniami

pozbawionymi abuzywnego charakteru, dającymi możliwość korzystania przez

kredytobiorcę z dowolnie wybranego kursu, poprzez samodzielne nabywanie waluty

obcej na poczet spłaty kredytu;

- czy w świetle celów art. 3851 k.c. oraz Rady Dyrektywy 93/13/EWG z dnia

5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich

(dalej: „Dyrektywa 93/13”) dopuszczalne jest stwierdzenie upadku umowy kredytu,

w oparciu o stwierdzenie niedozwolonego charakteru w rozumieniu art. 3851 k.c.

(abuzywność) części jej postanowień, dotyczących indeksacji (waloryzacji) kredytu

do waluty obcej, bez uprzedniego poinformowania osób występujących po stronie

powodowej, przez Sąd, o skutkach upadku takiej umowy;

- czy w przypadku gdy postanowienia waloryzacyjne umowy kredytu

indeksowanego (waloryzowanego), określające wysokość kwoty kredytu i wysokość

rat kapitałowo-odsetkowych wyrażoną w walucie obcej poprzez odesłanie

do kursów publikowanych w tabelach kursowych banku-kredytodawcy, zostają

uznane za bezskuteczne, jako postanowienie niedozwolone w rozumieniu art. 3851

§ 1 i 2 k.c. (abuzywne) lub nieważne, a jednocześnie Sąd stwierdzi, że nie jest

możliwe utrzymanie indeksowanego (waloryzowanego) charakteru umowy, to czy

skutkiem ich eliminacji z umowy jest stwierdzenie, że sporna umowa upada

w całości, czy też eliminacja mechanizmu waloryzacji z umowy i przekształcenie jej

z mocą wsteczną w kredyt zlotowy;

- jakie oprocentowanie należy przyjąć dla wyliczenia odsetek od

hipotetycznego kredytu Złotowego w przypadku stwierdzenia, że skutkiem

abuzywności lub nieważności postanowień waloryzacyjnych zawartych w umowie

I CSK 1813/25

4

kredytu indeksowanego (waloryzowanego) jest eliminacja mechanizmu waloryzacji

z umowy i przekształcenie jej z mocą wsteczną w kredyt zlotowy.

Skarżący wskazał również na potrzebę dokonania wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 221 k.c., art. 3851 § 1 i 2

k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1

Dyrektywy 93/13, art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 i 8b ust. 1 Dyrektywy

93/13, art. 3531 k.c. w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c. w zw. z art. 2, 31 ust. 3 i 32 ust. 1

Konstytucji, art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 i 8b ust. 1 Dyrektywy 93/13.

3. Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany

na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu

prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub

oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.;

nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co

najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

wówczas usprawiedliwione.

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na

I CSK 1813/25

5

skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że

skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń,

będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek

do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą

być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się

instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak więc, nie w każdej sprawie,

nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji

czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania,

w przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew obowiązującym regulacjom

sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga

kasacyjna strony pozwanej nie zawiera argumentów wystarczających dla uznania,

że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 lub 2 k.p.c.

uzasadniająca przyjęcie sprawy do rozpoznania.

7. Przedmiotem analizy Sądu Najwyższego z uwzględnieniem orzecznictwa

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej były przepis art. 221 k.c. w kontekście

warunków, jakie należy spełnić, aby uzyskać status konsumenta w konkretnej

czynności prawnej. Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Sądu Najwyższego status

konsumenta (w znaczeniu art. 221 k.c.) determinowany jest celem czynności

prawnej oraz jej związkiem z działalnością zawodową lub gospodarczą, ocenianym

na chwilę zawarcia umowy (zob. m.in. uchwałę siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, wyroki

Sądu Najwyższego: z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, z 14 marca 2025 r., II CSKP

165/23, z 28 lutego 2025 r., II CSKP 1323/24, z 31 stycznia 2025 r., II CSKP

1791/22 oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 marca 2025 r., I CSK 1715/24,

z 23 kwietnia 2025 r., I CSK 2129/24, z 25 kwietnia 2025 r., I CSK 1464/24, z 28

listopada 2024 r., I CSK 2866/23, z 21 kwietnia 2023 r., I CSK 5082/22 i powołane

tam orzecznictwo, a także wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej:

I CSK 1813/25

6

z 8 czerwca 2023 r., C-570/21, z 23 listopada 2023 r., C-321/22). Z orzecznictwa

tego wynika, że status konsumenta nie podlega ocenie in abstracto, lecz w relacji

do konkretnej czynności prawnej. Okoliczność, że osoba fizyczna prowadzi

działalność gospodarczą lub zawodową nie pozbawia jej per se atrybutu

konsumenta; osoba taka może bowiem korzystać ze statusu konsumenta, jeżeli

dokonywana przez nią czynność nie jest bezpośrednio związana z jej działalnością

gospodarczą lub zawodową (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 27 maja 2022 r.,

II CSKP 314/22 i z 28 marca 2025 r., II CSKP 2082/22).

Zagadnienia przedstawione przez skarżącego dotyczące art. 221 k.c.

jak również kwestia ciężaru wykazania spełnienia przesłanki statusu konsumenta

były już przedmiotem wyczerpującej analizy w orzecznictwie. Status konsumenta

jest przedmiotem badania w okolicznościach sprawy więc jego stwierdzenie nie

może by przedmiotem uniwersalnego zagadnienia prawnego. Weryfikacja

okoliczności faktycznych w powyższym zakresie może być dokonana wyłącznie

przez sądy meriti w określonej sprawie.

8. Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał też, jakie przesłanki muszą być

spełnione, aby można było przyjąć, że konsument został należycie poinformowany

o ryzyku walutowym związanym z zaciągnięciem kredytu indeksowanego do waluty

obcej czy denominowanego w tej walucie (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia

27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, z dnia

13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, z dnia

24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22,

z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z dnia 28 lutego 2023 r., II CSKP 763/22

i z dnia 25 października 2023 r., II CKSP 810/23), co wskazywałoby na

jednoznaczność postanowienia wprowadzającego to ryzyko i wykluczało jego

kontrolę pod kątem abuzywności, zważywszy, iż chodzi o postanowienie

określające świadczenie główne (por. art. 3851 § 1 zd. 2 k.c.). W tym kontekście

zastrzegał m.in., że ogólne pouczenie konsumenta, iż wahania kursów waluty

obcej, do której kredyt jest denominowany/indeksowany, wpłyną na wysokość salda

kredytu oraz wysokość raty kapitałowo-odsetkowej wyrażonej w walucie krajowej,

jest niewystarczające dla stwierdzenia, że bank udzielił kredytobiorcy

konsumentowi wystarczającej informacji. Podkreślał też, że nawet przestrzeganie

I CSK 1813/25

7

przez bank obowiązującego w dacie zawarcia umowy standardu wynikającego

z rekomendacji S Komisji Nadzoru Bankowego dotyczącej dobrych praktyk

w zakresie ekspozycji kredytowych zabezpieczonych hipotecznie wydanej

w 2006 r., nie wyklucza oceny, iż bank nie udzielił konsumentowi należytej

informacji, a ocena ta może przesądzać nietransparentność klauzuli ryzyka

walutowego (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP

464/22 i z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22 i z dnia 25 października 2023 r.,

II CKSP 810/23, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 września 2022 r.,

I CSK 2071/22). W tym względzie bowiem decydują kryteria obiektywne, a nie

„wina” banku, która może mieć znaczenie w kontekście innych regulacji prawnych

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2023 r., II CSKP 763/22).

9. Pozostałe podniesione przez skarżącego wątpliwości wykładnicze

i sformułowane zagadnienia prawne koncentrują się w większości wokół problemu

dotyczącego abuzywności postanowień umowy kredytu indeksowanego do CHF

i skutków tej abuzywności. U podłoża mają one tezę o dopuszczalności zastąpienia

niedozwolonych klauzul umowy określających sposób ustalania przez bank kursów

waluty innym mechanizmem przeliczeniowym opartym na przepisach kodeksu

cywilnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi jednak obecnie

wątpliwości, że niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego

postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-

odsetkowej. Żaden bowiem przepis prawa, w tym art. 3851 i art. 358 § 2 k.c.,

nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej innym postanowieniem.

Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko

idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy

stosującego niedozwolone postanowienie umowne (zob. wyrok Sądu Najwyższego

z 26 kwietnia 2022 r. II CSKP 550/22; postanowienia Sądu Najwyższego: z 31 maja

2022 r., I CSK 2314/22; z 1 lutego 2023 r., I CSK 5615/22 oraz z 6 lipca 2023 r.,

I CSK 5755/22). Potwierdził to Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby

Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w której

stwierdzono m.in., że w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu

indeksowanego, odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

I CSK 1813/25

8

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

Ponadto Sąd Najwyższy przesądził także, że w razie niemożliwości ustalenia

wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego umowa nie

wiąże także w pozostałym zakresie. Powyższa uchwała ma moc zasady prawnej,

wiążącej Sąd Najwyższy również w niniejszej sprawie (art. 87 § 1 ustawy o Sądzie

Najwyższym).

10. Kluczowe problemy prawne, istotne dla rozstrzygnięcia wątpliwości

wykładniczych podnoszonych przez skarżącego, zostały już zatem rozstrzygnięcie,

zaś kwestie prezentowane przez skarżącego jako „istotne zagadnienia prawne”

dotyczące kredytów frankowych, nie stanowią obecnie zagadnień nowych.

Tożsame bądź bardzo podobne problemy, jak sformułowane przez skarżącego, były

już przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego: zob. np. postanowienia

z 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22, z 6 lipca 2023 r., I CSK 5696/22; z 22 sierpnia

2023 r, I CSK 6841/22; z 22 listopada 2023 r., I CSK 5225/22 oraz z 15 lutego

2024 r., do których szczegółowych uzasadnień wypada odesłać w celu uniknięcia

zbędnych powtórzeń.

11. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

12. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach orzeczono zgodnie z art. 98 § 1

i art.108 § 1 w zw. z art. art. 39821 i z art. 391 §1 k.p.c.

Krzysztof Grzesiowski

(M.M.)

[SOP]