Kredyt frankowy J.S. i P.S. SN nie przyjął skargi kasacyjnej banku

Wyrokiem z 29 maja 2023 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu ustalił, że umowa

nr […] o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych „[…]” waloryzowany kursem CHF

zawarta

23

lipca

2008

r.

pomiędzy

J.S.

i P.S. a Bankiem1 S.A. w W., którego następcą prawnym jest Bank S.A. z siedzibą

w W., jest nieważna (pkt 1) i orzekł o kosztach postępowania (pkt 2 i 3).

I CSK 1815/25

2

Wyrokiem z 25 lutego 2025 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił apelację

pozwanego i orzekł o kosztach postępowania.

Pozwany wniósł skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok Sądu

Apelacyjnego w całości. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący powołał się na nieważność postępowania, której upatrywał w pozbawieniu

go możności obrony praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.) ze względu na to, że Sąd pierwszej

instancji rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym i nie przeprowadził dowodu

z opinii biegłego na okoliczność wyliczeń hipotetycznej spłaty kredytu w oparciu

o średni kurs NBP. Skarżący wskazał również, że w sprawie występuje szereg

istotnych zagadnień prawnych dotyczących problematyki abuzywności postanowień

umowy i skutków tej abuzywności.

W odpowiedzi powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania i zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego

według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do

zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia

prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych

sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga

kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że w sprawie nie zachodzi

nieważność postępowania, której skarżący upatrywał w pozbawieniu go możności

obrony praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.) ze względu na to, że Sąd pierwszej instancji

I CSK 1815/25

3

rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym i nie przeprowadził dowodu z opinii

biegłego na okoliczność wyliczeń hipotetycznej spłaty kredytu w oparciu o średni

kurs NBP. Odnosząc się do tej kwestii należy zauważyć, że Sąd Najwyższy,

zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c., nie jest uprawniony do badania z urzędu

nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji. Takie badanie jest

jednak możliwe, gdy skarżący zarzuci w skardze kasacyjnej naruszenie przez sąd

drugiej instancji art. 386 § 2 k.p.c. przez nieuwzględnienie nieważności

postępowania przed sądem pierwszej instancji. Ewentualna nieważność

postępowania przed sądem pierwszej instancji, której sąd drugiej instancji z urzędu

nie uwzględnił, stanowi uzasadnioną podstawę skargi kasacyjnej jedynie wtedy,

gdy miała istotny wpływ na wynik sprawy, co jest konsekwencją treści

art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. (wyrok SN z 13 września 2012 r., V CSK 384/11; wyrok SN

z 20 lutego 2025 r., II CSKP 1582/22). W okolicznościach sprawy nie można

przyjąć, że taki wpływ został wykazany. W judykaturze konsekwentnie zwraca się

bowiem uwagę na niedopuszczalność zastąpienia niedozwolonych postanowień

umownych odsyłających do kursu waluty obcej wynikającego z tabeli bankowej

odesłaniem do kursu średniego waluty obcej ustalanego przez Narodowy Bank

Polski (por. wyrok SN z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22; wyroki SN z 10 maja

2022 r., II CSKP 163/22, II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, wyrok SN z 20 maja

2022 r., II CSKP 403/22; postanowienie SN z 29 sierpnia 2023 r., I CSK 4312/22).

Przechodząc do oceny pozostałych kwestii podniesionych przez skarżącego,

należy przypomnieć, że istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas

w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa.

Zagadnienie prawne powinno, przede wszystkim, być sformułowane w oparciu

o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym

z dokonanych przez sąd ustaleń (postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca

2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie zostać przedstawione w sposób ogólny

i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej

odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia

konkretnego sporu (postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r.,

I CSK 1815/25

4

III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r.,

III CZP 119/08).

Z kolei oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

na potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)

wymaga wykazania jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie,

jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność

ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych

lub istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis

prawa, zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu

Najwyższego, z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy

dorobek doktryny i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne

jest ponadto, podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej

w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu

Najwyższego wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego

(postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02;

z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14; z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).

Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna

pozwanego nie zawiera argumentów wystarczających do uznania, że w sprawie

spełnione zostały przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. uzasadniające przyjęcie

sprawy do rozpoznania.

Podniesione przez skarżącego wątpliwości wykładnicze i sformułowane

zagadnienie prawne koncentrują się wokół problemu dotyczącego abuzywności

postanowień umowy i skutków tej abuzywności. Kwestie te były w ostatnim czasie

przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego, który obszernie odniósł się

do wszystkich kwestii, które zostały przytoczone we wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania (zob. m.in. uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej SN

z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22; uchwałę SN z 28 kwietnia 2022 r.,

III CZP 40/22; wyroki SN: z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; z 26 maja 2022 r.,

II CSKP 650/22; z 13 maja 2022 r. II CSKP 293/22; z 13 maja 2022 r.

II CSKP 405/22; z 31 marca 2023 r., II CSKP 1052/22; z 26 maja 2022 r.,

I CSK 1815/25

5

II CSKP 650/22; z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 1200/22; z 29 listopada 2023 r.,

II CSKP 1461/22).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że stwierdzenie

niedozwolonego charakteru postanowienia w umowie kredytu może uzasadniać

uznanie umowy za nieważną. Stwierdzenie nieważności umowy mieści się bowiem

w zakresie sankcji, jaką dyrektywa 93/13 przewiduje w związku

z wykorzystywaniem przez przedsiębiorcę nieuczciwych postanowień umownych

(zob. m.in. uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r.,

III CZP 25/22; uchwałę składu 7 sędziów SN z 7 maja 2021 r., zasadę prawną,

III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56; uchwałę SN z 16 lutego 2021 r.,

III CZP 11/20, OSNC 2021, nr 6, poz. 40; postanowienie SN z 6 lipca 2021 r.,

III CZP 41/20; wyroki TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak,

Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG i z 29 kwietnia 2021 r.,

C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank BPH S.A.).

Przyjęcie zaś przez sąd innej podstawy prawnej rozstrzygnięcia niż

wskazana przez strony nie stanowi wyjścia poza granice żądania wynikające

z art. 321 § 1 k.p.c., gdyż w sposób niekwestionowany działa w procesie cywilnym

zasada da mihi factum, dabo tibi ius oraz iura novit curia. Wystąpienie powinności

sądu oparcia rozstrzygnięcia na innej podstawie prawnej niż wskazana przez

powoda może wynikać z okoliczności konkretnej sprawy uzasadniających

dokonanie subsumcji stanu faktycznego pod określoną podstawę prawną (wyrok

SN z 15 kwietnia 2003 r., V CKN 115/01; wyrok SN z 6 czerwca 2023 r.,

II CSKP 1183/22).

Aktualnie nie budzi także wątpliwości, że choć umowa kredytu przewidująca

tzw. spread walutowy mieści się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego

i stanowi jej możliwy wariant (art. 3531 k.c. w zw. z art. 69 pr. bank.), to mechanizm

ustalania przez bank kursów waluty, który pozostawia bankowi swobodę, jest

w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy

konsumenta, zaś klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to

pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla

konsumenta, dotyczącej kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną (por. wyroki

I CSK 1815/25

6

SN: z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22;

z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22; z 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22;

z 12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22; z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22;

z 15 października 2024 r., II CSKP 474/23; z 13 listopada 2024 r., II CSKP 854/24;

z 9 stycznia 2025 r., II CSKP 30/23; z 16 maja 2025, II CSKP 201/23;

z 28 lutego 2025 r., II CSKP 278/23).

Jak wskazano już wyżej, niedopuszczalne jest zastępowanie

wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innym mechanizmem

wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej. Żaden bowiem przepis prawa, w tym

art. 3851 i art. 358 § 2 k.c., nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej

innym postanowieniem. Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli

stanowiłoby bowiem zbyt daleko idącą modyfikację umowy w celu ratowania

sytuacji prawnej przedsiębiorcy stosującego niedozwolone postanowienie umowne

(zob. wyrok SN z 26 kwietnia 2022 r. II CSKP 550/22; postanowienia SN: z 31 maja

2022 r., I CSK 2314/22; z 1 lutego 2023 r., I CSK 5615/22 oraz z 6 lipca 2023 r.,

I CSK 5755/22). Potwierdził to Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby

Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w której stwierdzono m.in., iż w razie

uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego, odnoszące się do

sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie

umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć,

że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej

wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Ponadto Sąd Najwyższy przesądził

także, że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

Wobec powyższego podniesione

przez

skarżącego

wątpliwości

interpretacyjne należy uznać za wyjaśnione.

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1,

11 i 3 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. oraz w zw. z § 2 pkt 7, § 10 ust. 4 pkt 2

I CSK 1815/25

7

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie.

Agnieszka Jurkowska-Chocyk

A.G.

[SOP]