SN odmówił przyjęcia skargi banku, kredytobiorcy dostaną 2700 zł kosztów postępowania

Wyrokiem z 6 lutego 2024 r., IX C 1513/23, Sąd Rejonowy w Białymstoku

zasądził od pozwanego banku solidarnie na rzecz powodowych kredytobiorców

31 811,63 zł i 4896,60 franków szwajcarskich ( CHF) z odsetkami z tytułu zwrotu

wszystkich świadczeń otrzymanych od kredytobiorców przez bank i jego poprzednika

prawnego i oddalił powództwo w pozostałym zakresie.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Okręgowy w Białymstoku

oddalił apelację banku.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 18 kwietnia 2008 r. między poprzednikiem

prawnym pozwanego banku a powodami doszło do zawarcia umowy kredytu

w wysokości 14 284CHF. Kredytobiorcy zobowiązali się do spłaty kredytu wraz

z odsetkami do 18 października 2013 r., spłata kredytu miała następować w złotych.

Zmiana kursu waluty miała wpływać na wysokość salda kredytu oraz raty kapitałowo-

odsetkowej. Spłata kredytu udzielonego w złotych lub w walucie wymienialnej, wraz

z należnymi odsetkami dokonywana miała być miesięcznie lub kwartalnie

w zależności od postanowień zawartych w umowie. Regulamin stanowił, że kredyty

udzielone w złotych są wypłacane i spłacane w złotych, przy zastosowaniu kursu

kupna, waluty obowiązującego w banku w chwili wypłaty. Kredyty w walutach

wymienialnych podlegać miały spłacie w złotych, przy zastosowaniu kursu sprzedaży

waluty obowiązującego w banku w chwili spłaty. Wypłata kredytu nastąpiła 13 maja

2008 r., wypłacona suma wynosiła 29 097,94 zł, tj. równowartość 14 284 CHF.

Kredytobiorcy 14 lutego 2012 r. zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego banku

aneks, w którym strony postanowiły, że spłata kredytu będzie następować we

frankach szwajcarskich w formie wpłaty na wskazany rachunek bankowy

przeznaczony do spłaty kredytu. Od 6 czerwca 2008 r. do 16 lipca 2012 r.

kredytobiorcy uiścili na rzecz banku i jego poprzednika prawnego z tytułu realizacji

umowy 31 811,63 zł oraz 4896,60 CHF.

Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy kredytu dotyczące

indeksacji mogą być uznane za abuzywne, o ile nie zostały sformułowane w sposób

jednoznaczny (art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c.), czyli nie zostały wyrażone prostym

i zrozumiałym językiem. Brak jest podstaw, aby uznać, że klauzule waloryzacyjne

I CSK 1823/25

3

zostały wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny i precyzyjny. Przede wszystkim

kredytobiorcy, jako konsumenci nie zostali przed zawarciem umowy poinformowani

przez przedsiębiorcę o ryzyku kursowym w sposób, który mógłby uzasadniać

przyjęcie, że główne świadczenie zostało sformułowane w sposób jednoznaczny.

Bez znaczenia jest fakt złożenia przez kredytobiorców oświadczenia, iż są świadomi

ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej w stosunku do

złotego, w całym okresie kredytowania i akceptuje to ryzyko. Formalne

poinformowanie strony powodowej o ryzyku kursowym nie jest wystarczające dla

uznania postanowień umowy dotyczących mechanizmu indeksacji za transparentne.

Skutkiem zawarcia w umowie klauzul indeksacyjnych jest ryzyko kursowe,

ponoszone przez obie strony umowy, przy czym ryzyko ponoszone przez

przedsiębiorcę jest ograniczone, zaś ryzyko konsumenta nie jest niczym

ograniczone. Sąd drugiej instancji oceniła jako niedozwolone postanowienia

umowne, które uzależniają wysokość sumy, w jakiej kredyt ma być wypłacony

i zwrócony, od decyzji tylko jednej ze stron, w dodatku strony silniejszej. Wobec

konkluzji, że umowa kredytu zawierająca abuzywne klauzule obejmujące główne

świadczenia stron jako nieważna (bezskuteczna) ex lege nie wiąże stron ze skutkiem

ex tunc, roszczenie kredytobiorców o zwrot spełnionego świadczenia było zasadne

w świetle art. 410 k.c.

Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na występowanie istotnego zagadnienia prawnego: czy dopuszczalne jest

zasądzenie na rzecz konsumenta zwrotu uiszczonych przez niego świadczeń

w związku uznaniem postanowień umowy powiązanej z walutą obcą za abuzywne,

w sytuacji, gdy - wobec wcześniejszej i dobrowolnej spłaty kredytu, niepoprzedzonej

ze strony konsumenta jakimikolwiek zastrzeżeniami - kwestionowana umowa kredytu

została w całości wykonana i nie wiązała już stron; czy uwzględnienie tego rodzaju

świadczenia nie pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego.

Skarżący powołał się również na potrzebę wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów, jednak nie wskazał żadenego przepisu, którego wykładni Sąd Najwyższy

miałby dokonać. Wskazał jedynie na kolejne zagadnienie prawne: czy jeżeli

konsument w całości zrealizował umowę zawartą z przedsiębiorcą przed

jakimkolwiek zamanifestowaniem faktu, iż kwestionuje postanowienia tak

I CSK 1823/25

4

wykonywanej umowy, zaś świadczenia te były realizowane bez zastrzeżenia zwrotu,

fakt ten powinien być brany pod uwagę przez sąd orzekający.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarżący wadliwie powołał się, wnosząc o przyjęcie skargi do rozpoznania,

na obie przyczyny przewidziane w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. łącznie, w istocie

jednak przedstawił jedno zagadnienie, dotyczące wpływu wykonania w całości

umowy kredytu na możliwość powołania się przez kredytobiorcę na niedozwolonych

charakter postanowień umowy.

Bank nie objął wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienia

abuzywności postanowień umowy przewidujących dokonywanie przeliczeń złotych

na CHF i odwrotnie kursami ustalanymi jednostronnie przez bank. Uchwałą całego

składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do rangi zasady prawnej

podniesiono tezy:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w

pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej w oparciu o powyższe podstawy, gdyż wykluczają

istnienie stosunku prawnego po usunięciu z treści umowy kredytu indeksowanego

źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu drugiej instancji

o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych ustanowionych w umowie lub

zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu denominowanego w walucie obcej.

Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania art.

3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN z 20

czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r., III CZP

I CSK 1823/25

5

6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany nieważnej

umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.), chyba

że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.

Okoliczność, że umowa została wykonana w całości, nie może pozbawiać

konsumenta prawa do powołania się na ochronę z art. 3851 k.c., ponieważ

w przeciwnym wypadku wszystkie umowy wykonywane jednorazowo, np. sprzedaży,

zostałyby wyłączone z tej ochrony.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje łącznie od skarżącego

zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej wynikającej ze stosowanego odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2

rozporządzenia Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Skoro

wierzyciel może rozporządzić wierzytelnością czynnością prawną dokonaną bez

udziału dłużnika, to dwóch wierzycieli, z których każdemu przysługuje połowa

kosztów, mogło bez udziału strony przeciwnej uczynić swoje wierzytelności

wspólnymi i zażądać kosztów łącznie.

(G.G.)

[SOP]