Kredyt we frankach i klauzula kursowa. SN nie przyjął skargi kasacyjnej banku

Bank spółka akcyjna w W. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Łodzi z 21 grudnia 2023 r. Wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania

uzasadnił wystąpieniem istotnych zagadnień prawnych (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.),

tj.: 1) jaki jest zakres ewentualnej abuzywności postanowień dotyczących

mechanizmu denominacji: czy abuzywna jest wyłącznie norma określająca sposób

ustalenia miernika, tj. wartości franka szwajcarskiego w złotych polskich przez

I CSK 1863/24

2

odesłanie do tabeli kursowej banku (klauzula kursowa), jednakże nie są abuzywne

pozostałe postanowienia dotyczące samego mechanizmu denominacji związanego

z nim ryzyka walutowego, czy też abuzywna jest całość postanowień umownych

regulujących odniesienie kredytu do franka szwajcarskiego, zarówno klauzula

kursowa, jak i klauzula waloryzacyjna (ryzyka walutowego)?; 2) czy art. 358 § 2 k.c.

stanowi szczególny przepis dyspozytywny, który znajduje zastosowanie w miejsce

abuzywnej klauzuli kursowej, określającej sposób ustalenia kursu franka

szwajcarskiego, na potrzeby operacji związanych z przeliczeniami walutowymi przy

wypłacie i przy spłacie kredytu?; 3) czy wola konsumenta, który uważa, iż

stwierdzenie nieważności całej umowy nie jest dla niego niekorzystne, przeważa

nad uprawnieniem sądu do zastąpienia nieuczciwego postanowienia przepisem

dyspozytywnym i utrzymaniem umowy w mocy?; 4) jakie są kryteria uznania

możliwości dalszego obowiązywania umowy kredytu w sytuacji, gdy sąd dojdzie do

przekonania, że umowa zawiera postanowienia niedozwolone?

Skarżący powołał się również na potrzebę wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) tj.: art. 3851 § 1 i 2 oraz art. 358 § 2 i art. 3581

§ 2 k.c. w zakresie dotyczącym możliwości dalszego obowiązywania umowy

kredytu w sytuacji, gdy sąd dojdzie do przekonania, że przewidziane w tej umowie

postanowienia dotyczące mechanizmu denominacji, mają charakter niedozwolony

(art. 3851 § 1 k.c.).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powódka wniosła o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sformułowane przez skarżącego wątpliwości interpretacyjne nie czynią

zadość wymogom stawianym istotnym zagadnieniom prawnym w rozumieniu art.

3989 § 1 pkt 1 k.p.c., uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Sąd Najwyższy w uchwale całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22,

wyjaśnił, że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

I CSK 1863/24

3

w pozostałym zakresie. Stanowisko to odzwierciedla dominujący w orzecznictwie

Sądu Najwyższego pogląd, że w przypadku umowy kredytu denominowanego

kursem CHF, po wyeliminowaniu z niej klauzul przeliczeniowych, nie jest możliwe

utrzymanie takiej umowy w mocy ani jako umowy kredytu walutowego w CHF (zob.

wyrok SN z 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22), ani jako umowy, w której kwota

kredytu wyrażona byłaby w złotych polskich (zob. wyrok SN z 13 maja 2022 r., II

CSKP 293/22). W judykaturze Sądu Najwyższego zostało już wyjaśnione, że

eliminacja klauzuli przeliczeniowej w takiej umowie sprawia, iż nie wiadomo, jaką

kwotę powinien wypłacić bank, skoro w umowie kwota kredytu określona jest w

CHF, ale wypłata następuje w złotówkach, według kursu arbitralnie ustalanego

przez bank. Oznacza to, że brakuje niezbędnego elementu konstrukcyjnego

stosunku prawnego i niemożliwe jest jego uzupełnienie. Tego rodzaju skutek

(sankcja), w skutkach tożsamy z nieważnością umowy, nie jest wynikiem

konstytutywnego orzeczenia sądu a powstaje ex lege (zob. uchwałę siedmiu

sędziów SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56, oraz

powołane tam orzecznictwo).

Uznanie przez Sąd meriti, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego

lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej

stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym

stanie prawnym nie pozwala na zastąpienie tego postanowienia określeniem w inny

sposób kursu waluty obcej, wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów (zob.

uchwałę całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22). Oznacza to, że

nie jest możliwe wypełnienie powstałych w umowie luk po usunięciu z niej

abuzywnej klauzuli waloryzacyjnej przez odwołanie się m.in. do art. 358 § 2 k.c. czy

art. 24 ust. 3 ustawy o NBP. Zwrócić należy uwagę, że art. 358 § 2 k.c. wszedł w

życie 24 stycznia 2009 r. i niedopuszczalne byłoby stosowanie wynikającej z niego

normy do umowy kredytu zawartej przed wejściem w życie tego przepisu. Z taką

sytuacją mamy do czynienie w niniejszej sprawie.

Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał się również na temat ścisłego

powiązania klauzuli ryzyka walutowego i klauzuli spreadu walutowego. Klauzula

ryzyka walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli kursowej określającej

przeliczenie zobowiązań stron celem ustalenia wysokości ich świadczenia. Z kolei

I CSK 1863/24

4

klauzula spreadowa nie ma racji bytu w umowie, w której nie zastosowano

mechanizmu przeliczeniowego i wynikającej z niego narażenia konsumenta na

ryzyko kursowe. W konsekwencji klauzule te składające się na przyjęty w umowach

kredytowych mechanizm przeliczeniowy są ze sobą ściśle powiązane, a ich

rozszczepienie byłoby zabiegiem sztucznym (zob. wyroki SN: z 8 listopada 2022 r.,

II CSKP 1153/22; z 8 listopada 2023 r., II CSKP 2099/22; z 7 lutego 2024 r., II

CSKP 1045/22; z 21 lutego 2024 r., II CSKP 225/23).

Skarga kasacyjna nie spełnia również kryteriów z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Przyczyna kasacyjna uzasadniona potrzebą wykładni przepisów prawa, ma na celu

analizę konkretnych przepisów prawa i do tego się ogranicza. Nie może polegać na

jednoczesnej wykładni kilku przepisów – czego oczekuje skarżący – i poszukiwaniu

na tej podstawie określonej normy prawnej, która mogła albo nie mogła zostać

zastosowana w zindywidualizowanej sprawie objętej skargą kasacyjną (zob.

postanowienie SN z 13 stycznia 2022 r., I CSK 1467/22). Skarżący mimo

wskazania kilku przepisów, które w jego ocenie, wymagają wykładni, powinien

również sporządzić odrębne uzasadnienie dla każdego z nich. Wykładnia

wskazanych przez skarżącego przepisów częściowo odpowiada również zakresowi

przedstawionych zagadnień prawnych, do których Sąd Najwyższy odniósł się w

wyżej.

Z powyższych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie znajdując również

okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu,

w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 2 pkt 6 w zw. z

§ 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r.

w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Mariusz Łodko

I CSK 1863/24

5

[wr]

[SOP]