Apelacja o podział majątku w składzie jednego sędziego. SN nie przyjął skargi.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego co

do przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika

I CSK 1984/25

2

z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których

jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Uczestnik podniósł, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania przed

sądem II instancji, gdyż skład orzekający był sprzeczny z przepisami prawa

(art. 374 pkt 4 k.p.c.). Do rozpoznania sprawy przed sądem II instancji wyznaczono

bowiem jednego sędziego w oparciu o art. 3671 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 32 ust. 1

ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo

o ustroju sądów powszechnych, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz

niektórych innych ustaw z dnia 7 lipca 2023 r. (Dz.U. z 2023 r. poz. 1860) („ustawa

nowelizująca”), podczas gdy sąd II instancji powinien rozpoznać sprawę w składzie

trzech sędziów w oparciu o przepisy dotychczasowe, tj. art. 367 § 3 k.p.c.

w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy nowelizującej.

Skarżący powołał się też na potrzebę wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj.: art. 32 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy -

Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych,

ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw z 7 lipca

2023 r. (Dz.U. z 2023 r., poz. 1860) oraz na występowanie w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego, które przedstawił jako pytanie: - „czy w świetle treści art. 32

ust. 1 ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo

o ustroju sądów powszechnych, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz

niektórych innych ustaw z dnia 7 lipca 2023 r. (Dz.U. z 2023 r. poz. 1860) jeśli do

rozpoznania sprawy przez Sąd II instancji wyznaczono skład jednego sędziego

w oparciu o art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych

rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem

COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

(tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.) i przed dniem 28 września 2023 r.

sąd zarządził skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne, zaś sąd wydał wyrok

na posiedzeniu niejawnym po wejściu w życie tej ustawy, to sąd II instancji

rozpoznaje sprawę w składzie zgodnym z przepisami ustawy zmienianej, czy

w składzie zgodnym z przepisami dotychczasowymi?".

I CSK 1984/25

3

Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu

o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym

orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to

zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną

uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze

stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być

ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla

systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej

sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez

sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3

i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez

skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.

O potrzebie wykładni przepisów prawnych jako przesłance przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania można mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie lub

mogącego mieć zastosowanie w sprawie przepisu dekodowane są różne normy

prawne, a brak jest wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice

usuwały i wyjaśniały przyczyny ich występowania. Ponadto, zagadnienie prawne

ani potrzeba wykładni przepisów prawnych nie powstają, gdy Sąd Najwyższy

zajmował co do nich stanowisko i wyrażał poglądy we wcześniej wydanych

orzeczeniach, a nie zaszły żadne okoliczności uzasadniające ich zmianę.

Przepisy, o wykładnię których zabiega uczestnik i na tle których sformułował

problem prawny stanowią w istocie zagadnienie związane nieważnością

postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod uwagę z urzędu (art. 39813 § 1

k.p.c.).

Kolegialność składu orzekającego stanowi zasadę w postępowaniach

odwoławczych, ponieważ zapewnia wyższy standard kontroli odwoławczej pozwala

na kształtowanie się decyzji w drodze dyskursu i ścierania stanowisk, umacnia

bezstronność, niezależność i niezawisłość orzekania oraz zwiększa legitymację

rozstrzygnięcia sądu w odbiorze społecznym, a zatem jest pożądana z punktu

I CSK 1984/25

4

widzenia właściwej ochrony praw stron i uczestników postępowania (zob. uchwała

Sądu Najwyższego z 1 lipca 2021 r., III CZP 36/20, OSNC 2021, nr 11, poz.

74). W związku z pandemią COVID-19 ustawą z dnia 2 marca 2020 r.

o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem

i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji

kryzysowych (dalej: „ustawa covidowa”), w wersji obowiązującej od dnia 3 lipca

2021 r. (zob. art. 4 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks

postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. poz. 1090),

postanowiono, że w czasie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo

stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania

tego z nich, który obowiązywał jako ostatni, w sprawach rozpoznawanych według

przepisów k.p.c. w pierwszej i w drugiej instancji sąd rozpoznaje sprawy w składzie

jednego sędziego, z wyjątkiem spraw rozpoznawanych w składzie jednego

sędziego i dwóch ławników; prezes sądu mógł jednak zarządzić rozpoznanie

sprawy w składzie trzech sędziów, jeśli uznał to za wskazane ze względu na

szczególną zawiłość sprawy lub jej precedensowy charakter (zob. art. 15 zzs¹ ust. 1

pkt 4 ustawy covidowej, uchylony przez art. 28 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 2023

r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo o ustroju

sądów powszechnych, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych

innych ustaw, Dz. U. poz. 1860). Na gruncie powołanych przepisów w judykaturze

Sądu Najwyższego wskazano, że odstępstwo od zasady kolegialności składu sądu

odwoławczego nie jest równoznaczne z oczywistym naruszeniem art. 45 ust. 1

Konstytucji RP (zob. uzasadnienie postanowienia z 29 kwietnia 2022 r., III CZP

77/22).

Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 26 kwietnia 2023 r. -

zasada prawna - III PZP 6/22 (OSNP 2023, nr 10, poz.104), wyjaśnił, że

rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego

sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 4 ustawy covidowej

ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji

RP), ponieważ nie jest konieczne dla ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i art. 31

ust. 3 Konstytucji RP) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4

I CSK 1984/25

5

k.p.c.). Ustalony w tej uchwale sposób wykładni powołanych przepisów ma

zastosowanie do orzeczeń wydanych w postępowaniu apelacyjnym od jej wydania.

Należy jednak wskazać, że 28 września 2023 r. nastąpiła zmiana stanu

prawnego i powołaną ustawą z 7 lipca 2023 r., o zmianie ustawy - Kodeks

postępowania cywilnego, ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy -

Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz.

1860), znowelizowano m.in. art. 367 k.p.c. dotyczący składów sądów drugiej

instancji rozpoznających apelację; w tym zakresie ustawa ta weszła w życie 28

września 2023 r. (art. 1 pkt 16 w zw. z art. 40 i art. 32 ust. 1 tej ustawy).

W związku ze wskazaną w apelacji wartością przedmiotu

zaskarżenia i majątkowym charakterem sprawy właściwy do jej rozpoznania w

drugiej instancji był skład jednoosobowy (art. 367¹ § 1 k.p.c.). W niniejszej sprawie

w takim składzie 18 września 2024 r. wydano zaskarżone przez uczestnika

orzeczenie. Zatem brak jest podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

z uwagi na zarzucaną przez uczestnika nieważność postępowania.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z

art. 13 § 2 k.p.c. oraz – co do kosztów postępowania – art. 520 § 1 k.p.c. w zw. z

art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. orzeczono jak w postanowieniu.

[dr]

[a.ł]