Porzucenie i zdrada uzasadniły odwołanie darowizny lokalu. SN nie przyjął skargi

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem

I CSK 2066/25

2

skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do powyższych przesłanek,

a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez

skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Pozwany wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

z powołaniem się na potrzebę wykładni przepisów wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie Sądu Najwyższego, tj. art. 898 § 1 k.c.

O potrzebie wykładni przepisów prawnych jako przesłance przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania można mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie lub

mogącego mieć zastosowanie w sprawie przepisu dekodowane są różne normy

prawne, a brak jest wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice

usuwały i wyjaśniały przyczyny ich występowania. Ponadto, zagadnienie prawne

ani potrzeba wykładni przepisów prawnych nie powstają, gdy Sąd Najwyższy

zajmował co do nich stanowisko i wyrażał poglądy we wcześniej wydanych

orzeczeniach, a nie zaszły żadne okoliczności uzasadniające ich zmianę.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie wykazano

powołanej przesłanki. Zgodnie z art. 898 § 1 k.c. przesłanką powstania uprawnienia

do odwołania darowizny jest naruszenie etycznej powinności wdzięczności po

stronie obdarowanego (por. wyroki Sądu Najwyższego z 7 lipca 2000 r., III CKN

926/98 i z 26 września 2000 r., III CKN 810/00). Instytucja ta ma charakter

wyjątkowy, ponieważ stanowi wyjątek od zasady trwałości umów, mający stanowić

sankcję na wypadek niedopełnienia powinności etycznego postępowania

w stosunku do darczyńcy. W związku z tym, w orzecznictwie zwraca się uwagę na

konieczność ścisłej, restryktywnej wykładni nieostro zarysowanej przesłanki

uzasadniającej odwołanie darowizny. Odwołanie darowizny może być uzasadnione

tylko w szczególnych przypadkach, gdy niewdzięczność obdarowanego wobec

darczyńcy osiągnie stopień rażący, o czym można mówić zwłaszcza w przypadku

przestępstw obdarowanego popełnionych przeciwko darczyńcy lub jego bliskim,

względnie rażącego, uporczywego zaniedbywania obowiązków rodzinnych wobec

darczyńcy (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z 10 sierpnia 2017 r., II CSK 871/16

I CSK 2066/25

3

i z 26 stycznia 2018 r., II CSK 254/17 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 9

września 2022 r., I CSK 1569/22).

Rażąca niewdzięczność zachodzi w sytuacji, gdy niewłaściwe postępowanie

obdarowanego było intencjonalne, umyślne, czy też podjęte ze świadomością

i w nieprzyjaznym zamiarze. Nie mogą być natomiast uznane za rażącą

niewdzięczność przykrości i krzywdy czynione impulsywnie, lecz mieszczące się

w granicach zwykłych konfliktów życia codziennego, podyktowane emocjami lub

podejmowane przypadkowo, w uniesieniu lub rozdrażnieniu, wypowiedzi bądź

gesty, będące przejawem konfliktu spowodowanego przez obie strony, a tym

bardziej sprowokowane przez darczyńcę (por. wyroki Sądu Najwyższego z 18

września 1997 r., I CKN 256/97 i z 12 października 2016 r., II CSK 58/16 oraz

postanowienia Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2019 r., I CSK 530/19 i z 17 maja

2024 r., I CSK 6434/22).

Pozwany wniósł również o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania z uwagi na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.), gdyż – jak twierdzi – z uzasadnienia drugiej instancji nie wynika, jakie jego

zachowanie zostało uznane za rażące naruszenie obowiązku etycznego

postępowania w stosunku do powódki, która obdarowała go udziałem w prawie do

lokalu.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej jako przesłanki jej przyjęcia do

rozpoznania wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia

zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego

i przeprowadzania wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość

naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia

w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. Uzasadnienie wniosku oparte na tej

przesłance wymaga przedstawienia argumentacji prawnej zmierzającej do

wykazania kwalifikowanego naruszenia powołanych w skardze przepisów prawa,

możliwego do stwierdzenia bez merytorycznej analizy zaskarżonego orzeczenia

I CSK 2066/25

4

oraz podstaw kasacyjnych (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 stycznia

2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49, z 5 października 2007 r., III CSK

216/07 i z 11 sierpnia 2011 r., IV CSK 163/11). Uzasadnienie wniosku nie może

sprowadzać się do powtórzenia, choćby w zmodyfikowanej formie, uzasadnienia

podstaw kasacyjnych, jak również być sformułowane w sposób, który na tym etapie

postępowania wymagałby oceny ich zasadności.

O istnieniu podstaw do odwołania darowizny z powodu rażącej

niewdzięczności należy w każdym wypadku wnioskować na gruncie okoliczności

sprawy. Sąd Apelacyjny wyczerpująco wyjaśnił przyczyny skutecznego odwołania

darowizny przez powódkę i wskazał, że w sprawie zostały spełnione łącznie

przesłanki określone w art. 898 i nast. k.c. Po pierwsze, został zachowany termin

do złożenia oświadczenia odwołującego darowiznę przewidziany w art. 899 § 3 k.c.,

ponieważ powódka złożyła oświadczenie o odwołaniu darowizny 9 października

2020 r. Po drugie, sąd drugiej instancji ocenił zachowania pozwanego, polegające

na naruszeniu praw i obowiązków w małżeństwie określonych w art. 23 k.r.o., tj.

wzajemnej pomocy i wierności oraz współdziałania dla dobra rodziny, którą

małżonkowie przez ten związek założyli w połączeniu z nielojalnym, nagannym i nie

zasługującym na aprobatę zachowaniem pozwanego, związanym

z okolicznościami, w jakich porzucił powódkę i dopuścił się zdrady małżeńskiej.

Zachowania te zostały zakwalifikowane jako wysoce niewłaściwe, wyrządzające

krzywdę powódce jako darczyńcy, i będące w stosunku do niej przejawem rażącej

niewdzięczności. Niewątpliwie pozwany był świadomy, że jego niewierność,

a w szczególności pozbawione moralnych skrupułów porzucenie powódki, zostanie

odebrane przez nią nadzwyczaj negatywnie i w jej psychice wytworzy się poczucie

głębokiej, nieusprawiedliwionej krzywdy. Zachowania pozwanego polegające na

działaniu, jak i zaniechaniu wobec powódki cechowały się nasileniem złej woli

i intencjonalnie zamierzały do wyrządzenia jej krzywdy. Ponadto przekraczały one

granice zwykłych konfliktów życia rodzinnego. W związku z tym sąd drugiej instancji

uznał, że zachowanie te miały charakter rażącej niewdzięczności w rozumieniu art.

898 § 1 k.c.

Z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że umowa, na podstawie której

pozwany uzyskał tytuł do przedmiotowej w sprawie nieruchomości lokalowej była

I CSK 2066/25

5

darowizną, a tezy pozwanego, jakoby powódka przeniosła na niego prawo do

lokalu będącego składnikiem jej majątku odrębnego pod innym tytułem nie zostały

wykazane. Do rozstrzygnięcia o nakładach z majątku wspólnego stron, jeżeli były

czynione na lokal, który na skutek odwołania darowizny wraca do majątku powódki,

może dojść w innym niż niniejsze postępowaniu.

Skonfrontowanie uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania z motywami zaskarżonego wyroku nie potwierdza zatem tezy

skarżącego o oczywistej zasadności skargi. Argumenty zawarte w uzasadnieniu

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej stanowią próbę zakwestionowania ustaleń

faktycznych poczynionych przez Sąd meriti, a te są dla Sądu Najwyższego wiążące

i niemożliwe wprost do zakwestionowania w postępowaniu kasacyjnym (art. 3983 §

3 i art. 39813 § 2 k.p.c.). Z wiążącej Sąd Najwyższy podstawy faktycznej

zaskarżonego orzeczenia wynika, że została spełniona przesłanka rażącej

niewdzięczności, która uzasadniała skuteczne odwołanie wykonanej już darowizny.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz –

co do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 §

1 k.p.c., § 2 pkt 7 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935), orzeczono jak w postanowieniu.

[dr]

[a.ł]