Sąd Najwyższy nie przyjął skargi o służebność na przedpokoju i zasądził 274 zł kosztów

Postanowieniem z 2 października 2024 r. Sąd Rejonowy w Lubaniu na

wniosek G.S. ustanowił na części nieruchomości, tj. na przedpokoju-komunikacji o

powierzchni 6,42 m2 wraz z drzwiami wejściowymi z klatki schodowej, stanowiącej

przedmiot współwłasności uczestników Ż.S., T.S. oraz Ł.C., położonej w L. przy

I CSK 2083/25

2

ulicy […], dla której Sąd Rejonowy w Lubaniu prowadzi księgę wieczystą nr […], na

rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości położonej w L. przy ulicy […] o

powierzchni 67,87 m2, dla której Sąd Rejonowy w Lubaniu prowadzi księgę

wieczystą nr […], służebność korzystania, której treścią jest prawo

nieograniczonego korzystania z drzwi wejściowych i prawo korzystania

z przedpokoju-komunikacji o powierzchni 6,42 m2 wraz z prawem korzystania

z wszelakich przynależności, prawem swobodnego poruszania się po całej części

nieruchomości, prawem dokonywania remontów i konserwacji, z wyłączeniem

prawa każdoczesnego właściciela nieruchomości obciążonej do użyczania lub

wynajmowania całości lub części przedpokoju-komunikacji o powierzchni 6,42 m2

oraz z wyłączeniem korzystania przez osoby trzecie. Jednocześnie Sąd zasądził

solidarnie od wnioskodawcy G.S. na rzecz uczestników Ż.S., T.S. i Ł.C. kwotę 23

000 zł tytułem wynagrodzenia z tytułu ustanowienia służebności płatną w terminie 7

dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia oraz orzekł o kosztach

postępowania.

Postanowieniem z 11 lutego 2025 r. Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze –

orzekając na skutek apelacji Ż.S., T.S. i Ł.C. oraz zażalenia wnioskodawcy - zmienił

pkt 1 i 2 zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że w pkt 1 wniosek oddalił, a

punkty 3 i 4 oznaczył odpowiednio jako 2 i 3; zażalenie wnioskodawcy oddalił i

orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez wnioskodawcę.

Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na

przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Zdaniem skarżącego skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona Sąd

drugiej instancji dopuścił się bowiem naruszeń przepisów prawa materialnego,

o których mowa w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych, które mają charakter

oczywisty i ich stwierdzenie nie wymaga przeprowadzenia szerokiej wykładni

wskazanych przepisów prawa materialnego, a które to naruszenie doprowadziło do

wydania oczywiście błędnego orzeczenia, które stoi w sposób oczywisty

w sprzeczności z istotą prawa służebności, a przez to nie odpowiada ono prawu,

I CSK 2083/25

3

Uczestnicy Ż.S. i T.S. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o jej

odrzucenie ewentualnie odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów

postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją

sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania

prawa w każdej indywidualnej sprawie.

Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do odrzucenia skargi kasacyjnej o co

wnosili uczestnicy w odpowiedzi na skargę wskazując na niewystarczającą do

wywiedzenia tego środka wartość przedmiotu zaskarżenia ( 23 000 zł). Stanowisko

to nie zasługiwało na podzielenie skarga kasacyjna w postępowaniu

nieprocesowym w sprawach z zakresu prawa rzeczowego dotyczących

ustanowienia służebności przysługuje bowiem bez względu na wartość przedmiotu

zaskarżenia ( art. 5191 § 1 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację,

w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące

i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia

I CSK 2083/25

4

bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim

wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji

w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że

usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że

może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka

zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z 10 kwietnia 2013 r., III

CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką

przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu

prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to

spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in.

postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15,

niepubl. i przywołane tam orzecznictwo).

Bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie pozwala przyjąć, by skarga była – w powyższym rozumieniu –

oczywiście uzasadniona. Wszystkie kwestie, na których skarżący opierają

twierdzenie o oczywistej zasadności skargi, były przedmiotem ustaleń i rozważań

Sądu drugiej instancji. Sąd Okręgowy przytoczył podstawę faktyczną i prawną

swojego rozstrzygnięcia oraz odniósł się do zarzutów apelacji. Nie można

stwierdzić, by sformułowane przez ten Sąd wnioski były w oczywisty sposób

nieprawidłowe, zgodnie z opisanym wyżej rozumieniem przesłanki oczywistej

zasadności skargi. Wywód zawarty w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania, sprowadzał się do polemiki z zaskarżonym

orzeczeniem, nie zaś wykazania, że popełnione przy jego ferowaniu uchybienia

w zakresie stosowania prawa miały charakter kwalifikowany. Motywy zaskarżonego

rozstrzygnięcia w którym Sąd Okręgowy przekonująco wyjaśnił – w wiążącym Sąd

Najwyższy stanie faktycznym sprawy ( art. 3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.) - z jakich

przyczyn odmówił ustanowienia służebności, nie wskazują by Sąd ten nie kierował

się przyjętą w orzecznictwie Sądu Najwyższego wykładnią art. 285 k.c.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie stwierdzano, że decydujące

znaczenie w sprawie o ustanowienie służebności gruntowej mają okoliczności

faktyczne konkretnej sprawy, z uwzględnieniem konieczności należytego

wyważenia interesów wnioskodawcy ( właściciela nieruchomości mającej stać się

I CSK 2083/25

5

władnącą) i właścicieli nieruchomości, które mają być obciążone służebnością.

Elastyczność unormowania art. 285 k.c. pozostawia sądowi znaczną swobodę

w kształtowaniu treści służebności oraz pozostawia możliwość dostosowania

decyzji o jej ustanowieniu do konkretnych czynników stanu faktycznego stanowiąc

rachunek korzyści i strat wynikających z przeprowadzenia służebności w określony

sposób.

Obciążenie nieruchomości służebnością gruntową jest wyznaczony nie tylko

przez wskazanie w art. 285 § 1 k.c. możliwych sposobów kształtowania jej treści,

ale także za pomocą kryterium celu, który może przyświecać jej ustanowieniu ( art.

285 § 2 w zw. z art. 140 k.c.). Kierując się tym celem sąd może ustanowić

służebność gruntową wtedy, gdy zwiększenie użyteczności nieruchomości

władnącej ocenianej w oparciu o zobiektywizowane mierniki przewyższa

uszczerbek wynikający ze zmniejszenia użyteczności nieruchomości, która ma być

obciążona. Obydwa te kryteria rozpoznawane łącznie oznaczają, że dla

ustanowienia służebności gruntowej musi istnieć celowość mierzona użytecznością

nieruchomości władnącej oraz konieczność, jako brak innych możliwości

osiągnięcia tego celu niż przez ingerencję w cudze prawo własności

Sąd Okręgowy mając te kryteria na uwadze uwzględnił szczególną uciążliwość

służebności dla uczestników, którzy zostaną w istocie pozbawieni uprawnień do

części nieruchomości stanowiącej ich własność. Zwrócił także uwagę na możliwość

zrealizowania celów do których ma prowadzić ustanowienie służebności przez

przesunięcie przez wnioskodawcę drzwi wejściowych i zamontowanie liczników

w ramach stanowiącej jego własność nieruchomości, będącej samodzielnym

lokalem mieszkalnym, bez potrzeby ingerowania we własność uczestników.

Nie można się także zgodzić ze skarżącym by odwołanie się przez Sąd

Okręgowy do treści art. 294 k.c. miało świadczyć o oczywistej zasadności skargi.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto bowiem, że szczególna uciążliwość

o której mowa w art. 294 k.c. może być okolicznością sprzeciwiającą się

ustanowieniu służebności. Jeżeli bowiem istnienie szczególnej uciążliwości lub brak

konieczności pozwala na zniesienie istniejącej służebności, czyli odjęcie

istniejącego prawa podmiotowego, to tym bardziej podlegają one badaniu przy

I CSK 2083/25

6

ustanowieniu służebności. ( zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego

z 13 kwietnia 1999 r., II CKN 259/98 oraz z 25 maja 2021 r., III CSKP 73/21).

W konsekwencji argumentacja przytoczona we wniosku nie wykazuje tezy, że

zaskarżone orzeczenie stanowi konsekwencję kardynalnych błędów w zakresie

stosowania prawa, których efektem jest orzeczenie oczywiście wadliwe.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 530 § 3, art. 98 § 1 i 3 oraz art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art.

398²¹ k.p.c. oraz art. 13 § 2 k.p.c., a także § 5 pkt 3 i w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023, poz. 1964, ze zm.).

(M.M.)

[SOP]