Sąd Najwyższy nie przyjął skargi pozwanego w sporze o zapłatę ceny za sprzedaż

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten

odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od

orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania

sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w

I CSK 2158/25

2

zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w

skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o

charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod

kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pozwany Z.K.

powołał się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej. Zdaniem pozwanego,

oczywista zasadność skargi wynika z tego, że w związku z przedstawieniem przez

pozwanego dokumentu prywatnego pochodzącego od powoda, potwierdzającego

fakt zapłaty, obowiązkiem Sądu Okręgowego było zastosowanie rozkładu ciężaru

dowodu opartego na domniemaniu prawnym wynikającym z art. 245 w związku z

art. 234 i art. 253 k.p.c. oraz art. 535 § 1 k.c., podczas gdy Sąd odwołał się do art. 6

w związku z art. 535 § 1 k.c.

Wykazanie oczywistej zasadności skargi kasacyjnej stawia skarżącemu

szczególnie wysokie wymagania. Jak przyjmuje się w utrwalonej judykaturze Sądu

Najwyższego, oczywista zasadność skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego

prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie.

Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec bez potrzeby głębszej analizy,

czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań. Zarzucane uchybienia muszą

zatem mieć kwalifikowany charakter, odnosić się do konkretnych, powołanych

przez skarżącego przepisów prawa i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka (por.

m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00,

OSNC 2001, nr 3, poz. 52, z dnia 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr

10, poz. 156 i z dnia 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18).

W okolicznościach sprawy spór koncentrował się w warstwie faktycznej

wyroku i sprowadzał do ustalenia, czy pozwany spełnił świadczenie, którego treścią

była zapłata ceny sprzedaży. Podczas gdy zdaniem powoda cena ta nie została

zapłacona, pozwany utrzymywał, że zapłacił ją w gotówce, odwołując się m.in. do

dowodu z dokumentu prywatnego w postaci podpisanej faktury, z odbitą pieczątką

o treści „zapłacono gotówką”. Sąd Okręgowy, oceniając zgromadzony w sprawie

materiał dowodowy, obejmujący również dowody osobowe, przyznał rację – inaczej

I CSK 2158/25

3

aniżeli Sąd Rejonowy – stronie powodowej, przyjąwszy, że pozwany nie wykazał,

iżby cena faktycznie została zapłacona gotówką.

Na tym tle wywody wniosku – w zestawieniu z motywami zaskarżonego

wyroku i z uwzględnieniem ograniczonej w sferze faktycznej kognicji Sądu

Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.) – nie

pozwalały uznać, że skarga kasacyjna była, w przyjętym wcześniej rozumieniu,

oczywiście uzasadniona. Pozwany zbyt szeroko postrzega domniemanie prawne

wiążące się z dokumentem prywatnym (art. 245 k.p.c.). Przepis ten odnosi się do

autentyczności dokumentu i nakazuje domniemywać, że osoba, która dokument

podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie; nie odnosi się natomiast –

inaczej niż art. 244 w związku z art. 252 k.p.c. kreujący domniemania związane z

dokumentem urzędowym – do prawdziwości złożonego oświadczenia (zgodności z

rzeczywistym stanem rzeczy).

Zgodzić się trzeba, że w tym kontekście podanie przez Sąd Okręgowy w

wątpliwość, na podstawie zaprzeczenia pozwanego, faktu sporządzenia przez

powoda oświadczenia, z którego wynikało potwierdzenie zapłaty, może budzić

zastrzeżenia. Zasadnie natomiast podkreślił Sąd Okręgowy, że sporny dokument

prywatny statuował tylko domniemanie, iż wystawca złożył oświadczenie objęte

jego osnową. Domniemanie to nie odnosi się natomiast do faktu zapłaty (por. a

contrario art. 815 § 2 k.p.c.). Pozwany nie miał także racji zarzucając, że na

podstawie art. 245 w związku z art. 253 i art. 234 k.p.c. to na powodzie spoczywał

ciężar dowiedzenia, że zawarta w dokumencie prywatnym adnotacja „zapłacono

gotówką” jest fałszywa. Konkludując, stwierdzenie przez Sąd Okręgowy, że faktura,

mimo opatrzenia jej podpisem wystawcy, nie stanowiła dowodu, a ściślej nie

nakazywała domniemywać (art. 234 k.p.c.), iż faktycznie doszło do zapłaty w formie

gotówkowej, a w konsekwencji obciążenie pozwanego ciężarem dowiedzenia

zapłaty (art. 6 k.c.) – mimo przedstawienia rozważanej faktury – nie uzasadniało

tezy o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej.

Oceny tej nie zmieniało odwołanie się do art. 462 k.c. Odmienną kwestią jest

zarazem, co należało podkreślić, możność powiązania z dokumentem prywatnym o

określonej treści domniemania faktycznego, że zawarte w dokumencie

I CSK 2158/25

4

oświadczenie jest zgodne z rzeczywistością (art. 231 k.p.c.), a tym samym

potraktowania takiego dokumentu jako dowodu faktów objętych jego osnową, z

zastrzeżeniem możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwnego. Stosowanie tego

rodzaju domniemań (wnioskowań) lokuje się jednak w sferze oceny dowodów, a

tym samym należy do domeny sądów meriti i zgodnie z utrwalonym poglądem nie

podlega kontroli kasacyjnej ze strony Sądu Najwyższego (por. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2017 r., I CSK 93/17, z dnia 23 czerwca 2020 r., V

CSK 506/18 i z dnia 22 stycznia 2021 r., II CSKP 23/21, OSNC 2022, nr 1, poz. 5).

Należało tym samym odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1,

art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

Paweł Grzegorczyk

(K.G.)

[SOP]