Spór kredytobiorców z syndykiem o kredyt frankowy. SN nie przyjął skargi

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

I CSK 2172/25

2

w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego

w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,

o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Pozwany wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c.), które przedstawił jako pytanie: „czy kryterium, na podstawie którego strona

jest uprawniona do określenia wysokości świadczenia, a w niniejszej sprawie - na

podstawie którego bank jest uprawniony do określenia kursu waluty obcej - może

wynikać nie z treści samych oświadczeń woli stron, a z innych czynników, które na

podstawie art. 56 k.c. współkształtują treść stosunku prawnego, tj. z zasad

współżycia społecznego lub ustalonych zwyczajów?”.

Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu

o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym

orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to

zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną

uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze

stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być

ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla

systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej

sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez

sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i

art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez

skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.

Problem sformułowany przez skarżącego był w ostatnich latach przedmiotem

wykładni Trybunału Sprawiedliwości UE oraz Sądu Najwyższego. W orzecznictwie

przyjęto, że w celu zrealizowania przez bank obowiązków informacyjnych co do

ryzyka walutowego i kursowego, które wiąże się dla konsumenta z zawarciem

umów kredytowych indeksowanych do waluty obcej (denominowanych w walucie

I CSK 2172/25

3

obcej) nie jest wystarczające stwierdzenie w umowie, że ryzyko związane ze

zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca oraz odebranie od niego oświadczenia –

zawartego we wniosku o udzielenie kredytu – o standardowej treści, iż został

poinformowany o ponoszeniu ryzyka wynikającego ze zmiany kursu waluty oraz

przyjął do wiadomości i akceptuje to ryzyko. Istnieje obowiązek ostrzegawczy

instytucji finansowej, która oferując kredyt powiązany z walutą obcą kredytobiorcy,

niejednokrotnie takiemu, który nie ma zdolności kredytowej do zaciągnięcia kredytu

złotowego, powinna dołożyć szczególnej staranności w zakresie wyraźnego

wyjaśnienia zagrożeń wiążących się z takim produktem finansowym. Zachowanie

informacyjne banku powinno polegać na poinformowaniu klienta o zakresie ryzyka

kursowego w sposób jednoznaczny i zrozumiale unaoczniający konsumentowi,

który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie

tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu

kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej mimo dokonywania regularnych spłat

(zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 14 marca 2019 r., C-118/17, pkt 35;

wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, OSP 2021, nr 2,

poz. 7).

Jak wyjaśniono w orzecznictwie, to, że w stanie prawnym przed 26 sierpnia

2011 r. ustawodawca co do zasady akceptował zawieranie umów kredytu,

w których waluta obca pełniła funkcję waloryzacyjną, znajduje potwierdzenie w art.

69 ust. 2 pkt 4a i art. 75b pr. bank., mających – w związku z art. 4 i art. 5 ust. 1

ustawy z 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych

ustaw (Dz. U. Nr 165 poz. 984) – zastosowanie także do umów zawartych przed jej

wejściem w życie w odniesieniu do niespłaconej jeszcze części kredytu. Możliwość

skorzystania z mechanizmu rozliczeń określonego w art. 75b pr. bank. nie

pozbawia jednak powodów uprawnienia do zażądania skontrolowania

z odwołaniem się do kryteriów ustalonych w art. 3851 § 1 albo art. 58 k.c.

postanowień umowy, którą zawarli z pozwanym. Nowelizacja prawa bankowego

z 29 lipca 2011 r. przyznała bowiem kredytobiorcom jedynie dodatkowe

uprawnienie do spłacania rat kredytu indeksowanego lub denominowanego do

waluty obcej bezpośrednio w tej walucie, co nie znaczy, że nałożyła na nich

obowiązek zachowania takiej formy spłaty albo że wyłączyła możliwość zgłoszenia

I CSK 2172/25

4

roszczeń powstałych na gruncie umów niespełniających wymagań stawianych

umowom kredytowym w stosunkach z konsumentami.

Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.),

dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (uchwała składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1,

poz. 2). Wykładnia językowa art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c. nie stwarza

podstaw do przyjęcia, że w ramach oceny abuzywności postanowienia istotny jest

sposób jego stosowania przez przedsiębiorcę ani to, dla której ze stron jest to

korzystne, lecz sposób kształtowania praw i obowiązków konsumenta przez

oceniane postanowienie. Z przepisu wynika, że przedmiotem oceny jest samo

postanowienie, a więc wyrażona w określonej formie treść normatywna, tzn. norma

lub jej element określający prawa lub obowiązki stron (zob. uchwałę siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 20 listopada 2015 r., III CZP 17/15), a jej punktem

odniesienia – sposób oddziaływania postanowienia na prawa i obowiązki

konsumenta. Taka interpretacja pozostaje w zgodzie z powszechnie akceptowanym

poglądem, że art. 3851 § 1 k.c. jest instrumentem kontroli treści umowy (stosunku

prawnego). To, w jaki sposób postanowienie jest stosowane, jest kwestią odrębną,

do której art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c. wprost się nie odnosi (zob. uchwałę

Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2).

Sankcje będące konsekwencją abuzywności postanowień umownych działają ze

skutkiem ex tunc, a to oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym

w stosunku do daty zawarcia umowy zawierającej klauzule abuzywne pozostają

bez znaczenia dla takiego charakteru tych postanowień umownych, chyba że

konsument wyrazi wolę ich utrzymania w mocy.

W judykaturze Sądu Najwyższego obecnie dominuje pogląd, że klauzule

kształtujące mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego

indeksowanego do waluty obcej (denominowanego w walucie obcej), określają

główne świadczenie kredytobiorcy (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 4 kwietnia

2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20). Pogląd ten uwzględnia stanowisko

Trybunału Sprawiedliwości UE, w orzecznictwie którego podkreśla się, że za

postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu „głównego przedmiotu umowy”

I CSK 2172/25

5

w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy uważać te, które określają

podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu

charakteryzują tę umowę (por. wyroki TSUE z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler

i Káslerné Rábai, pkt 49-50; z 26 lutego 2015 r., C-143/13, Matei, pkt 54; z 23

kwietnia 2015 r., C-96/14, Van Hove, pkt 33; z 20 września 2017 r., C-186/16,

Andriciuc i in., pkt 35). Za takie uznawane są klauzule indeksacyjne (waloryzacyjne),

jak i postanowienia odnoszące się do ustalonego w walucie obcej mechanizmu

waloryzacji świadczeń (określane niekiedy jako „klauzule ryzyka walutowego”),

które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy – konsumenta ryzykiem zmiany kursu

waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob. wyroki TSUE

z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc i in., pkt 37; z 20 września 2018 r.,

C-51/17, OTP Bank i OTP Faktoring, pkt 68; z 14 marca 2019 r., C-118/17, Dunai,

pkt 48; z 3 października 2019 r., C-260/18, Dziubak, pkt 44).

Klauzule waloryzacyjne, które nie zostały wyrażone w umowie kredytu

w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod kątem spełnienia przesłanek

z art. 3851 § 1 k.c. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE wyjaśniono, że

wymaganie wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem

nakazuje, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie

mechanizmu, do którego odnosi się ów warunek, a także, w zależności od

przypadku, związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym

w innych warunkach, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu

o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy

konsekwencje ekonomiczne. Postanowienia umowy (regulaminu), określające

zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie

kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie

kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień

umownych.

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że postanowienia umowy (regulaminu), określające

zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie

kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie

kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień

umownych, kształtują bowiem prawa i obowiązki konsumenta w sposób

I CSK 2172/25

6

sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczność

z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów konsumenta polega w tym

przypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz wysokości

świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty

kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili

wymagalności poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości

świadczenia konsumenta. Takie postanowienia, które uprawniają bank do

jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do

arbitralnego działania banku. W ten sposób obarczają kredytobiorcę

nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron.

Skonstruowane w ten sposób, w ślad za wzorcem stosowanym przez bank,

uregulowania umowne są niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda

przedsiębiorcy (banku) w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób

ograniczona, np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od

kursu ustalanego z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów (zob. np. wyrok

z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134).

Abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku, z mocy samego prawa,

dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że następczo

udzieli on świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich

skuteczność z mocą wsteczną (zob. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

– zasada prawna – z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56).

Powodowie takiej zgody nie udzielili, o czym świadczą ich twierdzenia i zarzuty

podnoszone w toku procesu.

Jak wyjaśniono w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jeżeli eliminacja

niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji

regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści

praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, iż strony pozostają związane

pozostałą częścią umowy. Koresponduje to z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, który

przewiduje, że nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców

lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa

w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po

wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków.

I CSK 2172/25

7

W wyroku z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Bank BPH S.A., Trybunał

Sprawiedliwości UE orzekł, że wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13

należy dokonywać w ten sposób, że z jednej strony nie stoją one na przeszkodzie

temu, by sąd krajowy usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej

między przedsiębiorcą a konsumentem, w wypadku gdy odstraszający cel tej

dyrektywy jest realizowany przez krajowe przepisy ustawowe regulujące

korzystanie z niego, o ile element ten stanowi odrębne zobowiązanie umowne,

które może być przedmiotem indywidualnej kontroli pod kątem nieuczciwego

charakteru. Z drugiej strony przepisy te stoją na przeszkodzie temu, by sąd

odsyłający usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między

przedsiębiorcą a konsumentem, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany

treści tego warunku przez zmianę jego istoty.

Wyeliminowanie z łączącej strony umowy abuzywnych postanowień

umownych rodzi zatem konieczność dokonania oceny, czy umowa w pozostałym

zakresie jest możliwa do utrzymania. Sąd meriti rozważył tę kwestię i uznał, że

obowiązywanie umowy po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków jest

niemożliwe. Jak przyjął Sąd Najwyższy, wyeliminowanie ryzyka kursowego,

charakterystycznego dla umowy kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej

i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest

równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za

umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny

podtyp czy wariant umowy kredytu. Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego

rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest

możliwe, co przemawia za opowiedzeniem się o jej nieważności (wyrok Sądu

Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18).

W razie stwierdzenia abuzywności klauzuli ryzyka walutowego i klauzul

przeliczeniowych utrzymanie umowy nie jest możliwe z prawnego punktu widzenia.

Jest tak zwłaszcza wówczas, gdy unieważnienie tych klauzul doprowadziłoby nie

tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale

również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio

związane z indeksacją kredytu do waluty. W konsekwencji art. 6 ust. 1 dyrektywy

93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu

I CSK 2172/25

8

nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do

waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio

powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem

krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego

powodu, iż ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu

umowy (zob. wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE z 14 marca 2019 r., C-118/17,

pkt 52; z 5 czerwca 2019 r., C-38/17, HS, pkt 43; z 3 października 2019 r.,

C-260/18, pkt 44 i 45; wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK

382/19).

W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów – zasada prawna –

z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 (OSNC 2021, nr 9, poz. 56) Sąd Najwyższy

wyjaśnił, że zastąpienie klauzul niedozwolonych rozwiązaniami przewidzianymi

w innych przepisach wchodzi w rachubę tylko wtedy, gdy (koniunkcja przesłanek):

1) po wyłączeniu klauzuli abuzywnej umowa nie może obowiązywać, o czym

decyduje obiektywne podejście w świetle prawa krajowego, a zatem wola jednej ze

stron, w tym konsumenta, nie ma w tym zakresie rozstrzygającego znaczenia (por.

też wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 15 marca 2012 r.,

C-453/10, Jana Pereničova, pkt 33-34, z 14 marca 2019 r., C-118/17, Zsuzsanna

Dunai, pkt 40, 51, z 26 marca 2019 r., C-70/17 i C-179, Abanca Corporación

Bancaria, pkt 57, z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, pkt 39-41,

z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W. i R.W., pkt 83, 89, z 2 września 2021 r.,

C-932/19, OTP Jelzálogbank i in., pkt 49-50, z 8 września 2022 r., C-80/21,

C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 74, z 8 września 2022 r., w połączonych sprawach

C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 67, 74 oraz z 12 października 2023 r.,

C-645/22, Luminor Bank, pkt 29, 37); 2) całkowity upadek umowy naraża

konsumenta na „szczególnie niekorzystne konsekwencje”, w świetle okoliczności

istniejących lub możliwych do przewidzenia w czasie sporu (por. wyrok Sądu

Najwyższego z 8 marca 2023 r., II CSKP 617/22; por. też wyroki Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil

Dziubak, pkt 51, z 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 67,

z 27 kwietnia 2023 r., C-705/21, AxFina Hungary, pkt 41 oraz z 23 listopada 2023

r., C-321/22, Provident Polska, pkt 87, z uwzględnieniem rzeczywistych i bieżących

I CSK 2172/25

9

interesów konsumenta i z zastrzeżeniem, że „do celów tej oceny decydująca jest

wola wyrażona przez konsumenta w tym względzie” w tym sensie, że jeżeli sąd

poinformował konsumenta w sposób obiektywny i wyczerpujący o skutkach

prawnych oraz szczególnie szkodliwych skutkach ekonomicznych, jakie może mieć

dla niego unieważnienie umowy, sąd ten nie może, po uwzględnieniu jego woli

stwierdzenia nieważności umowy, sprzeciwić się zrzeczeniu się przez niego

ochrony przyznanej im przez dyrektywę 93/13 (por. wyroki Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21,

D.B.P., pkt 78 w związku z pkt 74-75, z 16 marca 2023 r., C-6/22, M.B.,U.B.,M.B.

przeciwko X S.A. (M.B. i in.), pkt 43-45 i teza oraz z 12 października 2023 r.,

C-645/22, Luminor Bank, pkt 29; postanowienie Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z 18 października 2023 r., C-117/23, Eurobank Bulgaria, pkt 66,

a z drugiej strony sąd nie może chronić konsumenta przed upadkiem umowy, jeżeli

ocenia, że nie naraża on go na „szczególnie niekorzystne konsekwencje”, choćby

konsument domagał się tej ochrony (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z 12 października 2023 r., C-645/22, Luminor Bank, pkt 38, 40-41); 3)

istnieje przepis dyspozytywny albo przepis „mający zastosowanie, gdy strony danej

umowy wyrażą na to zgodę”, który mógłby zastąpić wyłączone niedozwolone

postanowienie umowne, umożliwiając utrzymanie umowy (z korzyścią dla

konsumenta); jeżeli niedozwolone postanowienie umowne odzwierciedlało

obowiązujący przepis ustawowy mający zastosowanie w przypadku porozumienia

stron, w rachubę wchodzi także zastąpienie niedozwolonego postanowienia „tym

stanowiącym punkt odniesienia przepisem ustawowym w nowym brzmieniu

przyjętym już po zawarciu umowy” (np. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z 26 marca 2019 r., C-70/17 i C-179/17 Abanca Corporación Bancaria,

pkt 59-64 i teza).

Oceniana w niniejszej sprawie umowa bez dotkniętych abuzywnością tzw.

klauzul przeliczeniowych do waluty obcej nie może nadal obowiązywać. Jest tak

dlatego, że ich wyeliminowanie prowadzi także do upadku klauzuli ryzyka

walutowego, charakterystycznego dla umowy kredytu waloryzowanego kursem

waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką

LIBOR, co jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że

I CSK 2172/25

10

należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez

strony, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu.

Bez postanowień określających sposób wyznaczenia kursu miarodajnego do

przeliczenia złotówki na franki szwajcarskie i na odwrót (bez uzupełnienia

związanej z tym luki), klauzule przewidujące indeksację (ucieleśniające też ryzyko

walutowe), w ogóle nie mogą wywrzeć skutku (np. wyrok Sądu Najwyższego z 11

grudnia 2019 r., V CSK 382/18 i z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22). Oznacza to

z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy

o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe (np. wyroki Sądu

Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20,

z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i II CSKP

382/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22, z 8

listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z 31

stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z 10 marca

2023 r., II CSKP 1017/22, z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1016/22, z 25 maja 2023

r., II CSKP 1311/22, z 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1159/22, z 25 lipca 2023

r., II CSKP 1487/22, z 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22, z 8 listopada 2023 r.,

II CSKP 1530/22, z 21 listopada 2023 r., II CSKP 1675/22 i II CSKP 701/23, z 29

listopada 2023 r., II CSKP 1460/22, i II CSKP 1753/22, z 19 stycznia 2024 r.,

II CSKP 874/22, z 24 stycznia 2024 r., II CSKP 1496/22, z 6 września 2024 r.,

II CSKP 1644/22). Skoro powodowie konsekwentnie opowiadali się za upadkiem

umowy, to Sądy meriti nie mogły przyjąć, że naraża ich to na „szczególnie

niekorzystne konsekwencje”. Z tych względów uzupełnienie luk w umowie nie było

możliwe.

Niezależnie od powyższego, w judykaturze wielokrotnie wskazywano na

niedopuszczalność zastąpienia niedozwolonych postanowień kursowych przez

sięgnięcie do art. 358 § 2 k.c. (w szczególności wyroki Sądu Najwyższego z 27

maja 2022 r., II CSKP 395/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 20 lutego

2023 r., II CSKP 809/22, z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22, z 19 stycznia

2024 r., II CSKP 874/22), do przepisów o charakterze ogólnym, przewidujących, iż

skutki wyrażone w treści czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez

skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią

I CSK 2172/25

11

przepisów dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie, jeżeli strony

umowy wyrażą na to zgodę (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, pkt 62 oraz pkt 3

sentencji, z 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 77, z 12

stycznia 2023 r., C-395/21, D.V., pkt 63, 65 i z 16 marca 2023 r., C‑6/22, M.B. i in.,

pkt 56), wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.) czy art. 41 Prawa wekslowego (por.

w szczególności wyroki Sądu Najwyższego z 27 maja 2022 r., II CSKP 395/22, z 8

listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z 27

kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22, i z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22.

W wyroku z 18 listopada 2021 r., C-212/20, A.S.A., pkt 68, 70, 78, teza, Trybunał

Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, że art. 5 i 6 dyrektywy 93/13 należy

interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy,

który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy zawartej między

przedsiębiorcą a konsumentem w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej dyrektywy, dokonał

wykładni tego warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet

jeśli taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz –

co do kosztów postępowania – art. 108 § 1 k.p.c., orzeczono jak w postanowieniu.

[dr]

[a.ł]