Kredyt frankowy z 2008 roku. SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej banku

Wyrokiem z 22 listopada 2022 r., II C 2172/20, Sąd Okręgowy w Warszawie

ustalił nieważność umowy kredytu z 7 lipca 2008 r. zawartej pomiędzy poprzednikiem

prawnym pozwanego banku a powodami, zasądził od banku na rzecz powodów

49 023,93 zł i 34 325,90 CHF z odsetkami i oddalił powództwo w pozostałym

zakresie.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Warszawie

oddalił apelację banku.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 7 lipca 2008 r. powodowie zawarli

z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu w wysokości 170 000

zł, indeksowanego o franka szwajcarskiego (CHF). Spłata kredytu miała nastąpić

w 360 miesięcznych równych ratach. Kredyt uruchomiono jednorazowo 4 sierpnia

2008 r. w wysokości 170 000 zł, przeliczone na 90 085,32 CHF. Strony 28 maja

2012 r. zawarły aneks, w którym postanowiły, że spłata kredytu będzie następowała

w CHF. Integralną częścią umowy kredytu stanowił regulamin, zgodnie z którym

kredyt indeksowany do waluty obcej to kredyt oprocentowany według stopy

procentowej opartej na stopie referencyjnej dotyczącej waluty innej niż złote, którego

wypłata oraz spłata odbywa się w złotych, w oparciu o kurs waluty obcej według tabeli

banku. W wykonaniu umowy w okresie od 4 września 2008 r. do 4 czerwca 2012 r.

kredytobiorcy wpłacili 49 023,93 zł tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych. Do

lutego 2022 r. kredytobiorcy wpłacili na rzecz banku 34 325,90 CHF.

Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy kredytu dotyczące

indeksacji mogą być uznane za abuzywne, o ile nie zostały sformułowane w sposób

jednoznaczny (art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c.), czyli nie zostały wyrażone prostym

i zrozumiałym językiem. Brak jest podstaw, aby uznać, że klauzule waloryzacyjne

zostały wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny i precyzyjny. Przede wszystkim

kredytobiorcy, jako konsumenci nie zostali przed zawarciem umowy poinformowani

przez przedsiębiorcę o ryzyku kursowym w sposób, który mógłby uzasadniać

przyjęcie, że główne świadczenie zostało sformułowane w sposób jednoznaczny.

Bez znaczenia jest fakt złożenia przez kredytobiorców oświadczenia, iż są świadomi

ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej w stosunku do

I CSK 2331/25

3

złotego, w całym okresie kredytowania i akceptuje to ryzyko. Formalne

poinformowanie strony powodowej o ryzyku kursowym nie jest wystarczające dla

uznania postanowień umowy dotyczących mechanizmu indeksacji za transparentne.

Skutkiem zawarcia w umowie klauzul indeksacyjnych jest ryzyko kursowe,

ponoszone przez obie strony umowy, przy czym ryzyko ponoszone przez

przedsiębiorcę jest ograniczone, zaś ryzyko konsumenta nie jest niczym

ograniczone. Sąd drugiej ocenił jako niedozwolone postanowienia umowne te

klauzule zawarte w umowie z konsumentem, które uzależniają wysokość sumy,

w jakiej kredyt ma być wypłacony i zwrócony, od decyzji tylko jednej ze stron,

w dodatku strony silniejszej.

Wobec konkluzji, że umowa kredytu zawierająca abuzywne klauzule

obejmujące główne świadczenia stron jako nieważna (bezskuteczna) ex lege nie

wiąże stron ze skutkiem ex tunc, roszczenie kredytobiorców o zwrot spełnionego

świadczenia było zasadne w świetle art. 410 k.c.

Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na potrzebę wykładni:

1) art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65, 354, 358 § 2, art. 3851

§ 1 i 2 i art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr.bank.;

2. art. 189 k.p.c.

oraz wystąpienie w sprawie istotnych zagadnień prawnych:

1) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych,

nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)

warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro

klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie

stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych;

2) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do

indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki

umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji

wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania

I CSK 2331/25

4

umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej

i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku

nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do

podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych

w walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR;

3) czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania

spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej lub

częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie art. 69 ust. 3

pr.bank., wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności krajowego ustawodawcy,

uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub indeksowane do waluty

innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Bank nie objął wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienia

abuzywności postanowień umowy przewidujących dokonywanie przeliczeń złotych

na CHF i odwrotnie kursami ustalanymi jednostronnie przez bank. Natomiast

uchwałą całego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do rangi

zasady prawnej podniesiono tezy:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej w oparciu o powyższe podstawy, gdyż wykluczają

istnienie stosunku prawnego po usunięciu z treści umowy kredytu indeksowanego

źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu drugiej instancji

I CSK 2331/25

5

o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych ustanowionych w umowie lub

zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej.

Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania

art. 3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN

z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r.,

III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany

nieważnej umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.),

chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.

Wykładni nie wymaga art. 189 k.p.c. co do tego, czy w sytuacji, gdy

kredytobiorcy przysługuje roszczenie o zapłatę, ma on interes prawny do wytoczenia

powództwa wyłącznie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego. Wprawdzie

art. 189 k.p.c. nie może być podstawą ustalenia nieważności umowy, gdyż

nieważność umowy jest jedynie przesłanką rozstrzygnięcia o innych żądaniach,

w tym o żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku kredytu. Jednak w

praktyce orzeczniczej przyjęło się orzekanie o ważności umowy rozumianej jako

skrótowe określenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego mającego powstać

na mocy spornej umowy. Przy tym dopóki nieważna umowa nie zostanie wykonana

w całości lub z innych przyczyn nie przestanie wiązać, strona umowy ma interes

prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku kredytu, tj. nieważności umowy kreującej

ten stosunek, niezależnie od roszczeń powstałych w związku z wykonaną częścią

umowy.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. powodom przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

(G.G.)

[SOP]

I CSK 2331/25

6