Sąd Najwyższy nie przyjął skargi o służebność na rowie melioracyjnym

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten

odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od

orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania

sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w

zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w

skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o

I CSK 2401/25

2

charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod

kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uczestnik

B.B. powołał się na wszystkie przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 k.p.c.

Nieważność postępowania uczestnik wiązał z art. 379 pkt 5 k.p.c. i

pominięciem wezwania do wzięcia udziału w sprawie właściciela działki, po której

przebiega odcinek kanalizacji opadowej, do której odnosiło się żądanie wniosku. W

tym względzie należało jednak zauważyć, że zgodnie z utrwalonym poglądem

orzecznictwa, niewzięcie przez zainteresowanego udziału w sprawie toczącej się w

postępowaniu nieprocesowym nie powoduje nieważności postępowania, ponieważ

art. 379 pkt 5 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. odnosi się do podmiotu, który uzyskał

status uczestnika postępowania, nie zaś podmiotu, w tym także zainteresowanego,

który tego statusu nie posiadał; osoba taka może natomiast bronić swoich praw na

podstawie art. 524 § 2 k.p.c. (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego, zasada prawna, z dnia 20 kwietnia 2010 r., III CZP 112/10, OSNC

2010, nr 7-8, poz. 98).

Wykazanie oczywistej zasadności skargi kasacyjnej stawia skarżącemu

szczególnie wysokie wymagania. Jak przyjmuje się w utrwalonej judykaturze Sądu

Najwyższego, oczywista zasadność skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego

prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie.

Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec bez potrzeby głębszej analizy,

czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań. Zarzucane uchybienia muszą

zatem mieć kwalifikowany charakter, odnosić się do konkretnych, powołanych

przez skarżącego przepisów prawa i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka (por.

m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00,

OSNC 2001, nr 3, poz. 52, z dnia 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr

10, poz. 156 i z dnia 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18).

Uzasadnienie wniosku nie przekonywało, by taka sytuacja miała miejsce w

sprawie zakończonej zaskarżonym postanowieniem. Wbrew stanowisku

skarżącego, Sąd Okręgowy nie przyjął, że rowy melioracyjne nie stanowią

własności właścicieli nieruchomości gruntowych, przez które przebiegają. Wskazał

I CSK 2401/25

3

natomiast, czego nie można podważać, że rowy te, jako urządzenia melioracji

wodnej, służą nie tylko właścicielowi gruntu, przez który przebiegają, lecz także

właścicielom innych nieruchomości, na które mogą wywierać korzystny wpływ. Z

uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika również, dlaczego Sąd

Okręgowy, inaczej niż Sąd Rejonowy, uznał za wystarczające ustanowienie

służebności gruntowej na odcinku do studzienki kanalizacyjnej na rowie

melioracyjnym biegnącym po działce uczestnika ([…]), jak i działce […]1. Uznał

bowiem – czego nie dostrzeżono ani nie podważono we wniosku – że znoszenie

przez właściciela rowu (nieruchomości, której rów jest częścią składową)

odprowadzania i przepływu wód z sąsiednich nieruchomości stanowi jedno z

ograniczeń współkształtujących prawo własności w rozumieniu art. 140 k.c.

Argumentacja ta podważała tę zasadniczą część wywodów wniosku, w której

wytykano, że zaskarżone postanowienie ustanawia prawa podmiotowe skuteczne

wobec nieruchomości będącej własnością osób trzecich, niebiorących udziału w

postępowaniu.

Z wniosku nie wynikało również, aby w sprawie rozstrzygniętej zaskarżonym

postanowieniem wystąpiły przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2

k.p.c. Skarżący nie sformułował żadnego konkretnego zagadnienia prawnego, a

założeniem wywodów dotyczących tej przyczyny kasacyjnej było przekonanie, iż

korzystanie z rowu melioracyjnego na cudzej działce wymaga ustanowienia

służebności, a skoro tak, to służebność winna obciążać wszystkie działki, na

których ulokowane jest urządzenie, ponieważ odwodnienie ma kompleksowy

charakter. Założenie to odrywało się jednak od stanowiska wyrażonego przez Sąd

Okręgowy, o czym była mowa wcześniej. W zakresie rozważań mających służyć

wykazaniu potrzeby wykładni art. 285 § 1 k.c., należało natomiast ograniczyć się do

spostrzeżenia, że nawiązywały one do stanowiska, jakoby uprawnienie

ustanowione przez Sąd Okręgowy miało obciążać prawo własności osób trzecich.

Motywy zaskarżonego postanowienia – z przyczyn wskazanych już wcześniej – nie

stwarzały jednak podstaw do przyjęcia takiego zapatrywania.

Ubocznie tylko należało wskazać, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania ujawniał wyraźną argumentacyjną sprzeczność, przyoblekając w

istocie te same kwestie prawne w ramy przyczyn kasacyjnych określonych w

I CSK 2401/25

4

art. 398 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Jasne jest tymczasem, że albo w sprawie występuje

zagadnienie prawne, a więc kwestia trudna, dotychczas nierozstrzygnięta i

wymagająca pogłębionej analizy, ewentualnie – potrzeba wykładni relewantnych

przepisów na szczeblu Sądu Najwyższego z racji ich ponadprzeciętnego stopnia

trudności albo też skarga jest zasadna w sposób oczywisty, co zakłada

niewystępowanie w sprawie żadnych zagadnień prawnych, poważnych wątpliwości

interpretacyjnych lub rozbieżności w orzecznictwie (por. np. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2011 r., II UK 24/11, z dnia 29 lipca 2015 r.,

I CSK 980/14, i z dnia 18 października 2016 r., I UK 466/15).

W konkluzji należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

przypominając zarazem, że Sąd Najwyższy bada na tym etapie postępowania

wyłącznie wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego

uzasadnienie, nie wnikając w zasadność podstaw kasacyjnych.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.,

Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

Paweł Grzegorczyk

(K.G.)

[a.ł]