Kredyt indeksowany do franka. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi banku

Wyrokiem z 21 kwietnia 2023 r., I C 1176/22, Sąd Okręgowy w Bydgoszczy

ustalił nieważność umowy kredytu zawartej pomiędzy poprzednikiem prawnym

pozwanego banku a powodowym kredytobiorcą i zasądził od banku na rzecz

kredytobiorcy 84 785,09 zł z odsetkami z tytułu zwrotu spłaconych rat kapitałowo-

odsetkowych.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Gdańsku zmienił

wyrok Sądu Okręgowego i zasądzoną nim sumę obniżył do 24 785,09 zł, oddalił

powództwo w pozostałym zakresie i oddalił apelację banku w pozostałej części.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 18 kwietnia 2008 r. powód zawarł

z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu. Bank udzielił kredytu

w wysokości 60 000,00 zł waloryzowanego do franka szwajcarskiego na 240

miesięcy do 18 kwietnia 2028 r. W umowie określono, że wysokość kredytu w CHF

zostanie określona według kursu kupna CHF, zgodnie z „Tabelą kursów”

obowiązującą w banku w dniu wypłaty. O wysokości wykorzystanego kredytu w CHF,

wysokości odsetek w okresie karencji oraz wysokości rat kapitałowo - odsetkowych

w wyżej wymienionej walucie bank miał informować kredytobiorców w terminie 7 dni

od dnia całkowitego wykorzystania kredytu na zasadach określonych w umowie.

Kredyt został wypłacony w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu na CHF

według kursu kupna obowiązującego w banku. Wysokość rat kapitałowo-

odsetkowych określona została w CHF, a ich spłata następować miała w złotych po

uprzednim przeliczeniu rat i należnych odsetek według kursu sprzedaży dewiz dla

CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu spłaty. Od 19 maja

2008 r. do 20 czerwca 2022 r. kredytobiorca uiścił na rzecz banku tytułem spłaty rat

kapitałowo-odsetkowych 84 785,09 zł.

Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy nie były indywidualnie

uzgodnione, gdyż swoboda kredytobiorcy sprowadzała się do określenia sumy

potrzebnego im kredytu i jego przeznaczenia. Treść umowy została przygotowana

jednostronnie przez bank, co stwarza domniemanie, iż nie było indywidualnych

negocjacji. Umowa zawiera postanowienia wprowadzające mechanizm indeksacji

i wyznaczające kursy walut, które określają główne świadczenia stron, jednak te

I CSK 2467/25

3

postanowienia nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Instytucje

finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom informacje wystarczające do podjęcia

przez nich świadomych i rozważnych decyzji, tymczasem bank nie udowodnił, że

zrealizował ciążący na nim obowiązek informacyjny.

Sąd Apelacyjny ocenił, że postanowienia umowy odwołujące się w zakresie

ustalania kursu waluty CHF do wewnętrznych tabel kursów banku są niedozwolone.

Usunięcie abuzywnych postanowień z umowy skutkuje brakiem możliwości ustalenia

kursu wymiany i oprocentowania, a w konsekwencji brakiem możliwości

wykonywania umowy w obowiązującym dotychczas kształcie. Łącząca strony

umowa, po wyeliminowaniu z niej postanowień niedozwolonych, które określają

główne świadczenia stron i są elementami przedmiotowo istotnymi umowy

kredytowej, nie może być w dalszym ciągu wykonywana, zaś w polskim systemie

prawnym nie ma przepisu, który nadawałby się do uzupełnienia luki powstałej

wskutek eliminacji abuzywnego postanowienia wprowadzającego do umowy

klauzulę indeksacyjną. Kredytobiorcom przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych

środków pieniężnych, jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w zw. z art. 405

k.c.) niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu

nienależnie otrzymanej kwoty kredytu.

Uwzględniając częściowo zarzut potrącenia podniesiony przez bank

w apelacji, Sąd drugiej instancji zmienił w części zasądzającej wyrok Sądu

Okręgowego.

Pozwany bank zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną i wniósł

o jej przyjęcie do rozpoznania ze względu na następujące zagadnienia prawne:

1) czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu

postanowienia abuzywnego, tj. na etapie, poprzedzającym etap zastępowania

postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, dopuszczalne jest ustalenie

treści umowy (stosunku prawnego) w zakresie, który był regulowany przez abuzywną

normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 ustawy - Prawo

wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. ze wskazanymi

w przypisie kilkudziesięcioma przepisami, z których na zasadzie analogii iuris lub

analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje generalna norma, zgodnie z

którą wartość waluty obcej określa się według kursu średniego NBP;

I CSK 2467/25

4

2) czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie

z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy,

dnia powstania sporu, czy dnia orzekania;

3) czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej jego

substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych

zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce, gdyby umowa nie

zawierała tego abuzywnego postanowienia;

4) czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który

znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej Klauzuli

Kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na potrzeby

operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie kredytu.

Jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

pozwany bank wskazał również, że w sprawie zachodzi potrzeba wykładni art. 3851

§ 1 i 2 k.c. wywołujących rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego,

dotyczące tego, które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu

indeksowanych do franka szwajcarskiego są abuzywne w przypadku stwierdzenia

przez sąd, że uprawnienie banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza

rażąco interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna

jest wówczas wyłącznie Klauzula Kursowa określająca sposób ustalenia wartości

franka szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji

kredytu, tj. Klauzula Kursowa i Klauzula Ryzyka Walutowego stanowiąca, że

wysokość zobowiązań z umowy kredytu zależna jest od zmiennej na przestrzeni

obowiązywania umowy wartości waluty obcej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Bank nie objął wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienia

abuzywności postanowień umowy przewidujących dokonywanie przeliczeń złotych

na CHF i odwrotnie kursami ustalanymi jednostronnie przez bank. Natomiast

uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do

rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż:

I CSK 2467/25

5

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po

usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o

przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu

drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych

ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu

indeksowanego do waluty obcej.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę powód wniósł o przyznanie kosztów, lecz wniosek

ten był bezskuteczny (art. 167 k.p.c.), ponieważ został wniesiony po terminie

określonym w art. 3987 § 1 k.p.c.

(G.G.)

[SOP]