Kredyt we frankach bez mechanizmu kursu. SN nie przyjął skargi banku do rozpoznania

I CSK 2495/25

2

Wyrokiem z 5 lipca 2023 r., II C 2624/22, Sąd Okręgowy w Białymstoku

zasądził od banku na rzecz powodów 237 924,55 zł i 36 663,08 CHF z odsetkami od

dnia uprawomocnienia się orzeczenia tytułem zwrotu spłaconych rat kapitałowo-

odsetkowych w wykonaniu umowy kredytu i oddalił powództwo w pozostałym

zakresie.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Białymstoku

oddalił apelację banku.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 29 października 2007 r. powodowie zawarli

z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu hipotecznego w

wysokości 178 832,34 CHF na okres 300 miesięcy. Kredytobiorcy zobowiązali się do

spłaty kredytu z odsetkami w złotych, w równych ratach kapitałowo-odsetkowych.

Każda rata, z wyjątkiem raty wyrównującej, zawierała odsetki naliczone za okres

miesiąca od salda kredytu pozostającego do spłaty oraz część kapitału. W umowie

wskazano, że zmiana kursu waluty wpływa na wysokość salda kredytu oraz raty

kapitałowo-odsetkowej.

Zgodnie z zapisami regulaminu kredyty w walutach wymienialnych były

wypłacane w złotych, przy zastosowaniu kursu kupna waluty obowiązującego w

banku w chwili wypłaty. Raty, wyrażone w CHF, podlegały spłacie w złotych i

przeliczeniu na CHF kursem sprzedaży obowiązującym w banku w chwili spłaty.

Odsetki, prowizje oraz inne opłaty wymienione w regulaminie były naliczane w

walucie kredytu i podlegały spłacie w złotych, przy zastosowaniu kursu sprzedaży

waluty obowiązującego w banku w chwili spłaty. W przypadku kredytu w walucie

wymienialnej w celu ustalenia całkowitego kosztu i łącznej kwoty kosztów kredytu

stosowano kurs sprzedaży waluty kredytu, obowiązujący w banku w chwili ustalania

kosztu. Umowa i regulamin nie określały sposobu w jaki bank ustalał kursy

przeliczeniowe franka szwajcarskiego. Kredytobiorcy 25 listopada 2020 r. spłacili

kredyt w całości. Łącznie świadczyli na rzecz banku z tytułu spłaty kredytu

619 791,28 zł i 36 663,08 CHF.

Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy, dotyczące waloryzacji

świadczeń, nie zostały indywidualnie uzgodnione, co wynika z samego sposobu

zawarcia spornej umowy - opartej o treść stosowanego przez bank wzorca umowy

oraz regulaminu, a także warunki ubiegania się o kredyt, w tym odnoszące się do

I CSK 2495/25

3

wniosku o jego udzielenie. Wybór przez kredytobiorcę jednego z kilku produktów

oferowanych przez bank, nie oznacza, że treść umowy była indywidualnie

negocjowana. Sąd Apelacyjny uznał za niedozwolone w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.

postanowienia umowy określające zasady przeliczenia udzielonego kredytu i

spłacanych rat na CHF, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty

obcej. Przy tym postanowienia te wprawdzie określają główne świadczenia stron,

lecz nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, ponieważ umowa nie

zawierała mechanizmu kształtowania kursu CHF przez bank. Pominięcie

niedozwolonych klauzul przeliczeniowych oznacza wyłączenie mechanizmu

denominacji, gdyż czyni niemożliwym określenie podlegającej wypłacie w złotych

kwoty kredytu oznaczonego we frankach. Bez zastosowania przewidzianego w

umowie narzędzia waloryzacji i kursu sprzedaży franka nie da się też określić

wysokości zobowiązań kredytobiorców płatnych w złotych, jako równowartość raty w

walucie obcej, ani ustalić salda ich zobowiązań wobec banku. Skoro bez

niedozwolonych postanowień dotyczących denominacji kredytu umowa nie może

dalej funkcjonować ze względu na brak istotnych elementów, jest nieważna na

podstawie art. 58 § 1 k.c. Konsekwencją uznania umowy będącej źródłem

zobowiązania za nieważną jest zastosowanie art. 410 § 1 i 2 w zw. z art. 405 k.c. i

przyjęcie, że świadczenia spełnione w ramach wykonania tej umowy są

świadczeniami nienależnymi, które podlegają zwrotowi przy zastosowaniu przepisów

o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Pozwany bank zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną i wniósł

o jej przyjęcie ze względu na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego: czy przy dokonywaniu oceny klauzul przeliczeniowych należy uwzględnić,

że kredyt został spłacony zgodnie z umową, a zobowiązanie wynikające z umowy

wygasło i w konsekwencji umowa o kredyt, która została spłacona, w tym zakresie

powinna być wyłączona spod oceny z perspektywy abuzywności i jej skutków

zgodnie z art. 3851 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, przy czym

należy uwzględnić, że art. 111 ust. 1 pkt 4 pr.bank. dawał w czasie zawierania umowy

bankowi podstawę do ustalania kursów w Tabeli kursowej banku i żaden przepis

prawa nie przewidywał w dacie zawarcia umowy kredytu obowiązku wskazywania

w jej treści sposobu ustalania kursów walut. Ponadto w sprawie występuje potrzeba

wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 3 ust. 1 i art. 6 ust 1 dyrektywy Rady 93/13

I CSK 2495/25

4

oraz art. 1 pkt 1 lit. a i art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo

bankowe oraz niektórych innych ustaw oraz art. 69 ust. 1 ustawy pr.bank.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Postanowienia umowy określające świadczenia główne podlegają ocenie na

podstawie art. 3851 § 1 k.c. tylko pod warunkiem, że nie zostały sformułowane w

sposób jednoznaczny. Utrwalona jest wykładnia, że wymaganie jednoznaczności

obejmuje także rezultat danego postanowienia. Konsument powinien znać

mechanizm kształtowania kursów przez bank, a umowa stron takiego mechanizmu

nie wskazywała.

Kurs walut obcych, ogłaszany przez bank na podstawie art. 111 ust. 1 pkt 4

pr.bank., wiąże klientów banku przy dokonywaniu z bankiem czynności prawnych w

okresie od ogłoszenia kursu do ogłoszenia nowego kursu. Istotne jest tu jednak to,

iż nie można umową związać konsumenta kursami, które dopiero zostaną ogłoszone,

a orzecznictwo jednolicie uznaje takie związanie przyszłym kursem za niedozwolone.

Skoro klauzula kursowa zawarta w umowie kredytu indeksowanego nie wiąże,

to do umowy tej stosuje się uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia

2024 r., III CZP 25/22, która do rangi zasady prawnej podniosła tezy:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

uznanie umowy stron za ważną w jakimkolwiek zakresie i czynią bezprzedmiotową

ocenę zasadności zarzutów skargi zmierzających do podważenia tezy o nieważności

umowy kredytu w całości. Sąd Najwyższy zobowiązany jest do uznania tezy

zaskarżonego wyroku o nieważności umowy za odpowiadającą prawu, gdyż do

I CSK 2495/25

5

nieważności umowy kredytu indeksowanego w świetle uchwały z 25 kwietnia 2024 r.

wystarcza abuzywność klauzuli przeliczeniowej.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 § 1 i 99 k.p.c. powodom przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

(G.G.)

[SOP]