Matka i syn w sporze z bankiem o kredyt frankowy. SN nie przyjął skargi kasacyjnej banku

Pozwana Bank spółka akcyjna w W. wywiodła skargę kasacyjną od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 9 stycznia 2024 r., wydanego

w sprawie z powództwa K.G. i O.G. o zapłatę i ustalenie.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania bank przedstawił

szereg zagadnień prawnych, związanych z wykładnią postanowień umowy kredytu

hipotecznego przeliczanego na franki szwajcarskie. Wskazał również na potrzebę

dokonania wykładni przepisów, w oparciu o które sformułował szczegółowe

zagadnienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 2525/24

2

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Choć wymagania stawiane istotnemu zagadnieniu prawnemu i potrzebie

dokonania wykładni przepisów prawa jako przyczynom przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania nie są tożsame, to w obu przypadkach musi występować przymiot

nowości. Problem prawny przedstawiony do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy

nie może być już rozwiązany w orzecznictwie (zob. np. postanowienia SN:

z 23 kwietnia 2025 r., I CSK 1920/24; z 28 marca 2025 r., I CSK 725/24;

z 6 marca 2025 r., I CSK 3018/24; z 29 października 2024 r., I CSK 4297/23;

z 21 sierpnia 2024 r., I CSK 1927/24; z 15 września 2023 r., I CSK 4360/22;

z 29 sierpnia 2023 r., I CSK 4599/22; z 15 września 2023 r., I CSK 4360/22;

z 18 sierpnia 2023 r., I CSK 4091/22).

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno przede

wszystkim być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.

postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia

SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r.,

III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Konieczne jest przytoczenie

argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Skarżący powinien

nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy

zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu

wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla

merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. m.in. postanowienia

SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, i z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10).

I CSK 2525/24

3

W przypadku przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. przyjęcie skargi do

rozpoznania może uzasadniać rozbieżność występująca w orzecznictwie Sądu

Najwyższego lub sądów powszechnych Jednakże jeśli skarżący dąży do

zakwestionowania ustalonej już linii orzeczniczej, to powinien przedstawić istotne

argumenty, ze względu na które zmiana stanowiska Sądu Najwyższego wydaje się

zasadna (zob. np. postanowienia SN: z 21 sierpnia 2024 r., I CSK 1927/24;

z 13 sierpnia 2024 r., I CSK 1623/24; z 16 listopada 2023 r., I CSK 3453/23;

z 20 października 2023 r., I CSK 1658/23; z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1105/23).

Skarżąca przedstawiła szereg wątpliwości natury prawnej odnoszących się

do następstw stwierdzenia abuzywności niektórych postanowień umów kredytu

zabezpieczonego hipoteką, w których wszystkie lub wybrane świadczenia stron

były wyrażone w walucie obcej lub do tej waluty przeliczane. Kwestie jednak

doczekały się już licznych wypowiedzi nie tylko Sądu Najwyższego, ale też

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Aktualnie zatem nie budzi wątpliwości, że choć umowa kredytu przewidująca

tzw. spread walutowy mieści się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego

i stanowi jej możliwy wariant (art. 3531 k.c. w zw. z art. 69 pr.bank.), to mechanizm

ustalania przez bank kursów waluty, który pozostawia bankowi swobodę, jest

w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy

konsumenta, zaś klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to

pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla

konsumenta, dotyczącej kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną (por. wyroki

SN: z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22;

z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22; z 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22;

z 12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22; z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22;

z 15 października 2024 r., II CSKP 474/23; z 13 listopada 2024 r., II CSKP 854/24;

z 9 stycznia 2025 r., II CSKP 30/23; z 16 maja 2025, II CSKP 201/23;

z 28 lutego 2025 r., II CSKP 278/23).

Przede wszystkim jednak Sąd Najwyższy w uchwale składu całej Izby

Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118,

ugruntował dotychczasową linię orzeczniczą i przyjął że:

I CSK 2525/24

4

1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

3. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu

niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub

część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają

samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze

stron.

4. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych

z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu,

w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie

postanowieniami umowy.

5. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron

odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych

w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia

w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

Należy wskazać, że odstąpienie od zasady prawnej przyjętej przez skład

całej Izby Sądu Najwyższego jest zaś możliwe tylko przez wydanie kolejnej uchwały

w analogicznym składzie (art. 88 ustawy o SN).

W uchwale składu siedmiu sędziów z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24, Sąd

Najwyższy stwierdził wprost, że w razie dochodzenia od banku zwrotu świadczenia

spełnionego na podstawie umowy kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi

nie przysługuje prawo zatrzymania na podstawie art. 496 k.c. w zw. art. 497 k.c.

Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że podstawowym argumentem przeciwko

I CSK 2525/24

5

przyjęciu, iż bank może powołać się na prawo zatrzymania, jest uznanie, że umowa

kredytu nie ma charakteru umowy wzajemnej.

Również wątpliwości dotyczące zarzutu zatrzymania zostały rozstrzygnięte

w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 19 czerwca 2024 r.,

III CZP 31/23, OSNC 2025 nr 3, poz. 25, w której wyjaśniono, że prawo

zatrzymania nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność

z wierzytelności drugiej strony.

W uchwałach tych wyjaśniono również, że teoretycznoprawna kwestia

wzajemnej natury umowy kredytu nie ma znaczenia dla oceny, czy stronom

przysługuje zarzut zatrzymania, tym samym jej rozstrzygnięcie nie wywołałoby

bezpośredniego wpływu na wynik niniejszej sprawy.

Zgodnie z art. 383 k.p.c. w postępowaniu apelacyjnym nie można rozszerzyć

żądania pozwu ani występować z nowymi roszczeniami. Jednakże w razie zmiany

okoliczności można żądać zamiast pierwotnego przedmiotu sporu jego wartości lub

innego przedmiotu, a w sprawach o świadczenie powtarzające się można nadto

rozszerzyć żądanie pozwu o świadczenia za dalsze okresy. Przepis ten jako

zasadę wprowadza zakaz rozszerzania żądania w postępowaniu apelacyjnym, od

której to zasady przewidziane są dwa wskazane w przepisie wyjątki. Wyjątkowy

charakter sytuacji, w których dopuszczalne jest rozszerzenie lub zmiana żądania

pozwu przemawia, co do zasady, przeciwko rozszerzaniu ich katalogu w drodze

wykładni (zob. postanowienie SN z 31 stycznia 2025 r., III CZ 249/24).

Nie ma także racji skarżąca, iż doszło do modyfikacji roszczenia o zapłatę

łącznie i domagania się zasądzenia w nierównych częściach. Z analizy akt sprawy

wynikało, iż Sąd Apelacyjny wezwał powodów do sprecyzowania, w jakim zakresie

każdy z nich (matka i syn) spłacali kredyt, wobec śmierci jednego z pierwotnych

kredytobiorców kilka miesięcy po zawarciu umowy kredytu. Powodowie w piśmie

z 31 października 2023 r. szczegółowo wskazali, w jakich częściach partycypowali

w spłacaniu rat na rzecz banku. Pozwana nie zaoferowała żadnego kontr dowodu

na tę okoliczność. W konsekwencji Sąd Odwoławczy słusznie dał wiarę

twierdzeniom powodów. W niniejszej sprawie na etapie postępowania apelacyjnego

nie doszło do modyfikacji powództwa, a do sprecyzowania roszczeń.

I CSK 2525/24

6

Przyjęcia skargi do rozpoznania nie uzasadnia także sygnalizowana przez

skarżącego potrzeba wykładni art. 189 k.p.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

powszechnie dopuszcza się bowiem wystąpienie z żądaniem ustalenia nieistnienia

stosunku kredytu ze względu na nieważność umowy kredytu (zob.m.in. wyroki SN

z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, niepubl.; z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22,

niepubl. i z 28 lipca 2023 r., I CSK 611/22; zob. także uchwały SN

z 23 września 2020 r., III CZP 57/10, OSNC 2011, Nr 2, poz. 14

i z 15 września 2020 r., III CZP 87/19, OSNC 2021 r., Nr 2, poz. 11 oraz wyrok SN

z 6 listopada 2015 r., II CSK 56/15). Skuteczne powołanie się na interes prawny

w rozumieniu art. 189 k.p.c. wymaga wykazania przez powoda, że wyrok wydany

w tego rodzaju sprawie wywoła takie konsekwencje prawne w stosunkach między

stronami, w wyniku których ich sytuacja prawna zostanie określona jednoznacznie,

nie będzie budziła wątpliwości, co spowoduje w konsekwencji, iż zostanie usunięta

niepewność co do istnienia określonych praw i obowiązków stron oraz ryzyko ich

naruszenia w przyszłości (zob. wyrok SN z 12 stycznia 2022 r., II CSKP 212/22).

Skarżąca nie wykazała potrzeby ponownego badania kryteriów zastosowania

w sprawach kredytów frankowych art. 189 k.p.c.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania zabrakło zatem

kwestii prawnych, które nie zostały jeszcze rozstrzygnięte przez Sąd Najwyższy.

Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

SSN Adam Doliwa

(P.H.)

[a.ł]